Trung Quốc tăng dự trữ vàng: Chiến lược giảm phụ thuộc vào tài sản Mỹ

Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) đã mua ròng vàng tháng thứ 23 liên tiếp trong tháng 9, đồng thời ghi nhận mức mua lớn nhất trong gần ba năm, theo Hội đồng Vàng Thế giới (WGC). Động thái này được giới phân tích đánh giá là một phần trong nỗ lực dài hạn nhằm phân tán rủi ro liên quan đến khối dự trữ ngoại hối khổng lồ, vốn tập trung nhiều vào tài sản bằng đồng USD.

Theo WGC, trong tháng 9, Ngân hàng Trung ương Trung Quốc đã bổ sung khoảng 23 tấn vàng, nâng tổng dự trữ được báo cáo lên khoảng 2.410 tấn. Đây là mức mua ròng lớn nhất kể từ tháng 10/2023. Vàng chiếm 8,5% tổng dự trữ chính thức của Trung Quốc tính đến cuối tháng 9, tăng từ mức 5,5% vào cuối năm 2024.

Dự trữ ngoại hối là tài sản mà các ngân hàng trung ương nắm giữ để đảm bảo khả năng thanh toán quốc tế và ứng phó với biến động tài chính. Chúng thường bao gồm ngoại tệ, nợ chính phủ nước ngoài và vàng.

Không chỉ ngân hàng trung ương, nhu cầu vàng của người dân Trung Quốc cũng gia tăng. Hiệp hội Vàng Trung Quốc cho biết lượng mua vàng thỏi và tiền vàng trong nửa đầu năm 2026 cao hơn 28,4% so với cùng kỳ năm trước. Đà mua vào vẫn tiếp diễn bất chấp giá vàng giảm khoảng 8,5% trong tháng.

WGC cho rằng giá vàng giảm một phần do đồng USD mạnh lên và lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ tăng. Khi lãi suất được đẩy lên nhằm kiểm soát lạm phát, các khoản đầu tư này trở nên hấp dẫn hơn với nhà đầu tư tư nhân vì có lãi suất, trong khi vàng thì không.

Vì sao Trung Quốc mua thêm vàng?

Theo bà Thu Lan Nguyen, Trưởng bộ phận nghiên cứu hàng hóa tại Commerzbank (Frankfurt), mục tiêu chính là giảm phụ thuộc vào nợ chính phủ Mỹ, còn gọi là trái phiếu kho bạc.

Trung Quốc nắm giữ lượng lớn tài sản bằng USD, do đó việc mua vàng giúp nước này giảm mức độ ảnh hưởng từ các quyết định tại Washington. “Việc Trung Quốc mua vàng là một phần trong nỗ lực rộng lớn hơn nhằm làm cho dự trữ của nước này trở nên kiên cường hơn,” bà Nguyen nói với Al Jazeera.

Việc các nước phương Tây phong tỏa khoảng 300 tỷ USD tài sản ở nước ngoài của Ngân hàng Trung ương Nga sau khi Moskva tấn công Ukraine năm 2022 đã cho thấy dự trữ đặt ở nước ngoài có thể nhanh chóng trở nên không thể tiếp cận.

Lo ngại của Trung Quốc có thể là một cuộc đối đầu trong tương lai với Washington sẽ khiến một phần tài sản ở nước ngoài của họ đối mặt với các hạn chế tương tự. “Vàng được giữ trong nước có lợi thế quan trọng ở điểm này: nó không đại diện cho một khiếu nại đối với quốc gia khác và do đó ít bị ảnh hưởng bởi các lệnh trừng phạt hay phong tỏa tài sản,” bà Nguyen nói.

“Tôi sẽ diễn giải điều này chủ yếu như một biện pháp quản trị rủi ro,” bà nói thêm, đề cập đến căng thẳng địa chính trị gia tăng cùng các rủi ro kinh tế và tài khóa.

Nợ của Mỹ gia tăng, lần đầu tiên chạm 40.000 tỷ USD trong lịch sử vào đầu năm nay, càng làm tăng thêm nguồn bất định. Hồi tháng 2, Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ dự báo nợ liên bang do công chúng nắm giữ sẽ tăng từ 101% quy mô nền kinh tế Mỹ trong năm 2026 lên 120% vào năm 2036. Điều này đặt trong bối cảnh lo ngại về khả năng Washington trả nợ trong tương lai nếu xảy ra khủng hoảng kinh tế. Phần lớn số nợ này do Trung Quốc nắm giữ. Vàng vì thế là một tài sản ít biến động và rủi ro hơn để nắm giữ.

