Thủ tướng Nepal gây tranh cãi khi thừa nhận nước này 'lấn chiếm' lãnh thổ Ấn Độ
Theo Sarah Shamim (Al Jazeera)
Thủ tướng Nepal Balendra Shah gây tranh cãi khi tuyên bố nước này 'lấn chiếm' lãnh thổ Ấn Độ, làm sống lại tranh chấp biên giới kéo dài hàng thế kỷ. Phát biểu của ông vấp phải sự phản đối gay gắt từ phe đối lập và các chuyên gia ngoại giao, nhưng cũng kêu gọi đối thoại song phương.
Ngày 1/6, Thủ tướng Nepal Balendra Shah đã có bài phát biểu đầu tiên trước Quốc hội Liên bang kể từ khi nhậm chức, gây phẫn nộ trong giới nghị sĩ khi tuyên bố rằng Nepal cũng đã lấn chiếm lãnh thổ của Ấn Độ. Đây là sự khác biệt so với lập trường thông thường của Nepal, vốn tập trung chỉ trích nước láng giềng lớn chiếm đất của họ.
“Các bạn sẽ ngạc nhiên khi biết một sự thật mà tôi mới học được gần đây, chỉ sau khi trở thành thủ tướng: không chỉ Ấn Độ lấn chiếm lãnh thổ Nepal, mà Nepal cũng đã lấn chiếm lãnh thổ Ấn Độ ở nhiều nơi,” ông Shah nói. Ông không nói rõ khu vực nào của Ấn Độ bị Nepal lấn chiếm. Thủ tướng Nepal kêu gọi hai bên “cùng nghiên cứu sự thật, ngồi lại như những người bạn và giải quyết vấn đề”.
Tranh chấp biên giới giữa Nepal và Ấn Độ kéo dài hàng thế kỷ, tập trung vào các khu vực Limpiyadhura, Lipulekh và Kalapani. Xung đột bắt nguồn từ Hiệp ước Sugauli năm 1816, được Nepal ký với thực dân Anh để xác định biên giới phía tây với Ấn Độ. Theo ông Nishchal Pandey, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Nam Á tại Kathmandu, hiệp ước này không xác định rõ nguồn của sông Kali – ranh giới phân định – và cũng không kèm bản đồ, dẫn đến nhiều tranh cãi về chủ quyền đối với ba khu vực trên.
Ấn Độ bác bỏ các tuyên bố chủ quyền của Nepal, viện dẫn hồ sơ thuế từ những năm 1830 của bang Uttarakhand cho thấy khu vực này từng do Ấn Độ quản lý. Quân đội Ấn Độ đã đồn trú tại Kalapani kể từ cuộc chiến với Trung Quốc năm 1962, khi Nepal giữ thái độ trung lập.
Ông Shah, 35 tuổi, tuyên thệ nhậm chức thủ tướng vào ngày 27/3 năm nay. Ông gia nhập Đảng Rastriya Swatantra (RSP) vào tháng 12/2025, sau khi các cuộc biểu tình của thanh niên lật đổ chính phủ tiền nhiệm. Trước đó, ông từng là thị trưởng Kathmandu từ năm 2022, nổi tiếng với chiến dịch trấn áp người bán hàng rong gây tranh cãi.
Phát biểu của ông Shah vấp phải phản ứng gay gắt từ phe đối lập. Nghị sĩ Basana Thapa (Đảng Quốc đại Nepal) yêu cầu làm rõ, nếu phát biểu không đúng sự thật thì nên xóa khỏi biên bản. Nghị sĩ Ramesh Kumar Malla (Đảng Cộng sản Nepal) gọi đó là “phát biểu xúc phạm đến toàn vẹn lãnh thổ quốc gia”. Cựu đại sứ Nepal tại Ấn Độ Nilambar Acharya bác bỏ tuyên bố của thủ tướng: “Không một tấc đất nào của Ấn Độ bị nhà nước Nepal lấn chiếm.”
Bộ Ngoại giao Nepal sau đó ra tuyên bố giải thích rằng ông Shah có ý nói về “sự không khớp về mặt kỹ thuật, địa phương” giữa ranh giới pháp lý và việc sử dụng đất thực tế, như công dân Nepal có thể canh tác hoặc sống trên đất thuộc về phía Ấn Độ và ngược lại. Tuyên bố nhấn mạnh cam kết giải quyết tranh chấp thông qua các kênh ngoại giao và đối thoại song phương.
Cựu thủ tướng Khadga Prasad Sharma Oli từng phản đối mạnh mẽ việc Ấn Độ khánh thành con đường Lipulekh dài 80km vào tháng 5/2020, nối thủ đô New Delhi với khu hành hương Kailash-Mansarovar. Gần đây nhất, vào tháng 5/2026, Ấn Độ thông báo nối lại cuộc hành hương tôn giáo qua đèo Lipulekh, vốn bị đình chỉ từ năm 2020 do đại dịch COVID-19, khiến Nepal phản đối.
Giới phân tích cho rằng phát biểu của ông Shah có thể gây bất lợi cho Nepal trong đàm phán song phương. “Nhận xét bột phát về một vấn đề ngoại giao nhạy cảm trong quốc hội sẽ có hậu quả nghiêm trọng… Đó sẽ là gánh nặng mà các nhà đàm phán Nepal phải mang theo,” ông Anurag Acharya, nhà phân tích chính trị tại Kathmandu, nhận định.
