Israel đón nhận thỏa thuận khung với Lebanon với thái độ thận trọng

Việc công bố thỏa thuận khung giữa Israel và Lebanon sau các cuộc đàm phán tại Mỹ đã vấp phải sự lạc quan dè dặt tại Israel. Thỏa thuận được ký kết hôm thứ Sáu (26/6) mô tả một “quy trình tuần tự”, theo đó quân đội Lebanon sẽ khôi phục “chủ quyền hiệu quả trên toàn bộ lãnh thổ Lebanon”, chờ đợi việc giải giáp các nhóm vũ trang ngoài nhà nước - ám chỉ rõ ràng Hezbollah, lực lượng đã giao tranh với Israel từ tháng 10/2023.

Theo thỏa thuận, chỉ khi quá trình này hoàn tất, lực lượng Israel mới có thể “triển khai lại dần dần” khỏi khu vực rộng lớn ở miền nam Lebanon mà họ đã chiếm đóng từ đầu tháng 3, khi phát động một cuộc tấn công mới khiến hơn 4.000 người thiệt mạng. Khuôn khổ Washington không nêu rõ các biện pháp xác minh giải giáp, nhưng vạch ra hai “khu vực thí điểm” cho việc rút quân ban đầu của Israel, nơi quân đội Lebanon “sẽ dần dần đảm nhận trách nhiệm an ninh đầy đủ và hiệu quả”.

Yossi Mekelberg, thành viên cấp cao tại Chatham House, nhận định: “Chỉ có thời gian và việc thực thi mới quyết định được” liệu đây có phải là “một thỏa thuận thực sự hay chỉ là thứ được ký kết” để làm hài lòng Mỹ, hậu thuẫn chính của Israel và cũng là một bên ký kết thỏa thuận hôm thứ Sáu. Ông đặt câu hỏi: “Liệu một chính phủ Israel có thực sự rút hoàn toàn khỏi Lebanon rồi đối mặt với cử tri? Chúng ta không biết. Và liệu một chính phủ Lebanon có thực sự đối phó được với Hezbollah? Dường như là khó.”

Đúng như dự đoán rộng rãi, Hezbollah đã bác bỏ hoàn toàn thỏa thuận khung. Trong một tuyên bố hôm thứ Bảy (27/6), Tổng thư ký của nhóm, Naim Qassem, gọi thỏa thuận Washington là “vô hiệu” và nhấn mạnh rằng Biên bản ghi nhớ Iran-Mỹ mới được ký tuần trước mới là cơ sở để chấm dứt xung đột. Ông cũng cảnh báo việc liên kết việc Israel rút quân khỏi Lebanon với việc giải giáp Hezbollah là vượt quá “mọi ranh giới đỏ”.

Phản ứng của chính trị gia Israel

Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã có bài phát biểu trên video ngay sau khi thỏa thuận khung được công bố, nhằm thuyết phục công chúng. Ông mô tả thỏa thuận này là một đòn giáng mạnh vào Iran - đồng minh của Hezbollah, đồng thời trấn an người dân miền bắc Israel rằng nước này sẽ duy trì “vùng đệm” trong lãnh thổ Lebanon cho đến khi Hezbollah bị giải giáp. “Iran đang cố lôi kéo chúng tôi rút khỏi miền nam Lebanon bằng vũ lực... Israel, Lebanon và Mỹ đang nói với Iran – việc đó không liên quan đến các người. Các người không có vai trò ở Lebanon. Cả các người và Hezbollah,” ông nói.

Phản ứng từ phe đối lập Israel rất trái chiều. Lãnh đạo phe đối lập Yair Lapid chỉ trích thỏa thuận, cho rằng các điều khoản cho phép Iran tiếp tục rót tiền cho Hezbollah. Cựu Phó Thủ tướng Avigdor Lieberman viết trên X: “Chừng nào Hezbollah còn tồn tại và ngày càng mạnh hơn, cuộc đối đầu tiếp theo chỉ là vấn đề thời gian bất chấp thỏa thuận.” Một số lãnh đạo khác chỉ trích việc Israel nhượng bộ quyền kiểm soát cuộc chiến cho các đồng minh Mỹ. Cựu Tham mưu trưởng Gadi Eisenkot, người được coi là đối thủ chính của Netanyahu, nói trước khi ký thỏa thuận: “Chúng tôi đã thất bại trong việc tận dụng các thành tựu quân sự và thức dậy trong một thực tế an ninh không thể chấp nhận được.”

Phản ứng ở miền bắc Israel và góc nhìn quốc tế

Các nhà lãnh đạo địa phương ở miền bắc Israel, khu vực thường xuyên hứng chịu các cuộc tấn công của Hezbollah, đón nhận tin tức về thỏa thuận với sự lạc quan thận trọng. David Azoulay, người đứng đầu Hội đồng khu vực Metula gần biên giới Lebanon, hoan nghênh thỏa thuận nhưng nhấn mạnh bất kỳ sự rút quân nào của Israel cũng phải có điều kiện và được quản lý cẩn thận bởi cả quân đội và giới lãnh đạo chính trị. “Nếu không giải giáp Hezbollah, sẽ không có thỏa thuận nào,” ông nói.

Eyal Shmueli, người đứng đầu hội đồng thị trấn nhỏ Kfar Vradim, bày tỏ sự hoài nghi: “Kinh nghiệm cho thấy trách nhiệm được giao cho chính phủ Lebanon trong quá khứ nhằm giải giáp Hezbollah đã không được thực hiện.”

Ahron Bregman, giảng viên cao cấp tại Đại học King’s College London, mô tả thỏa thuận khung là nỗ lực của Israel-Mỹ nhằm “chêm một cái nêm giữa mặt trận Lebanon và Iran” và hạn chế “ảnh hưởng của Iran ở Lebanon”. Ông nói: “Nó sẽ không hiệu quả, dù có một triệu năm nữa.” Theo Bregman, cả Hezbollah lẫn Iran đều không có lợi ích gì trong việc từ bỏ vũ khí hay bị giải tán. “Thỏa thuận này có thể sẽ gia nhập Nghị quyết 1701 vào đống thỏa thuận Israel-Lebanon thất bại ngày càng lớn,” ông nói thêm, đề cập đến nghị quyết của Liên Hợp Quốc năm 2006 nhằm kết thúc cuộc chiến trước đó giữa Israel và Hezbollah.