Các hộ gia đình Trung Quốc có động cơ khác khi mua vàng. Khi niềm tin vào các kênh đầu tư khác suy yếu, vàng có thể trở nên hấp dẫn hơn như một cách lưu giữ tiết kiệm. “Nhu cầu vàng mạnh có thể phản ánh một phần việc tìm kiếm các phương tiện lưu trữ giá trị thay thế,” bà Nguyen nhận định.

WGC xác định thị trường chứng khoán Trung Quốc yếu là một yếu tố hỗ trợ nhu cầu vàng trong nước, trong khi thị trường bất động sản bị gánh nặng bởi vay nợ lớn và xây dựng quá mức, góp phần làm giá nhà giảm, khiến đây trở thành kênh đầu tư kém hấp dẫn hơn.

Điều này có ý nghĩa gì với đồng USD?

Các nhà phân tích cảnh báo việc Trung Quốc mua vàng nhiều hơn không báo hiệu sự kết thúc sắp xảy ra đối với vị thế thống trị toàn cầu của đồng USD. “Tôi sẽ thận trọng khi mô tả đây là một sự dịch chuyển lớn khỏi đồng USD,” bà Nguyen nói. “Đồng USD vẫn là đồng tiền dự trữ toàn cầu thống trị cho đến nay.”

Tuy nhiên, một sự dịch chuyển dần dần vẫn có thể có ý nghĩa nếu Trung Quốc và các ngân hàng trung ương khác dành nhiều dự trữ mới hơn cho vàng, mua ít tài sản Mỹ hơn so với thông thường. Điều đó có thể làm suy yếu một nguồn cầu đối với nợ chính phủ Mỹ. Nhưng tác động sẽ phụ thuộc vào mức độ lan rộng và tốc độ của sự dịch chuyển.

“Điểm mấu chốt là đây có thể sẽ là một quá trình đa dạng hóa chậm chứ không phải sự từ bỏ đồng USD đột ngột,” bà Nguyen nói. Bà bổ sung rằng hậu quả đối với nền kinh tế Mỹ sẽ vẫn hạn chế trừ khi xu hướng này lan rộng và tăng tốc đáng kể.

Các ngân hàng trung ương cũng cần ngoại tệ sẵn có để hỗ trợ thanh toán quốc tế và đồng USD vẫn giữ vai trò trung tâm trong các giao dịch đó. Vì vậy, vàng có thể cung cấp bảo vệ tài chính, nhưng không thể thay thế trực tiếp mọi chức năng của dự trữ USD.

Ai khác đang mua vàng?

Trung Quốc là một phần của xu hướng rộng lớn hơn, đặc biệt là ở các ngân hàng trung ương tại các nền kinh tế mới nổi, theo bà Nguyen.

“Xu hướng này đặc biệt rõ rệt ở các ngân hàng trung ương thị trường mới nổi,” bà Nguyen nói. “Nhưng trừng phạt chỉ là một phần của câu chuyện.”

Ba Lan cũng trở thành một bên mua nổi bật hơn. Ngân hàng trung ương nước này đã mua 31 tấn trong quý I/2026 và thêm 8 tấn trong tháng 7, theo WGC.

Dự trữ lớn không nhất thiết phản ánh các hoạt động mua gần đây. Ấn Độ, chẳng hạn, xác nhận vào tháng 6 rằng lượng vàng vật chất của họ không thay đổi ở mức khoảng 880,5 tấn. Dự trữ vàng của Ấn Độ thay đổi rất ít kể từ giữa năm 2025, theo WGC. Nước này đã mua khoảng 4 tấn trong năm 2025, giảm so với 73 tấn trong năm 2024.

Bất chấp việc Trung Quốc mua vào liên tục, dự trữ của nước này vẫn nhỏ hơn nhiều so với Mỹ. Khối lượng khoảng 2.300 tấn vào cuối năm 2025 của Trung Quốc chưa bằng một phần ba kho dự trữ khoảng 8.133 tấn của Mỹ.