Tổng thống Iran kêu gọi chấm dứt trạng thái 'không chiến, không hòa' với Mỹ

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian kêu gọi chấm dứt trạng thái "không chiến, không hòa" với Mỹ, đồng thời bày tỏ tin tưởng rằng đây là thời điểm thích hợp để đạt được một thỏa thuận lâu dài khi các nhà đàm phán đang tìm kiếm một giải pháp kết thúc chiến tranh.

Phát biểu hôm thứ Bảy, ông Pezeshkian khẳng định Iran đang ở thế mạnh và đất nước có sự đoàn kết, sức mạnh. Ông nhấn mạnh Iran được coi là bên chiến thắng trong cuộc chiến này và cần tìm cách thoát khỏi tình trạng bế tắc hiện nay.

Tuyên bố của nhà lãnh đạo Iran được đưa ra khi Iran và Oman thúc đẩy một thỏa thuận nhằm tái mở eo biển Hormuz, tuyến đường thủy quan trọng từng chứng kiến khoảng 1/5 lượng dầu thô toàn cầu vận chuyển trong thời bình. Tehran đã áp đặt phong tỏa eo biển này trên thực tế kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu chiến dịch quân sự chống Iran hôm 28/2, khiến hơn 3.400 người thiệt mạng.

Tiến triển đàm phán với Oman

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi hôm Chủ nhật cho biết các cuộc thảo luận với Oman về quá cảnh và quản lý eo biển Hormuz đang đi vào giai đoạn cuối. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh việc mở lại Hormuz phụ thuộc vào các điều kiện khác và khoản bồi thường cho hành vi vi phạm biên bản ghi nhớ ký với Mỹ vào tháng 6.

Theo các báo cáo, Iran và Oman đã đạt được tiến bộ đáng kể trong việc thiết lập một thỏa thuận, trong đó Iran giám sát các tàu đi vào Vịnh và Oman quản lý giao thông đi ra. Tehran cho biết hai bên đã thống nhất được tọa độ cho các tuyến vận tải biển mới qua eo biển.

Người phát ngôn Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) Hossein Mohebbi tuyên bố việc mở lại eo biển Hormuz phụ thuộc vào việc Mỹ chấp nhận các điều kiện của Iran. "Bất cứ khi nào Mỹ chấp nhận các điều kiện của Iran, eo biển Hormuz chắc chắn sẽ được mở lại", ông Mohebbi nói.

Điều kiện mới của Iran

Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran hôm thứ Bảy công bố các điều kiện mới, có thể làm phức tạp thêm nỗ lực mở lại Hormuz và chấm dứt chiến tranh. Thư ký hội đồng Mohammad Bagher Zolghadr tuyên bố eo biển sẽ vẫn đóng cửa cho đến khi Washington "điều chỉnh hành vi" của mình.

Sáu điều kiện được liệt kê bao gồm:

• Chấm dứt các mối đe dọa của Mỹ chống lại Iran và những gì được mô tả là xúc phạm đến các giá trị quốc gia tôn giáo của Iran
• Dừng vĩnh viễn các cuộc tấn công vào Iran và các đồng minh ở Lebanon, Palestine, Yemen và Iraq
• Dỡ bỏ phong tỏa hải quân của Mỹ và rút các lực lượng hải quân và không quân Mỹ khỏi khu vực quanh Iran
• Bồi thường cho những thiệt hại do hai cuộc chiến tranh áp đặt gây ra
• Dỡ bỏ các lệnh trừng phạt quốc tế
• Giải phóng vô điều kiện các tài sản bị đóng băng của Iran

Những điều kiện này mở rộng đáng kể các yêu cầu mà Tehran nêu ra trước khi có thể mở lại Hormuz, gắn tuyến đường thủy với một loạt các yêu cầu chính trị, quân sự và kinh tế rộng lớn hơn so với biên bản ghi nhớ tháng 6.

Các điểm vướng mắc chính

Eo biển Hormuz là điểm vướng mắc trước mắt nhất. Một thỏa thuận Iran-Oman có thể cho phép vận chuyển nối lại, nhưng Mỹ phản đối việc trao cho Iran quyền kiểm soát đơn phương đối với tuyến đường thủy chiến lược này. Washington cũng phản đối các khoản phí đề xuất liên quan đến thỏa thuận. Về phần mình, Iran coi việc quản lý hoạt động vận chuyển là một nguồn đòn bẩy chính.

Lưu lượng qua Hormuz đã giảm đáng kể khi Iran nhắm mục tiêu vào các tàu mà nước này cáo buộc lảng tránh tuyến đường mong muốn qua vùng biển Iran. Hôm thứ Bảy, cơ quan vận tải hàng hải Anh (UKMTO) thông báo một con tàu đã bị trúng đạn gần bờ biển Oman ở eo biển Hormuz, gây ra đám cháy được dập tắt và không có thương vong. Danh tính thủ phạm vẫn chưa được xác định.

Các lệnh trừng phạt và phong tỏa của Mỹ là một trở ngại lớn khác. Với Tehran, việc mở lại Hormuz mà không đạt được cứu trợ kinh tế thực chất đồng nghĩa với việc từ bỏ một trong những công cụ đàm phán mạnh nhất của mình. Ngoại trưởng Araghchi nói rằng việc Mỹ bồi thường thiệt hại chiến tranh phải được đáp ứng trước khi mở lại eo biển, cùng với các điều kiện khác.