Tiếng nói Do Thái thách thức câu chuyện Israel kể về chính mình

London, Vương quốc Anh – Trong một rạp chiếu phim ở khu Soho náo nhiệt của London, không ai vội vàng rời khỏi ghế khi bộ phim kết thúc. Một người phụ nữ úp mặt vào tay, một cặp đôi ngồi bất động, và từ hàng ghế phía trước vọng lên tiếng thở dài: 'Free Palestine'.

Buổi chiếu bộ phim tài liệu Planet Israel: A Cautionary Tale (Hành tinh Israel: Một câu chuyện cảnh báo) diễn ra vào đêm trước Ngày Nakba – ngày tưởng niệm sự kiện hơn 750.000 người Palestine bị cưỡng bức di dời vào năm 1948 khi nhà nước Israel được thành lập.

Bộ phim khám phá cách chấn thương, chủ nghĩa dân tộc và quân sự hóa đã định hình xã hội Israel sau ngày 7/10/2023 và trong cuộc diệt chủng ở Gaza. Tác phẩm ra mắt trong bối cảnh những chắc chắn chính trị cũ về Israel đang rạn nứt – đặc biệt trong giới trí thức, nghệ sĩ, giáo sĩ Do Thái và sử gia.

Đạo diễn Gillian Mosely, một người Do Thái gốc Anh-Mỹ từng tin vào chủ nghĩa Zion, cho biết: 'Truyền thông chưa báo cáo điều này. Người Do Thái ở Anh đang bị đối xử như một khối đồng nhất, điều mà tôi nghĩ đang thúc đẩy chủ nghĩa bài Do Thái.'

Theo khảo sát của Viện Nghiên cứu Chính sách Do Thái, 40% người Do Thái Anh cho rằng hành vi của Israel ở Gaza đã làm suy yếu sự gắn bó của họ với đất nước này, hơn một phần ba không còn nhận mình là người theo chủ nghĩa Zion, và chỉ 12% bày tỏ sự tán thành với Thủ tướng Benjamin Netanyahu.

Sử gia Avi Shlaim, người Israel xuất hiện trong phim, nói: 'Ngày càng nhiều người Do Thái, không chỉ giới trí thức, đang thách thức câu chuyện của Israel bởi cách xử sự ở Gaza đã biến nước này thành một quốc gia tội phạm chiến tranh. Lập luận tự vệ không còn che đậy được sự tàn bạo và diệt chủng nữa.'

Ông nhấn mạnh: 'Các giá trị cốt lõi của Do Thái giáo là sự thật, công lý và hòa bình. Chính phủ Israel hiện tại là sự đối lập của những giá trị này.'

Bộ phim cũng khai thác cách các tư tưởng 'Greater Israel' (Đại Israel) đã thâm nhập vào hệ thống giáo dục, quân đội và truyền thông Israel. Mosely chia sẻ: 'Tôi thấy sốc trước các nghiên cứu hàn lâm cho thấy mức độ tư tưởng đó đã thấm vào mọi lĩnh vực.'

Stephen Kapos, 88 tuổi, người sống sót sau Holocaust, có mặt trong buổi chiếu, nói: 'Chúng ta không thể có đủ hình ảnh về sự tàn phá và tác động của nó lên người dân và trẻ em Palestine. Những gì tôi trải qua hồi 7 tuổi trong Holocaust không thể bào chữa hay giải thích cho những gì đang diễn ra ở Gaza.'

Mosely, người từng sản xuất các phim về vi phạm nhân quyền của Israel và về Nakba, hy vọng tác phẩm của mình có thể tạo ra sự thay đổi. Bà nói: 'Các chính trị gia rất chậm quay lưng với đồng thuận công chúng. Nhưng cuộc chiến Gaza đã thay đổi đồng thuận đó một cách ngoạn mục, cả ở Anh và Mỹ. Các chính trị gia chưa bắt kịp điều đó.'

Bà kết luận: 'Đây có phải là thế giới chúng ta muốn sống không? Và nếu không, chúng ta sẽ làm gì với nó?'