Tổng tư lệnh quân đội Sudan tham vấn kín tiến tới hội nghị đối thoại quốc gia

Tổng tư lệnh quân đội Sudan, tướng Abdel Fattah al-Burhan, đã có các cuộc tham vấn không công khai với các nhóm và nhân vật chính trị, xã hội dân sự, qua đó đạt được thỏa thuận về các bước để tạo điều kiện tổ chức hội nghị đối thoại Sudan, theo các nguồn tin chính trị am hiểu về các cuộc thảo luận cho biết.

Các cuộc tham vấn bao gồm đề xuất bãi bỏ các cáo buộc có thể chịu án tử hình đối với các lãnh đạo đối lập và thành lập ủy ban trù bị cho hội nghị được đề xuất. Các nguồn tin đề nghị giấu tên cho biết các cuộc tham vấn tập trung vào sự cần thiết tổ chức hội nghị Sudan toàn diện với sự tham gia của các bên chính trị then chốt.

Quân đội Sudan đã xung đột với lực lượng bán quân sự Hỗ trợ nhanh (RSF) từ tháng 4/2023. Những người tham gia tham vấn phần lớn nhất trí về nhu cầu có các bước thực tế để tạo bầu không khí thuận lợi cho đối thoại, bao gồm chấm dứt các chiến dịch truyền thông chống lại các đối thủ chính trị.

Theo các nguồn tin trên, đa số người tham gia đã nhất trí về các bước thực tế như ngừng các chiến dịch truyền thông tiêu cực và đình chỉ các cáo buộc hình sự có khung hình phạt tử hình đối với hàng chục người chống lại Hội đồng Chuyển tiếp Chủ quyền do quân đội lãnh đạo, chủ yếu là thành viên Liên minh Somoud, một nhóm chính trị do cựu Thủ tướng Abdalla Hamdok đứng đầu.

Các cáo buộc nhắm vào ông Hamdok và các nhân vật chính trị liên quan đến Somoud bao gồm tội ác chiến tranh, kích động chiến tranh chống lại nhà nước và phá hoại hiến pháp. Somoud từng bị cáo buộc ủng hộ RSF nhưng luôn bác bỏ các tuyên bố này.

Không điều kiện tiên quyết

Những người tham gia tham vấn nhất trí về việc lựa chọn ủy ban trù bị cho hội nghị đối thoại, gồm các nhân vật độc lập được chấp nhận rộng rãi với chuyên môn phù hợp. Ủy ban này sẽ xác định thành phần tham dự, chương trình nghị sự, địa điểm và thời gian hội nghị, cũng như mời các bên quốc tế và khu vực giám sát.

Ông Hatem al-Sir, cố vấn cho lãnh đạo Đảng Liên minh Dân chủ - Nguyên bản, cho biết Khartoum đang chứng kiến hoạt động chính trị chuyên sâu và các cuộc tham vấn liên tục để chuẩn bị cho đối thoại nội bộ Sudan, với sự hỗ trợ của các lực lượng khu vực.

Trên mạng xã hội X, ông al-Sir cho biết tướng al-Burhan đã có các cuộc gặp với lãnh đạo các khối chính trị, người đứng đầu chính quyền bản địa, lãnh đạo các dòng Sufi, các nhân vật quốc gia độc lập, học giả, chuyên gia và các ủy ban kháng chiến. Các cuộc gặp tập trung vào tăng cường đồng thuận quốc gia và đạt được một dự án quốc gia thống nhất.

Nhóm Bộ ngũ, gồm Liên Hợp Quốc, Liên minh châu Phi, Liên minh châu Âu, Cơ quan Liên chính phủ về Phát triển (IGAD) và Liên đoàn Ả Rập, cũng đã nỗ lực đạt được thỏa thuận giữa các khối chính trị đối địch ở Sudan về cơ cấu đối thoại quốc gia, nhưng đến nay vẫn gặp khó khăn.

