Theo Ủy ban Bầu cử Zambia, với hơn một nửa số khu vực bầu cử đã được kiểm đếm đến Chủ nhật (ngày 16/8), Tổng thống đương nhiệm Hakainde Hichilema đã giành được gần 59% số phiếu bầu, bỏ xa đối thủ chính Brian Mundubile của đảng Đoàn kết và Thịnh vượng Quốc gia (NRPUP) – người chỉ có khoảng một phần ba số phiếu.
Ứng viên cần hơn 50% phiếu bầu để tránh vòng bỏ phiếu thứ hai. Kết quả cuối cùng dự kiến sẽ được công bố trong vài ngày tới. Tuy nhiên, chiến dịch tranh cử đã bị các nhà quan sát quốc tế đánh giá là thiếu công bằng, và quá trình kiểm phiếu cũng không hề suôn sẻ.
Việc kiểm phiếu đã bị đình chỉ khoảng 6 giờ vào thứ Sáu sau các báo cáo về bạo lực đối với nhân viên bầu cử và cáo buộc phiếu bầu đã được đánh dấu bị đánh cắp. Phái bộ quan sát của Liên minh châu Âu (EU) gọi động thái này là “không cân xứng” vì chỉ có một phần nhỏ các điểm bỏ phiếu của Zambia bị ảnh hưởng. Ủy ban bầu cử cho biết mối đe dọa đối với quá trình kiểm phiếu đã được kiểm soát.
Một nhân viên kiểm phiếu 57 tuổi đã bị giết gần thủ đô Lusaka vào ngày bầu cử, và cảnh sát đã bắt giữ 9 nghi phạm.
Cáo buộc về vụ đột kích có vũ trang
Đảng NRPUP, tham gia liên minh đối lập Tonse-Pamodzi, đưa ra cáo buộc nghiêm trọng hơn khi tuyên bố rằng vào tối thứ Sáu, các nhân viên vũ trang mà họ tin là thành viên quân đội Zambia đã vào nhà riêng của ông Mundubile ở Lusaka, nổ súng đạn thật làm bị thương một nghị sĩ, rồi cưỡng bức đưa đi nhiều người – những người này đến nay vẫn chưa rõ tung tích.
Ông Mundubile cho rằng “không có ngôn ngữ chính trị nào có thể che đậy những gì đã xảy ra”, nhưng kêu gọi những người ủng hộ không trả đũa. NRPUP kêu gọi “sự can thiệp khẩn cấp của khu vực và quốc tế” để yêu cầu chính phủ làm rõ vụ việc. Giới chức Zambia chưa phản hồi về cáo buộc này cho đến thời điểm hiện tại.
Các quan chức thuộc Đảng Thống nhất vì Phát triển Quốc gia (UPND) cầm quyền của Tổng thống Hichilema trước đó đã cáo buộc phe đối lập phóng đại các bất thường để gây nghi ngờ về một kết quả hợp pháp. Phái bộ quan sát của EU cho biết các nhà quan sát của họ đã chứng kiến một người bị lực lượng vũ trang bắt giữ vào sáng ngày 10/8.
Trong các phát hiện sơ bộ công bố hôm thứ Bảy, EU cho rằng cuộc bầu cử diễn ra mang tính cạnh tranh nhưng nghiêng về phía ứng viên đương nhiệm, chỉ ra sự thiên vị nặng nề của truyền thông nhà nước và sự trùng lặp giữa hoạt động chính phủ với vận động tranh cử.
Zambia đã chuyển giao quyền lực hòa bình qua các cuộc bầu cử kể từ khi trở lại nền chính trị đa đảng vào năm 1991, và ông Hichilema đã giành chiến thắng vang dội vào năm 2021. Nhiệm kỳ đầu tiên của ông trùng với sự trở lại tăng trưởng kinh tế, mặc dù theo Ngân hàng Thế giới, hơn 70% trong số 22 triệu dân vẫn sống với dưới 3 USD mỗi ngày, bất chấp trữ lượng đồng và khoáng sản đáng kể của Zambia.
