Tổng thống Colombia tố cáo Israel can thiệp bầu cử, viện kiểm sát bác bỏ

Tổng thống cánh tả sắp mãn nhiệm của Colombia, Gustavo Petro, đã cáo buộc gian lận bầu cử sau khi kết quả sơ bộ vòng bầu cử tổng thống thứ hai cho thấy ứng viên do ông lựa chọn thua sít sao.

Trong một loạt bài đăng trên mạng xã hội X hôm thứ Hai, ông Petro tố cáo phe đối lập mua phiếu, đồng thời Israel và Mỹ can thiệp để giúp ứng viên cực hữu Abelardo de la Espriella giành chiến thắng. Ông từ chối công nhận kết quả và kêu gọi tư pháp điều tra.

Ông Petro, bị hiến pháp cấm tranh cử nhiệm kỳ hai, là tổng thống cánh tả đầu tiên của Colombia, khiến ông bất đồng với Mỹ. Chính quyền của ông được khen ngợi vì các cải cách thúc đẩy chi tiêu xã hội, tăng lương tối thiểu và phân phối lại đất đai cho các gia đình nghèo hơn. Ông cũng cắt đứt quan hệ với Israel vì cuộc chiến tranh diệt chủng ở Gaza và xa rời chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Tuy nhiên, các nhà phê bình cho rằng việc ông từ chối chấp nhận kết quả bầu cử có nguy cơ làm leo thang căng thẳng chính trị và bạo lực.

Kết quả bầu cử thế nào?

Vòng đầu tiên của cuộc bầu cử tổng thống diễn ra ngày 31/5. Không ứng viên nào trong số hai ứng viên hàng đầu – Abelardo de la Espriella của phong trào cực hữu Những người bảo vệ Tổ quốc và Thượng nghị sĩ Ivan Cepeda của Liên minh Lịch sử cầm quyền – giành được ít nhất 50% phiếu bầu, dẫn đến vòng bầu cử thứ hai vào Chủ nhật.

Theo kết quả sơ bộ do Cơ quan đăng ký quốc gia (National Registry) công bố ngày thứ Hai, ông de la Espriella thắng sít sao với 49,66% so với 48,7% của ông Cepeda. Khoảng cách mỏng như dao cạo này chưa đến 1% phiếu bầu và là một trong những cuộc bầu cử sít sao nhất của Colombia.

Ông de la Espriella, 47 tuổi, được ông Trump hậu thuẫn, sẽ nhậm chức vào ngày 7/8. Luật sư hình sự này là một triệu phú, vận động tranh cử với các chính sách an ninh cứng rắn và chống cánh tả. Ông cũng mang quốc tịch Mỹ.

Chiến thắng của ông de la Espriella là một phần trong xu hướng gần đây các nước Mỹ Latinh bầu ra những nhà lãnh đạo cực hữu, theo chủ nghĩa dân túy, thân Trump. Javier Milei của Argentina, Nasry 'Tito' Asfura của Honduras, Nayib Bukele của El Salvador và Laura Fernandez Delgado của Costa Rica đều có quan hệ chặt chẽ với chính quyền Trump.

Tại sao ông Petro tố cáo gian lận?

Ông Petro lên X tố cáo hàng loạt bài đăng về gian lận cử tri với sự giúp đỡ của Israel và Thủ tướng Benjamin Netanyahu. Ông cho rằng có bằng chứng về việc thao túng Mẫu E-14, bảng kiểm phiếu chính thức viết tay do nhân viên kiểm phiếu điền tại mỗi điểm bỏ phiếu.

Mẫu đơn này là bản ghi vật lý của số phiếu và nhằm ngăn chặn gian lận. Nó được điền bằng tay, và bản scan kỹ thuật số cũng được tải lên cổng thông tin của Cơ quan đăng ký quốc gia để công chúng kiểm tra. Nếu phát hiện sai sót, các đảng có thể yêu cầu kiểm phiếu lại.

Ông Petro cáo buộc các tác nhân nước ngoài đã truy cập trang web của Cơ quan đăng ký quốc gia và viết lại dữ liệu bỏ phiếu trên một số mẫu E-14. "Hôm nay chúng tôi có bằng chứng về sự thay đổi địa chỉ IP của một số máy chủ của cơ quan đăng ký quốc gia", ông viết, đồng thời cho rằng "thực thể duy nhất trên thế giới có khả năng làm điều đó là nhà nước Israel", nhưng không đưa ra bằng chứng.

Ông Petro nói đảng của ông đã yêu cầu một 'cuộc kiểm toán kỹ thuật' phần mềm bỏ phiếu trước cuộc bầu cử và đề nghị chính quyền thu thập dấu vết kỹ thuật số của tất cả tài liệu được truyền kỹ thuật số để tránh sửa đổi, nhưng những yêu cầu này đã bị phớt lờ.

Ai là anh em nhà Bautista?

