Tòa án Hiến pháp Nam Phi ngày 13/2 đã ra phán quyết rằng quốc hội nước này đã vi phạm hiến pháp khi bác bỏ đề nghị thành lập ủy ban điều tra tổng thống Cyril Ramaphosa vào tháng 12/2022, mở đường cho việc khôi phục thủ tục luận tội.
Vụ bê bối có tên gọi “Farmgate” bắt đầu từ năm 2020, khi một lượng lớn ngoại tệ bị đánh cắp khỏi trang trại của ông Ramaphosa. Cựu giám đốc Cơ quan An ninh Nhà nước Arthur Fraser cáo buộc tổng thống che giấu vụ việc, cho rằng số tiền lên tới 4 triệu USD đã bị lấy đi. Trong khi đó, ông Ramaphosa phủ nhận, khẳng định số tiền bị mất chỉ là 580.000 USD, có nguồn gốc từ việc bán trâu tại trang trại.
Chánh án Tòa án Hiến pháp Mandisa Maya tuyên bố: “Cuộc bỏ phiếu của Quốc hội ngày 13/12/2022 là không phù hợp với hiến pháp, vô hiệu và bị hủy bỏ.” Tòa yêu cầu chuyển báo cáo của ủy ban độc lập tới ủy ban luận tội.
Vụ kiện được đưa ra bởi hai đảng đối lập là Đảng Chiến binh Tự do Kinh tế (EFF) và Phong trào Chuyển đổi châu Phi (ATM). EFF đã kêu gọi ông Ramaphosa, người nắm quyền từ năm 2018, từ chức. Tuy nhiên, văn phòng tổng thống cho biết ông tôn trọng phán quyết của tòa và khẳng định không ai đứng trên pháp luật.
Ủy ban luận tội dự kiến sẽ xem xét bằng chứng trong vài tháng trước khi quyết định có tiến hành bỏ phiếu chính thức hay không. Ngay cả khi ủy ban đề nghị luận tội, tổng thống vẫn có khả năng sống sót do cần 2/3 số phiếu tại hạ viện để phế truất. Đảng Đại hội Dân tộc Phi (ANC) của ông Ramaphosa vẫn nắm hơn 1/3 số ghế, dù đã mất đa số tuyệt đối từ năm 2024.
