Một cuộc khủng hoảng lương thực đang diễn ra tại Uganda khi quốc gia này hứng chịu đợt hạn hán tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ. Theo Mạng lưới Hệ thống Cảnh báo Sớm Nạn đói (Fews Net), ít nhất 19 người đã chết vì đói tại vùng Karamoja, nơi 1,5 triệu người đang đối mặt với nguy cơ suy dinh dưỡng.
Chính phủ Uganda đã bắt đầu phân phối lương thực khẩn cấp tại Karamoja từ ngày 22/7, sau khi ghi nhận các ca tử vong vì đói. Tuy nhiên, tình trạng hạn hán ngày càng nghiêm trọng đang làm sống lại ký ức về cuộc khủng hoảng năm 2022, khiến hơn 2.000 người thiệt mạng.
Nguyên nhân của cuộc khủng hoảng
Karamoja, một vùng rộng lớn và khô cằn, đã không có mưa kể từ tháng 4 – đầu mùa vụ trồng trọt. Hầu hết người dân nơi đây sống phụ thuộc vào nông nghiệp và chăn nuôi.
Kristof Titeca, trợ lý giáo sư tại Viện Chính sách Phát triển và Quản lý thuộc Đại học Antwerp (Bỉ), cho rằng khủng hoảng lương thực hiện nay là sự kết hợp của nhiều yếu tố: biến đổi khí hậu gây ra hạn hán kéo dài, suy thoái môi trường do nghèo đói dẫn đến chăn thả quá mức và phá rừng, xung đột giữa những người chăn nuôi gia súc, giá lương thực tăng, và quan trọng nhất là sự lãng quên lịch sử của vùng Karamoja kể từ thời thuộc địa.
Việc Mỹ hủy bỏ viện trợ nước ngoài dưới thời Tổng thống Donald Trump cũng góp phần khiến khủng hoảng trầm trọng hơn, khi các cơ quan viện trợ rút bớt hỗ trợ lương thực.
Job Kijji, giám đốc điều hành của IDEA, một viện chính sách tại Uganda, cho rằng nguyên nhân thực sự là thất bại trong quản trị. "Hàng triệu USD dành cho Karamoja đã bị các quan chức tham nhũng đánh cắp trong nhiều năm," ông nói, đồng thời chỉ trích việc chính phủ chỉ gửi bột ngô và đậu khẩn cấp sau khi nạn đói xảy ra, thay vì đầu tư bền vững.
Phản ứng của chính phủ
Chính phủ Uganda đã dành 18 triệu USD viện trợ cho vùng Karamoja. Bộ trưởng Phòng chống Thiên tai và Người tị nạn Sam Engola cho biết đã làm việc với Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) để thảo luận về các biện pháp can thiệp, nhấn mạnh rằng viện trợ lương thực tức thời chỉ là giải pháp ngắn hạn. "Chúng tôi đang hợp tác với Bộ Nông nghiệp để đầu tư vào các hệ thống thủy lợi, đập thung lũng, kho chứa ngũ cốc và cây trồng chịu hạn," ông viết trên mạng xã hội X.
Liệu hành động của chính phủ có hiệu quả?
Job Kijji cho rằng chính phủ vẫn áp dụng "kịch bản thất bại" khi chỉ gửi lương thực khẩn cấp sau khi nạn đói đã xảy ra, như một "miếng dán chính trị" thay vì giải pháp bền vững. Ông kêu gọi đầu tư vào hệ thống nông nghiệp thông minh với khí hậu, thu hoạch nước tại chỗ, thủy lợi năng lượng mặt trời và cơ giới hóa nông nghiệp.
"Đất nước này không thiếu lương thực tổng thể; nó đang gặp khủng hoảng phân phối có tính cấu trúc. Ở phía Tây Uganda, nông dân đổ bỏ sữa thừa vì thiếu thị trường, trong khi trẻ em Karamoja chết vì đói. Chúng ta phải đầu tư vào hệ thống bảo quản hiện đại và chuỗi lạnh toàn quốc," ông nói.
Uganda không phải quốc gia duy nhất ở vùng Sừng châu Phi bị ảnh hưởng bởi hạn hán. Hàng triệu người tại Kenya, Somalia, Ethiopia và Nam Sudan cũng đang đối mặt với tình trạng thiếu lương thực nghiêm trọng.