Ông Petro ám chỉ Thomas Greg & Sons, một công ty hậu cần tư nhân và in ấn an ninh có ảnh hưởng, điều hành cơ sở hạ tầng bầu cử của Colombia. Công ty này do anh em Fernando và Camilo Bautista Palacio điều hành. Bộ đôi này từng bị kết tội gian lận ngân hàng ở Mỹ vào những năm 1980.

Thomas Greg & Sons, do cha của họ là Gregorio thành lập, đã được Cơ quan đăng ký quốc gia ký hợp đồng hơn một thập kỷ để quản lý hậu cần bầu cử, kiểm phiếu sơ bộ và phần mềm kiểm phiếu.

Tháng 4, ông Petro cáo buộc anh em nhà Bautista đàm phán thỏa thuận với ông de la Espriella để đảm bảo ứng viên cực hữu giành chức tổng thống, đổi lại việc giành lại hợp đồng in hộ chiếu. Khi đó, ông de la Espriella bác bỏ cáo buộc, và luật sư của ông đe dọa kiện ông Petro.

Cơ quan chức năng nói gì?

Viện trưởng Công tố Gregorio Eljach đã bác bỏ các cáo buộc và nói với các phóng viên rằng "không có bằng chứng gian lận" với hơn 99% phiếu bầu đã được kiểm. Trong khi đó, ông de la Espriella cho đến nay vẫn chưa trực tiếp trả lời ông Petro.

Ông de la Espriella có liên hệ với Israel?

Có. Ông de la Espriella liên tục bày tỏ ủng hộ Israel và vận động tranh cử trong cộng đồng Do Thái ở Colombia, đưa ra những cam kết thân Israel và nói chính phủ của ông sẽ 'bảo vệ các nguyên tắc Judeo-Kitô giáo'. Ông hứa sẽ đảo ngược quyết định cắt đứt quan hệ với Israel của ông Petro vào năm 2024 và hứa sẽ dời Đại sứ quán Colombia về Jerusalem.

Ông Netanyahu đã chúc mừng ông de la Espriella hôm thứ Hai, nói: 'Tôi mong muốn được làm việc với ông để tăng cường mối quan hệ giữa Israel và Colombia'.

Mỹ phản ứng thế nào?

Trong các bài đăng của mình, ông Petro cũng đổ lỗi cho ông Trump can thiệp vào cuộc bầu cử bằng cách công khai ủng hộ một ứng viên và do đó làm xoay chuyển cử tri. Ông Trump ủng hộ de la Espriella trên nền tảng Truth Social vài tuần trước vòng bầu cử thứ hai.

Ông Trump và Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cũng chúc mừng ông de la Espriella về chiến thắng sơ bộ, và ông Trump nhận công về chiến thắng của ứng viên cực hữu. 'Anh ấy ở vị trí thứ 10. Tôi ủng hộ anh ấy, và anh ấy đã thắng cử. Anh ấy đã gọi cho tôi đêm qua và cảm ơn tôi vì sự ủng hộ', ông Trump nói với các phóng viên tại Nhà Trắng hôm thứ Hai.

Ông Rubio viết trên X: 'Chính quyền Trump mong muốn được làm việc chặt chẽ với chính quyền sắp tới của ông để thúc đẩy hợp tác an ninh khu vực, chấm dứt nhập cư bất hợp pháp vào Hoa Kỳ và tăng cường quan hệ kinh tế của chúng ta'.

Ông Petro đã mời ông Trump lên tiếng về các cáo buộc gian lận bầu cử. "Tôi chính thức mời Tổng thống Donald Trump phát biểu", ông Petro viết, đồng thời cho biết thêm rằng tổng thống Mỹ phải chịu trách nhiệm vì 'đã ủng hộ một ứng viên chứ không phải sự tự do của người dân Colombia'.

Quan hệ Mỹ-Colombia thế nào?

Mặc dù cả hai nước có quan hệ thương mại chặt chẽ, quan hệ ngoại giao thường xuyên căng thẳng về các chính sách chống ma túy, quan hệ với Israel và các vấn đề khác. Quan hệ về cơ bản đã sụp đổ dưới thời chính quyền Trump và Petro.

Tháng 1 năm ngoái, ông Petro từ chối cho phép máy bay trục xuất người di cư Mỹ hạ cánh xuống nước mình. Tháng 10, Mỹ áp đặt lệnh trừng phạt đối với ông Petro, gia đình và các quan chức chủ chốt trong chính phủ của ông dựa trên các cáo buộc chưa được chứng minh về việc dính líu đến buôn bán ma túy. Tháng 1 năm nay, quân đội Mỹ đã bắt cóc Tổng thống Venezuela theo chủ nghĩa xã hội Nicolas Maduro khỏi nhà riêng ở Caracas sau khi chính quyền Trump cáo buộc ông 'khủng bố ma túy'.