Trump đòi Iran bồi thường trong lúc đàm phán eo biển Hormuz vẫn tiếp diễn

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã yêu cầu Iran bồi thường cho những người mà ông cho là đã thiệt mạng vì hành động của Tehran, sau khi Iran đưa ra điều kiện mở lại eo biển Hormuz là phía Mỹ phải trả tiền bồi thường chiến tranh.

Phát biểu với báo giới tại Nhà Trắng hôm thứ Hai, ông Trump cho biết chính quyền của ông sẽ tìm cách đòi bồi thường cho những thiệt hại mà Iran gây ra trong “50 năm qua”, được xem là phản ứng trực tiếp trước các yêu cầu của Tehran.

Iran tuyên bố sẽ không mở lại eo biển Hormuz – nơi từng chứng kiến khoảng 1/5 lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu đi qua trước cuộc chiến của Mỹ và Israel nhằm vào nước này – trừ khi Washington đồng ý bồi thường chiến tranh và chấm dứt trừng phạt.

Các yêu cầu của Iran phần lớn phù hợp với các điều khoản của thỏa thuận hòa bình tạm thời ký hồi tháng 6, nhưng thỏa thuận này đã sụp đổ do tranh chấp về quyền kiểm soát eo biển.

Đàm phán giữa Iran và Oman về tuyến đường biển ngăn cách hai nước vẫn đang diễn ra, nhưng yêu cầu mới của ông Trump có nguy cơ làm phức tạp thêm các nỗ lực mở lại tuyến hàng hải quan trọng này.

“Họ yêu cầu bồi thường, có thể nói vậy. Hoặc họ yêu cầu tiền cho những thiệt hại mà chúng ta đã gây ra. Tôi nói rằng đó là một ý tưởng hay”, ông Trump nói với các phóng viên. “Chúng tôi sẽ yêu cầu tiền cho những thiệt hại mà họ đã gây ra trong suốt 50 năm”.

Theo ông Trump, khoản thanh toán này sẽ bao gồm các trường hợp tử vong của lực lượng Mỹ trong khu vực cũng như những người biểu tình dân sự tại Iran. Ông tuyên bố rằng 52.000 người đã thiệt mạng ở Iran trong 4 tháng qua. Trong khi đó, Tehran cho biết khoảng 3.117 người đã chết trong các cuộc biểu tình chống chính phủ diễn ra trên khắp đất nước vào tháng 1, trước khi cuộc chiến của Mỹ và Israel bắt đầu.

Hãng tin Hành động vì Nhân quyền của các nhà hoạt động có trụ sở tại Mỹ (HRANA) hồi tháng 2 đưa tin khoảng 7.000 người thiệt mạng, trong đó có 6.500 người biểu tình.

Ông Trump cũng nói rằng Tehran nên bồi thường cho gia đình của 17 thủy thủ Mỹ thiệt mạng trong vụ tấn công tàu khu trục USS Cole ở Yemen vào tháng 10/2000, một vụ việc được cho là do al-Qaeda, không phải Iran, gây ra.

“Ngoài ra, liên quan đến các cuộc đàm phán với Iran, Iran nên phải chịu trách nhiệm về những thiệt hại và cái chết gây ra cho người dân Lebanon, Syria, Yemen và Gaza!” – ông viết trên Truth Social.

Kể từ khi cuộc chiến của Mỹ và Israel nhằm vào Iran bắt đầu vào ngày 28/2, ông Trump liên tục dao động giữa các mối đe dọa leo thang và tuyên bố rằng một thỏa thuận hòa bình sắp đạt được. Tuần trước, ông đe dọa sẽ “tấn công” Iran “rất mạnh”, nhưng sau đó lại rút lại và ám chỉ một thỏa thuận hòa bình đang đến gần. Cuối tuần qua, ông nói rằng ông đang “hạ thấp” cách tiếp cận của mình với cuộc xung đột, ngụ ý rằng ông sẵn sàng để áp lực kinh tế gia tăng thay vì các cuộc tấn công quân sự tiếp theo.

Charles Kupchan, cựu trợ lý đặc biệt của cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama, mô tả phát biểu của ông Trump về việc yêu cầu bồi thường là “chuyện phiếm” và cho rằng cả hai bên đều có động cơ mạnh mẽ để đạt được một thỏa thuận.

“Thật không may, chúng ta chỉ đang chứng kiến những lời qua tiếng lại kiểu chuyện phiếm ở đây, khi cả Iran lẫn chính quyền Trump đều không nghiêm túc”, ông nói với Al Jazeera.

Theo ông Kupchan, Iran không thể tồn tại nếu không thể xuất khẩu dầu, còn ông Trump không muốn bước vào cuộc bầu cử giữa kỳ với giá xăng dầu cao. Ông cũng cho biết Lầu Năm Góc đang chịu áp lực trước các báo cáo về việc kho đạn dược của Mỹ đang cạn kiệt.

Trước đó, Iran cho biết nước này sắp đạt được một thỏa thuận cuối cùng với Oman về các tuyến vận chuyển mới giữa hai nước qua eo biển Hormuz, nhưng nhắc lại rằng Mỹ phải đáp ứng các điều kiện của Tehran, bao gồm chấm dứt các mối đe dọa quân sự.

Eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa kể từ khi cuộc chiến bắt đầu, đẩy giá dầu và lạm phát tăng cao.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết các cuộc đàm phán với Oman đang “tiến triển suôn sẻ và mang tính xây dựng”, với việc đạt được thỏa thuận về bản đồ tuyến vận chuyển, trong khi một số vấn đề kỹ thuật vẫn chưa được giải quyết.

Ông Baghaei cho biết các cuộc thảo luận cũng đề cập đến các dịch vụ thường liên quan đến thanh toán như an toàn hàng hải, bảo vệ môi trường, dịch vụ hàng hải và chống tội phạm.

Theo ông, các “hành động thù địch” liên tục của Mỹ tại eo biển Hormuz đã khiến tuyến đường này trở nên không an toàn và Tehran coi việc Washington phong tỏa hải quân liên tục các cảng của Iran là một “hành động xâm lược”.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ hôm thứ Hai cho biết đã điều hướng lại 55 tàu thương mại kể từ khi tái áp đặt phong tỏa vào tháng 7 và “vô hiệu hóa” ít nhất hai tàu. Theo Windward, một công ty tình báo hàng hải, việc phong tỏa đã khiến hoạt động xuất khẩu dầu của Iran từ đảo Kharg nằm trong vùng Vịnh “ngừng hoàn toàn”.

Ông Trump hôm thứ Hai mô tả việc phong tỏa là một “bức tường thép” và nói rằng “lực lượng duy nhất kiểm soát eo biển Hormuz lúc này là Hải quân Mỹ”. Ông cũng tuyên bố tuyến đường này vẫn mở và quân đội Mỹ đã rà phá thủy lôi.

Trong khi đó, các công ty dữ liệu vận tải biển cho biết lưu lượng giao thông trên tuyến đường này đã giảm mạnh vào cuối tuần, với MarineTraffic đưa tin số chuyến đi qua giảm từ 15 vào thứ Sáu xuống còn 11 vào thứ Bảy và 6 vào Chủ nhật.

Dữ liệu cho thấy 17 tàu đi qua tuyến đường do Iran chỉ định, trong khi 10 tàu khác đi theo tuyến được phân loại là “không xác định”.