Vòng thảo luận mới nhất của nhóm này, bắt đầu tại Addis Ababa, Ethiopia vào ngày 29/7, đã thất bại trong việc thu hẹp khác biệt giữa các bên Sudan về cách thức tổ chức hội nghị. Một số nhóm chính trị, bao gồm Somoud, đã không tham dự.

Một quy trình hình thức?

Ông Babiker Faisal, lãnh đạo Liên minh Somoud, cáo buộc Nhóm Bộ ngũ rút lui khỏi các thỏa thuận trước đó về tiến trình chính trị. Ông mô tả nhóm này “không còn là mái nhà trung lập” để bảo trợ đối thoại, đi chệch nguyên tắc người Sudan làm chủ tiến trình chính trị.

Trong bài đăng trên mạng xã hội, ông Faisal cho biết Nhóm Bộ ngũ gần đây đã kêu gọi tham vấn với các liên minh và cá nhân, trong đó có người “không hiện diện trong chính trường”. Ông nói đa số người tham gia đại diện cho các bên ủng hộ quân đội, mâu thuẫn với cam kết của Nhóm Bộ tứ (Mỹ, Saudi Arabia, UAE và Ai Cập) về một tiến trình chính trị không do bên nào trong xung đột chi phối.

Ông cũng cáo buộc giới lãnh đạo quân đội Sudan tìm cách lợi dụng diễn biến quân sự để khởi động một “quy trình chính trị hình thức” nhằm củng cố tính chính danh của chính quyền, khôi phục sự công nhận khu vực và quốc tế, lập ra các thể chế quản trị trung thành trao cho tổng tư lệnh quân đội quyền hạn rộng trong thời gian dài.

Trong tuyên bố hôm thứ Sáu, Nhóm Bộ ngũ cho biết sẽ tiếp tục nỗ lực thúc đẩy tiến trình chính trị Sudan thông qua tham vấn mới với các lực lượng dân sự và bên liên quan, tìm cách thu hẹp khác biệt và đạt được điểm chung có thể mở đường cho một giải pháp chính trị do người Sudan dẫn dắt. Nhóm cũng tái khẳng định tôn trọng chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ Sudan, bác bỏ các cơ cấu quản trị song song, kêu gọi giảm leo thang và hướng tới hòa bình bền vững thông qua đàm phán.

Không loại trừ

Một diễn biến khác, các nhân vật hàng đầu trong Đảng Đại hội Quốc gia (NCP) - đảng lãnh đạo Sudan dưới thời Tổng thống Omar al-Bashir cho đến khi bị lật đổ năm 2018 - đã chỉ trích tuyên bố của tướng al-Burhan rằng đảng này sẽ không tham gia tiến trình chính trị.

Tuần trước, ông al-Bashir tuyên bố hội nghị đối thoại nội bộ Sudan sẽ được tổ chức nhưng không bao gồm các nhân vật liên quan đến RSF, cụ thể là nhóm chính trị Tasis, và NCP. Ông Hamid Mumtaz, cựu Bộ trưởng Quản trị Liên bang và là lãnh đạo NCP, cho rằng việc đặt NCP ngang hàng với lực lượng liên quan đến RSF là “sai lầm thảm khốc và một tuyên bố xa rời thực tế chính trị phức tạp”.

Ông Mumtaz nói không thể chấp nhận việc đặt RSF, mà ông mô tả là “lực lượng dân quân nổi loạn chiếm đoạt nhà nước và gây chiến với người dân”, ngang hàng với NCP, đảng mà theo ông đã “đưa những người ủng hộ và cán bộ cơ sở ra chiến đấu cùng lực lượng vũ trang để giành lại nhà nước”.

Chính trị gia này cảnh báo việc loại trừ NCP, viện dẫn ví dụ lệnh cấm Đảng Ba'ath ở Iraq và những hậu quả thảm khốc. Ông thêm rằng bất kỳ đối thoại chính trị một phần, hoặc bị chi phối bởi bất kỳ bên nào, sẽ bị cô lập và thất bại, không dẫn đến một Sudan ổn định.