Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký hai sắc lệnh hành pháp mới nhằm hạn chế quyền công dân theo nơi sinh, động thái diễn ra chỉ vài tuần sau khi Tòa án Tối cao giữ nguyên quyền này như một quyền được Hiến pháp bảo vệ.
Các sắc lệnh được ký hôm thứ Năm (17/4) có phạm vi hẹp hơn nhiều so với nỗ lực trước đó của ông Trump nhằm hạn chế quyền công dân theo nơi sinh – quy định trao quyền công dân cho gần như mọi trẻ em sinh ra trên lãnh thổ Mỹ.
Sắc lệnh thứ nhất tìm cách mở rộng một ngoại lệ vốn đã hạn hẹp của quyền công dân theo nơi sinh, vốn không trao quyền công dân Mỹ cho con của các nhà ngoại giao nước ngoài hoặc lực lượng xâm lược.
Sắc lệnh thứ hai yêu cầu Bộ trưởng Ngoại giao và Bộ trưởng An ninh Nội địa ngăn chặn cái gọi là “du lịch sinh nở” – hình ảnh các bà mẹ đến Mỹ chỉ với mục đích sinh con.
Giống như nỗ lực trước đó, các sắc lệnh mới dự kiến sẽ vấp phải các thách thức pháp lý.
Phát biểu từ Phòng Bầu dục, ông Trump chỉ trích Tòa án Tối cao vì đã đưa ra “một quyết định rất đáng tiếc” khi bác bỏ nỗ lực ban đầu của ông nhằm hạn chế quyền công dân theo nơi sinh.
“Họ đã biến quyền công dân theo nơi sinh thành một trò đùa”, ông Trump nói, đồng thời cho biết chính quyền của ông đang “điều chỉnh” cách tiếp cận.
Trước đó, vào ngày 20/1/2025 – ngày đầu tiên của nhiệm kỳ thứ hai – ông Trump đã ký một sắc lệnh hành pháp nhằm định nghĩa lại Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp, siết chặt các đối tượng đủ điều kiện hưởng quyền công dân theo nơi sinh.
Sắc lệnh đó lập luận rằng trẻ em sinh ra từ người nhập cư có thị thực tạm thời hoặc không có giấy tờ không “chịu sự tài phán” của Mỹ – và do đó không thể tự động được cấp quyền công dân.
Nhưng đến tháng 6, Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết rằng nỗ lực “thu hẹp” quyền công dân theo nơi sinh của ông Trump là bất hợp pháp, viện dẫn Điều khoản Quyền công dân trong Hiến pháp.
“Nếu Quốc hội có ý định giới hạn quyền công dân Mỹ chỉ dành cho con của những người thường trú tại Mỹ, thì ngôn ngữ ngắn gọn của Điều khoản Quyền công dân không thể hiện điều đó”, ý kiến đa số của tòa nêu rõ.
Ông Trump đã coi lập trường cứng rắn về nhập cư là trọng tâm trong sự nghiệp chính trị của mình. Tuy nhiên, phán quyết của Tòa án Tối cao được xem là một trong những thất bại pháp lý lớn nhất trong nhiệm kỳ thứ hai của ông.
Dù có đa số bảo thủ trong hội đồng 9 thẩm phán, nhưng 6 thẩm phán đã bỏ phiếu chống lại nỗ lực của ông Trump nhằm thay đổi đối tượng đủ điều kiện hưởng quyền công dân theo nơi sinh.
Trọng tâm lập luận của chính quyền là Tu chính án thứ 14 chỉ áp dụng cho con của những nô lệ được giải phóng và đã bị hiểu sai kể từ khi được phê chuẩn năm 1868.
Chánh án John Roberts, một thẩm phán bảo thủ, viết rằng “có rất ít bằng chứng cho quan điểm sửa đổi triệt để này”.
“Các nhà soạn thảo Tu chính án thứ 14 đã mở rộng lời hứa đó cho ‘mọi người tự do sinh ra trên đất nước này'”, ông viết. “Chúng ta giữ lời hứa đó ngày hôm nay”.
