Các công tố viên liên bang Brazil đã hoan nghênh phán quyết của tòa án, yêu cầu bảo tồn Fordlandia – thành phố do nhà công nghiệp người Mỹ Henry Ford xây dựng giữa rừng Amazon vào năm 1928. Phán quyết được coi là 'dấu mốc lịch sử' sau nhiều thập kỷ vận động của các nhà sử học, nhà hoạt động và người dân địa phương.
Trong tuyên bố hôm thứ Sáu, Văn phòng Công tố Liên bang gọi đây là 'dấu mốc' sẽ khắc phục khoảng trống trong nỗ lực bảo tồn văn hóa của Brazil. 'Khu phức hợp đã bị bỏ mặc trong nhiều thập kỷ', văn phòng này viết. 'Phán quyết thừa nhận những lập luận mà chúng tôi đưa ra, chỉ ra sự bỏ bễ lịch sử của các cơ quan công quyền'.
Theo quyết định, chính phủ liên bang, bang Pará, chính quyền địa phương Aveiro và Viện Di sản Lịch sử và Nghệ thuật Quốc gia (IPHAN) phải phối hợp bảo vệ khu di tích. 'Tất cả phải cùng hành động để cứu lấy tài sản đang trong tình trạng xuống cấp trầm trọng', văn phòng công tố nhấn mạnh.
Kể từ những năm 1990, một quy trình hành chính đã được tiến hành để xem xét việc bảo tồn Fordlandia. Tuy nhiên, các công tố viên cho rằng sự 'trì trệ' của chính phủ đã 'đặt việc bảo tồn vào nguy cơ'. Văn phòng Công tố Liên bang khẳng định: 'Fordlandia là một chương mang tính bước ngoặt trong lịch sử Brazil và ngành công nghiệp thế giới. Dự án đại diện cho nỗ lực của Mỹ nhằm phá vỡ thế độc quyền cao su của Anh, mang cơ sở hạ tầng tiên tiến – như bệnh viện, nước máy, điện và rạp chiếu phim – vào trung tâm Amazon vào những năm 1920'.
Fordlandia được khởi công năm 1928 khi Henry Ford muốn độc chiếm thị trường sản xuất cao su. Nhà sáng lập Ford Motor, một trong những người giàu nhất thời đại, đã đầu tư gần 20 triệu USD để san bằng một khu vực Amazon và xây dựng thành phố mơ ước – nơi ông áp đặt tầm nhìn về cuộc sống lành mạnh và làm việc hiệu quả. Cuộc thử nghiệm thất bại: công nhân nổi loạn vì các quy tắc nghiêm ngặt như chế độ ăn bắt buộc gồm yến mạch và đào đóng hộp, cấm rượu và thuốc lá. Cao su bị nấm và sâu bệnh phá hoại, một phần khiến Ford mất quyền kiểm soát công ty trước các đối thủ.
Đến năm 1945, Fordlandia được bán lại cho chính phủ Brazil với giá chỉ 244.200 USD. Hàng nghìn cư dân tiếp tục sống ở đây qua nhiều thập kỷ, nhưng thiếu bảo trì khiến cơ sở hạ tầng mục nát, nước máy không ổn định. Năm 2012, bệnh viện bị thiêu rụi; kẻ trộm cướp phá tàn phá thành phố. 'Đã từng có hệ thống y tế tốt. Chúng tôi có thể đến bệnh viện và được cấp thuốc', cư dân Raimunda Maria Silva Santos kể lại. 'Nhưng thời kỳ hoàng kim đã qua'.
Tỷ lệ nghèo ở Amazon Brazil, đặc biệt tại bang Pará, là 39,3% vào năm 2023. Trong phán quyết, các công tố viên liên bang nhấn mạnh rằng người dân địa phương có quyền yêu cầu phục hồi Fordlandia: 'Khu vực vẫn là một địa điểm ký ức nền tảng của xã hội Brazil, và giờ đây họ có quyền hợp pháp để yêu cầu phục hồi và bảo tồn cho các thế hệ tương lai'.
