Giới chức lo ngại virus Ebola tại CHDC Congo có thể đang biến đổi

Giới chức y tế lo ngại virus gây ra đợt bùng phát Ebola nghiêm trọng tại CHDC Congo có thể đang biến đổi, trong bối cảnh số ca mắc đã vượt mốc 4.000. Cơ quan giám sát y tế công cộng châu Phi cho biết thời gian hành động theo từng bước đã qua và họ có kế hoạch tăng cường mọi mặt của công tác ứng phó, đồng thời đi từng nhà tìm kiếm bệnh nhân.

Đợt bùng phát do chủng virus Bundibugyo gây ra, được ghi nhận đầu tiên vào ngày 15/5, nhưng có nghi ngờ bệnh đã lây lan từ tháng 1. Đến ngày 4/8, theo Viện Y tế công cộng quốc gia CHDC Congo, đã có 3.973 ca mắc và 1.801 ca tử vong. Phát biểu hôm thứ Năm, Tiến sĩ Jean Kaseya, Tổng giám đốc Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi (Africa CDC), cho biết các ca bệnh đã vượt 4.000.

Đây hiện là đợt bùng phát Ebola lớn thứ hai trong lịch sử. Số ca mắc gấp 8 lần và số ca tử vong gấp 6 lần so với thời điểm 11 tuần của đợt bùng phát Ebola Tây Phi giai đoạn 2014-2018, khiến hơn 28.000 người mắc và ít nhất 11.000 người tử vong.

Tiến sĩ Kaseya cho biết ông đã trao đổi với Tổng giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus, và hai bên dự kiến tiến hành nghiên cứu “để kiểm tra xem có vấn đề gì thêm hay virus có đang biến đổi hay không. Vì mức độ nghiêm trọng của đợt bùng phát Bundibugyo này là chưa từng có”.

Hơn hai phần ba số ca tử vong do Ebola xảy ra tại cộng đồng, không phải tại các trung tâm điều trị. Tại trung tâm do Tổ chức Bác sĩ không biên giới (MSF) vận hành ở Bunia, thủ phủ tỉnh Ituri, 90% bệnh nhân nhập viện không có tên trong danh sách tiếp xúc của các ca bệnh đã biết. Cả hai yếu tố này cho thấy tình trạng lây truyền ngoài tầm kiểm soát ở mức cao.

Tiến sĩ Kaseya cho biết công tác truy vết tiếp xúc tại CHDC Congo chưa đầy đủ, khi mỗi bệnh nhân Ebola chỉ xác định được 10 người tiếp xúc, trong khi con số dự kiến là khoảng 40. Ebola là bệnh sốt xuất huyết do virus, có thể gây nôn mửa, tiêu chảy, tổn thương nội tạng và chảy máu trong. Dịch bệnh tập trung tại tỉnh Ituri, nơi có nhiều hoạt động khai thác mỏ và xung đột, nhưng đã lan sang Nord-Kivu, Sud-Kivu, Haut-Uele và Tshopo. Uganda ghi nhận 20 ca mắc trước khi kiểm soát được dịch.

Tiến sĩ Wessam Mankoula, quyền trưởng bộ phận chuẩn bị và ứng phó khẩn cấp tại Africa CDC, cho biết các đội ứng phó dự kiến chuyển từ “truy vết tiếp xúc sang tìm kiếm ca bệnh chủ động”, nghĩa là nhân viên y tế cộng đồng “đến từng nhà” hỏi xem có ai bị bệnh với triệu chứng Ebola không. Ông nói: “Tôi nghĩ thời gian để hành động theo từng bước đã qua và chúng tôi đang bắt đầu giai đoạn tăng cường”.

Tiến sĩ Kaseya cam kết triển khai “ứng phó lấy thôn bản làm trung tâm”, bao gồm sự tham gia của cộng đồng, sử dụng nhiều công cụ kỹ thuật số hơn và tăng cường hành động tại các trại dành cho người phải di dời do xung đột ở các tỉnh bị ảnh hưởng. Giới chức cũng cho biết họ dự kiến bắt đầu sử dụng thuốc kháng virus remdesivir trong điều trị theo nguyên tắc nhân đạo. Họ cũng sẽ thử nghiệm để xem có nên sử dụng vắc xin Ervebo, vốn được cấp phép cho chủng Ebola khác, tại tỉnh bị ảnh hưởng hay không, sau khi có dữ liệu cho thấy chủng Bundibugyo gây bệnh nhẹ hơn và “không có ca tử vong nào” ở những người đã tiêm vắc xin này.

Tiến sĩ Placide Mbala Kingebeni, giám đốc nghiên cứu, thử nghiệm lâm sàng và đổi mới của Africa CDC, nhận định: “Với sự mở rộng của dịch, chỉ các biện pháp y tế công cộng sẽ không đủ để nhanh chóng kiểm soát hoặc chấm dứt dịch”. Chính quyền CHDC Congo cho biết đang điều tra một ca tử vong nghi do Ebola trên tàu đi tới thủ đô Kinshasa từ khu vực đông bắc nước này, và các hành khách khác trên tàu sẽ bị cách ly và xét nghiệm.

Unicef cảnh báo dịch bệnh đang làm gián đoạn dịch vụ chăm sóc sức khỏe thiết yếu, khi nỗi sợ lây nhiễm và sự gián đoạn dịch vụ khiến các gia đình không đến phòng khám. Tại thị trấn khai thác mỏ Mongbwalu, trung tâm dịch bệnh, tỷ lệ trẻ em được tiêm liều vắc xin sởi đầu tiên đã giảm 69%.