100 ngày chiến tranh Mỹ - Israel nhắm Iran: Hơn 7.000 người chết, eo Hormuz tắc nghẽn

Ngày 7/6 đánh dấu mốc 100 ngày kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành chiến dịch quân sự nhắm vào Iran – cuộc chiến mà Tổng thống Mỹ Donald Trump từng tuyên bố sẽ kết thúc “rất nhanh”. Bất chấp lệnh ngừng bắn đạt được ngày 8/4, eo biển Hormuz vẫn gần như đóng cửa, các cuộc giao tranh lẻ tẻ tiếp diễn, và các vòng đàm phán liên tục đổ vỡ.

Theo thống kê sơ bộ, ít nhất 7.090 người đã thiệt mạng trong 100 ngày xung đột: 3.593 người tại Lebanon, 3.468 người tại Iran, 29 người tại các quốc gia vùng Vịnh, cùng 26 người Israel và 13 binh sĩ Mỹ thiệt mạng trong các cuộc tấn công của Iran. Đáng chú ý, số người chết tại Lebanon hiện đã vượt qua Iran, quốc gia vốn là mục tiêu ban đầu của chiến dịch.

Israel chiếm một phần năm lãnh thổ Lebanon

Bất chấp lệnh ngừng bắn riêng rẽ tại Lebanon có hiệu lực từ ngày 17/4, Israel tiếp tục oanh kích miền nam nước này. Hơn một triệu người Lebanon đã phải di dời. Thủ tướng Lebanon Nawaf Salam mô tả hành động của Israel là “chính sách thiêu đốt và trừng phạt tập thể”. Tính đến ngày 1/6, lực lượng Israel đã tiến tới vùng ngoại ô Nabatieh, chiếm lâu đài Beaufort, và kiểm soát gần một phần năm lãnh thổ Lebanon – tương đương 2.000 km². Đây là cuộc tiến quân sâu nhất vào Lebanon trong hơn 25 năm.

Trong hai tuần đầu của cuộc chiến, hơn 3 triệu người Iran cũng phải di dời khi các cuộc không kích của Mỹ và Israel phá hủy cơ sở hạ tầng trọng yếu và các khu dân cư.

Eo biển Hormuz: từ 100 tàu/ngày xuống còn 7 tàu

Eo biển Hormuz – huyết mạch vận chuyển 1/5 lượng dầu và khí đốt toàn cầu – gần như tê liệt. Dữ liệu theo dõi tàu cho thấy chỉ có 607 tàu đi qua eo biển từ ngày 28/2 đến 31/5, trung bình 7 tàu/ngày, giảm mạnh so với 100 tàu/ngày trước chiến tranh. Mỹ cũng áp đặt phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran từ giữa tháng 4, càng làm gián đoạn thương mại hàng hải.

146 quốc gia tăng giá xăng dầu

Thị trường năng lượng rung chuyển. Giá dầu Brent tăng từ 70 USD/thùng trước chiến tranh lên gần 120 USD, trước khi hạ nhiệt xuống còn khoảng 100 USD. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) mô tả đây là cú sốc năng lượng lớn nhất trong lịch sử. Theo thống kê, 146 quốc gia đã ghi nhận giá xăng tăng kể từ cuối tháng 2. Các nước châu Á nhập khẩu 60% dầu từ vùng Vịnh chịu ảnh hưởng nặng nề nhất: Myanmar tăng hơn 90%, Nigeria tăng hơn 50%, Peru tăng 40%. Giá lương thực cũng leo thang do chi phí phân bón và vận chuyển tăng.

Thị trường chứng khoán biến động mạnh

Chỉ số S&P 500 giảm 9,1% tính đến cuối tháng 3, trong khi các thị trường châu Âu và châu Á giảm sâu hơn do phụ thuộc vào dầu mỏ vùng Vịnh. Tuy nhiên, nhờ làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo, Nasdaq và S&P 500 vẫn lập đỉnh mới trong năm nay. Các chuyên gia cảnh báo nguy cơ suy thoái toàn cầu nếu giá năng lượng tiếp tục neo cao.

Đàm phán bế tắc

Một lệnh ngừng bắn hai tuần do Pakistan làm trung gian có hiệu lực ngày 8/4, nhưng Israel đã phá vỡ bằng hơn 100 cuộc không kích vào Lebanon chỉ vài giờ sau đó. Các cuộc đàm phán tại Islamabad ngày 11-12/4 sụp đổ vì bất đồng về chương trình hạt nhân của Iran. Iran đưa ra đề xuất phản đối, song Tổng thống Trump gọi đó là “rác rưởi” và cảnh báo ngừng bắn đang “thoi thóp”. Mỹ ngay sau đó tuyên bố phong tỏa hải quân đối với tàu thuyền Iran.

Theo chuyên gia Omar Rahman (Hội đồng Đối ngoại Trung Đông), Iran không tin tưởng Mỹ và Tổng thống Trump trong việc tuân thủ bất kỳ thỏa thuận nào. Tỷ lệ tín nhiệm của ông Trump hiện ở mức 40,3%, giảm đáng kể so với trước khi chiến dịch nhắm vào Iran bắt đầu.