Thủ tướng Canada Mark Carney đã nhân dịp Lễ Tạ ơn gửi thông điệp tới người dân nước này, trong đó kêu gọi đoàn kết quốc gia, chỉ một tuần trước khi tỉnh Alberta — nơi tập trung ngành dầu khí — bỏ phiếu về một đề xuất ly khai khỏi Canada.
“Chúng ta không thể xây dựng những điều lớn lao trên những đường đứt gãy,” Carney nói trong thông điệp video hôm thứ Hai, đồng thời cảnh báo Canada đang đối mặt với các mối đe dọa đối với nền kinh tế, an ninh và lối sống.
“Chúng ta phải mạnh mẽ, và chúng ta mạnh mẽ hơn khi đoàn kết.”
Phát biểu trên được đưa ra khi người dân Alberta chuẩn bị đi bỏ phiếu vào ngày 19 tháng 10 để quyết định có bắt đầu tiến trình tìm kiếm độc lập hay không. Cuộc trưng cầu ban đầu mang tính không ràng buộc, nhưng đề xuất này dự kiến sẽ dẫn tới một cuộc bỏ phiếu ràng buộc trong tương lai về việc Alberta có nên ly khai hay không.
Câu hỏi dành cho cử tri là: “Alberta nên tiếp tục là một tỉnh của Canada, hay Chính quyền Alberta nên khởi động tiến trình pháp lý theo Hiến pháp Canada để tổ chức một cuộc trưng cầu ràng buộc cấp tỉnh về việc Alberta có nên tách khỏi Canada hay không?”
Cuộc bỏ phiếu diễn ra sau khi một nhóm người ly khai có tiếng nói đẩy mạnh vận động, được thúc đẩy bởi những bất mãn lâu dài về các chính sách năng lượng và môi trường của chính quyền liên bang. Phong trào ly khai cáo buộc chính phủ Canada nhắm vào ngành dầu khí của Alberta một cách bất công — lĩnh vực trụ cột trong nền kinh tế tỉnh này.
Phong trào này cũng đang thu hút sự theo dõi từ phía nam biên giới, trong bối cảnh quan hệ giữa Canada và Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump trở nên căng thẳng.
Một cuộc điều tra của The Globe and Mail hồi đầu tháng cho thấy các nhân vật hoạt động của đảng Cộng hòa Mỹ đã gặp gỡ những người tổ chức ly khai ở Alberta để bàn về chiến lược vận động. Theo các nguồn tin, lãnh đạo phe ly khai từng đề nghị cho phía Mỹ tiếp cận nguồn nước và tiền bản quyền dầu mỏ của tỉnh để đổi lấy sự ủng hộ cho độc lập. Lãnh đạo phe ly khai phủ nhận những cáo buộc này.
Phát biểu của Carney cũng được đưa ra sau khi một phong trào ly khai khác — đảng Parti Quebecois — giành nhiều ghế nhất trong cuộc bầu cử cấp tỉnh ở Quebec tuần trước, qua đó trở lại nắm quyền sau hơn một thập kỷ. Tuy nhiên, Parti Quebecois chỉ giành được 59 trong tổng số 129 ghế tại Quốc hội bang Quebec, không đủ để lập chính phủ đa số.
Sau chiến thắng đó, doanh nhân công nghệ Mỹ Elon Musk — người được coi là giàu nhất hành tinh — đã hoan nghênh kết quả này. Musk nổi tiếng với việc sử dụng tài sản và ảnh hưởng để ủng hộ các mục tiêu chính trị, đặc biệt là cánh hữu cực đoan.
“Tốt. Quebec nên tách ra,” Musk viết trên mạng xã hội. “Họ sẽ tốt hơn. Alberta và Saskatchewan cũng nên tách ra.”
Carney, người lớn lên ở Alberta, cho biết ông ghi thông điệp từ một lớp học tại ngôi trường cũ của mình, Trung học St Francis Xavier ở Edmonton.
“Dạo này tôi về nhà nhiều vì chúng ta đang xây dựng những điều lớn lao trở lại ở Alberta: hàng nghìn ngôi nhà mới, đường sắt cao tốc, một tuyến đường ống mới ra bờ biển phía Tây sẽ tạo cơ hội và thịnh vượng lâu dài cho hàng trăm nghìn người ở tỉnh này và trên khắp đất nước,” ông nói.
Bất chấp sự hiện diện ngày càng rõ của phong trào ly khai, các cuộc thăm dò cho thấy phần lớn người dân Alberta phản đối độc lập.
