Tòa án Kenya đình chỉ kế hoạch lập cơ sở cách ly Ebola cho công dân Mỹ

Một tòa án Kenya đã tạm thời đình chỉ kế hoạch thành lập cơ sở cách ly Ebola dành cho công dân Mỹ có nguy cơ phơi nhiễm virus, sau phản ứng mạnh mẽ từ giới nhân viên y tế và các nhà hoạt động nhân quyền.

Thẩm phán Tòa án Tối cao Patricia Nyaundi hôm thứ Sáu (29/5) đã ra lệnh tạm dừng thỏa thuận về cơ sở này, chờ phán quyết trong vụ kiện do các nhà hoạt động đệ trình. Vụ việc dự kiến sẽ được xét xử vào tuần tới.

Thỏa thuận được đưa ra trong bối cảnh lo ngại dịch bệnh có thể lan rộng ra ngoài khu vực Trung Phi. Ổ dịch hiện tập trung ở phía đông Cộng hòa Dân chủ Congo (CHDC Congo) và đã lan sang Uganda, khiến hơn 200 người thiệt mạng.

Khi các quốc gia tìm cách ngăn chặn dịch bệnh lây lan quốc tế, Mỹ đã đạt thỏa thuận cách ly và theo dõi những công dân có nguy cơ phơi nhiễm tại Kenya thay vì đưa họ về nước để điều trị.

Tổ chức Katiba Institute, một nhóm nhân quyền Kenya, cho biết trong đơn kiện rằng cơ sở này được thành lập một cách bí mật và đơn phương, đồng thời “làm dấy lên những lo ngại nghiêm trọng về hiến pháp”. Đơn kiện cảnh báo về “những rủi ro nghiêm trọng và sắp xảy ra” đối với sức khỏe cộng đồng, cho rằng việc đưa những người có nguy cơ nhiễm Ebola vào Kenya, nơi chưa ghi nhận ca nhiễm nào, có thể làm tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh tại nước này.

An ninh sinh học quốc gia

Khi vụ kiện được đưa ra, vẫn chưa rõ cơ sở sẽ được đặt ở đâu, hoặc liệu chính phủ Kenya đã chính thức phê duyệt kế hoạch hay chưa. Nairobi đã công khai thừa nhận các cuộc thảo luận với Washington về hỗ trợ nỗ lực chuẩn bị ứng phó Ebola, nhưng chưa trực tiếp đề cập đến các báo cáo về cơ sở cách ly.

“Việc thành lập bí mật, đơn phương một cơ sở cách ly Ebola làm dấy lên những lo ngại nghiêm trọng về hiến pháp liên quan đến quyền sống, quyền được chăm sóc sức khỏe, hành động hành chính công bằng, sự tham gia của công chúng và sự giám sát của quốc hội,” Katiba Institute tuyên bố.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết Washington dự định cam kết 13,5 triệu USD cho các nỗ lực chuẩn bị ứng phó Ebola của Kenya, nhưng ông không xác nhận công khai chi tiết về thỏa thuận cách ly được đề xuất. Các quan chức Mỹ sau đó cho biết một cơ sở với 50 giường cách ly, dự kiến dành cho công dân Mỹ đến từ CHDC Congo, sẽ mở cửa vào thứ Sáu. Cơ sở này do nhân viên y tế Mỹ quản lý tại Căn cứ Không quân Laikipia, cách thủ đô Nairobi khoảng 200 km.

Nghiệp đoàn bác sĩ Kenya hôm thứ Năm đã đưa ra cảnh báo đình công 48 giờ nếu chính phủ tiếp tục thỏa thuận, cáo buộc nhà chức trách gây nguy hiểm cho sức khỏe cộng đồng. Nghiệp đoàn cho rằng Mỹ dường như không muốn để những người có nguy cơ nhiễm Ebola vào lãnh thổ của mình và cảnh báo Kenya không nên trở thành “bãi rác”.

“Là đội tiên phong của hệ thống chăm sóc sức khỏe Kenya, chúng tôi vô cùng phẫn nộ trước sự sẵn sàng có vẻ như của chính phủ khi đánh đổi an ninh sinh học quốc gia và mạng sống của người dân để lấy viện trợ nước ngoài,” Tổng thư ký nghiệp đoàn Davji Atellah tuyên bố.

Hiệp hội Luật sư Kenya cũng cảnh báo nước này thiếu “cơ sở hạ tầng cách ly an toàn cần thiết để quản lý một cơ sở như vậy”, có khả năng khiến công chúng đối mặt với rủi ro sức khỏe nghiêm trọng.

'Va chạm thảm khốc'

Tranh chấp diễn ra trong bối cảnh cơ quan y tế chạy đua kiểm soát ổ dịch chủng Ebola Bundibugyo ở đông bắc CHDC Congo, nơi nhân viên y tế quá tải, nguồn cung y tế hạn chế, cùng xung đột và tình trạng di dời đang cản trở nỗ lực ngăn chặn virus lây lan.

Không giống một số chủng Ebola khác, chủng Bundibugyo chưa có vaccine hoặc phương pháp điều trị đặc hiệu được phê duyệt. Tổng giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus cho biết dịch tập trung nhiều ở tỉnh Ituri, đông bắc CHDC Congo, chiếm hơn 90% số ca được báo cáo, với số lượng nhỏ hơn được phát hiện ở các tỉnh Bắc Kivu và Nam Kivu.

Khu vực này đã là tâm điểm xung đột trong nhiều thập kỷ khi các nhóm vũ trang tranh giành quyền kiểm soát nguồn tài nguyên khoáng sản khổng lồ. Hàng loạt người di tản chen chúc trong các trại tị nạn và sự sụp đổ của các dịch vụ nhà nước đang làm phức tạp thêm nỗ lực dập dịch. “Miền đông CHDC Congo hiện phải đối mặt với sự va chạm thảm khốc giữa dịch bệnh và xung đột,” Tedros viết trên mạng xã hội hôm thứ Tư.

Chính phủ CHDC Congo đã xác nhận hơn 1.000 ca nghi nhiễm và ít nhất 220 ca tử vong kể từ khi tuyên bố bùng phát dịch ngày 15/5. WHO tin rằng quy mô thực sự của ổ dịch có thể lớn hơn nhiều, cảnh báo virus đã lây lan không dấu hiệu trong nhiều tuần trước khi được nhà chức trách phát hiện. Uganda cũng đã xác nhận 7 ca nhiễm và 1 ca tử vong liên quan đến ổ dịch.

Tổng thống Mỹ Donald Trump trước đây đã chỉ trích chính phủ các nhiệm kỳ trước vì đưa công dân Mỹ nhiễm bệnh về nước. Đầu tháng này, một bác sĩ làm việc tại CHDC Congo và có kết quả dương tính với Ebola đã được gửi đến Đức để điều trị, trong khi một nhà truyền giáo được đưa đến Cộng hòa Séc.

Việc Washington từ chối hồi hương công dân Mỹ để điều trị nhưng lại gửi họ đến các nước thứ ba, nơi chất lượng chăm sóc có thể bị đặt câu hỏi, cũng đã dẫn đến chỉ trích từ các bác sĩ Mỹ, một người gọi đó là “sự từ bỏ đạo đức mà đất nước này nợ chính công dân mình”.

Lo ngại hiện đang gia tăng ở châu Âu. Thủ tướng Italy Giorgia Meloni hôm thứ Sáu đã kêu gọi các nhà lãnh đạo Liên minh châu Âu tăng cường cảnh giác và phối hợp biên giới để ngăn virus lây lan sang lục địa này.