Thế giới phản ứng thế nào khi Mỹ và Israel mở chiến dịch quân sự chống Iran?

Ngày 6/6 đánh dấu 100 ngày kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến tranh chống Iran – một cuộc xung đột làm rung chuyển thị trường năng lượng và làm mờ đi triển vọng kinh tế toàn cầu. Iran gọi đây là 'hành vi gây hấn vô cớ', trong khi lệnh ngừng bắn mỏng manh tại Lebanon được thiết lập từ ngày 8/4 nhưng Israel vẫn tiếp tục tấn công, khiến hơn 3.000 người thiệt mạng.

Vùng Vịnh:

Các quốc gia vùng Vịnh bị cuốn vào vòng xoáy chiến sự từ ngày đầu tiên, khi Iran phóng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào các căn cứ quân sự Mỹ đóng trên lãnh thổ của họ. Tuy nhiên, nhiều nước cáo buộc Tehran còn nhắm vào các mục tiêu dân sự, bao gồm sân bay và cơ sở năng lượng.

• Oman: Là trung gian hòa giải chính trong các cuộc đàm phán hạt nhân Mỹ-Iran, Oman bày tỏ thất vọng khi chiến tranh nổ ra. Ngoại trưởng Badr Albusaidi cho rằng xung đột không phục vụ lợi ích của Mỹ hay hòa bình thế giới. Dù không có lực lượng Mỹ đồn trú, Oman vẫn bị kéo vào cuộc chiến: cảng Duqm bị hai máy bay không người lái tấn công ngày 1/3, một bồn chứa nhiên liệu cũng bị đánh trúng hai ngày sau đó, cảng Salalah bị tấn công ít nhất hai lần, và hai người nước ngoài thiệt mạng trong cuộc tấn công bằng drone tại tỉnh Sohar hôm 13/3. Oman phủ nhận Iran đứng sau các cuộc tấn công. Trong một bài báo hồi tháng 3, Ngoại trưởng Albusaidi chỉ trích Mỹ 'mất kiểm soát chính sách đối ngoại', cáo buộc Israel thuyết phục chính quyền Tổng thống Donald Trump gây chiến. Tháng 5 vừa qua, ông Trump từng đe dọa sử dụng vũ lực chống Oman nếu nước này can thiệp vào tranh chấp eo biển Hormuz.
• Qatar: Nước này lên án mạnh mẽ các cuộc tấn công của Iran vào lãnh thổ nơi có căn cứ không quân Al Udeid. Qatar trục xuất nhiều nhân viên quân sự và ngoại giao Iran sau khi một cơ sở khí thiên nhiên hóa lỏng tại Ras Laffan bị tấn công. Doha kêu gọi hạ nhiệt, đối thoại và ủng hộ vai trò trung gian của Pakistan.
• Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE): Bộ Quốc phòng UAE lên án các cuộc tấn công của Iran, gọi đó là 'hành động hèn nhát nguy hiểm'. Theo báo Wall Street Journal, UAE đã thực hiện hàng chục cuộc không kích nhằm vào Iran, phối hợp với Mỹ và Israel. UAE cũng tăng cường trấn áp người Iran và doanh nghiệp Iran trên lãnh thổ. Đáp lại, Iran cảnh báo sẽ tấn công mạnh hơn nếu Mỹ và Israel nối lại chiến dịch.
• Bahrain: Nơi đặt Hạm đội 5 của Hải quân Mỹ, gọi các cuộc tấn công vào lãnh thổ của mình là 'phản bội'. Bahrain tích cực vận động tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, nhưng nghị quyết yêu cầu mở lại eo biển Hormuz do nước này đề xuất đã bị Nga và Trung Quốc phủ quyết hồi tháng 5.
• Kuwait: Lên án cuộc tấn công của Iran là 'vi phạm trắng trợn' luật pháp quốc tế và liên tục hứng chịu các đợt tấn công bằng drone. Kuwait đổ lỗi cho Iran; Iran nói họ chỉ nhắm vào các lợi ích của Mỹ tại đây.
• Saudi Arabia: Lên án mạnh mẽ các cuộc tấn công của Iran vào các quốc gia vùng Vịnh, đồng thời phong tỏa eo biển Hormuz. Riyadh vẫn có thể xuất khẩu dầu qua các cảng Biển Đỏ. Theo Reuters, Saudi Arabia đã tiến hành nhiều cuộc tấn công bí mật vào Iran để trả đũa.

Iraq: Lên án các cuộc tấn công của Mỹ-Israel vào Tehran nhưng cố gắng giữ lãnh thổ trung lập. Iraq trở thành chiến trường giữa Lực lượng Huy động Phổ biến thân Iran và Mỹ. Bộ Dầu mỏ Iraq tuyên bố bất khả kháng đối với tất cả các mỏ dầu do các công ty nước ngoài phát triển do gián đoạn giao thông qua eo biển Hormuz. Các nhóm người Kurd ở miền bắc Iraq cũng bị Iran tấn công.

Thổ Nhĩ Kỳ: Kêu gọi tất cả các bên chấm dứt vòng xoáy bạo lực, bắt đầu từ các cuộc tấn công của Mỹ và Israel. Tháng 5, một tên lửa đạn đạo của Iran bay vào không phận Thổ Nhĩ Kỳ đã bị hệ thống phòng không NATO phá hủy. Ngoại trưởng Hakan Fidan đã điện đàm phản đối với người đồng cấp Iran.

Jordan: Hứng chịu các cuộc tấn công bằng tên lửa và drone từ Iran nhằm vào các căn cứ Mỹ trên lãnh thổ. Jordan kêu gọi ngừng bắn và yêu cầu Israel chấm dứt chiến tranh ở Lebanon.

Ai Cập: Bày tỏ lo ngại sâu sắc, kêu gọi giải pháp ngoại giao. Tổng thống Abdel Fattah el-Sisi nói trực tiếp với ông Trump: 'Không ai có thể ngăn chặn chiến tranh ở khu vực Vùng Vịnh ngoại trừ ông'.

Liên minh châu Phi: Lên án các cuộc tấn công vào các quốc gia vùng Vịnh, kêu gọi hạ nhiệt. Tổ chức này bày tỏ lo ngại về tác động của chiến tranh đối với giá lương thực và nhiên liệu tăng cao trên khắp châu Phi, nơi nhập khẩu hơn 70% nhiên liệu tinh chế.

Nam Á:

• Ấn Độ: Kêu gọi các bên 'kiềm chế' và 'tránh leo thang'. New Delhi lên án các cuộc tấn công của Iran vào các quốc gia vùng Vịnh nhưng không lên án chiến dịch của Mỹ-Israel. Thủ tướng Narendra Modi từng đến Israel vài ngày trước chiến tranh. Ấn Độ chịu ảnh hưởng nặng nề từ cuộc khủng hoảng năng lượng, khiến ông Modi kêu gọi người dân làm việc tại nhà, tránh đi du lịch nước ngoài và không mua vàng.
• Pakistan: Lên án mạnh mẽ các cuộc tấn công vào Iran và nhanh chóng đóng vai trò trung gian hòa giải then chốt. Pakistan đứng sau lệnh ngừng bắn ngày 8/4 giữa Mỹ và Iran, đồng thời tổ chức các cuộc đàm phán cấp cao, bao gồm cuộc gặp giữa Phó Tổng thống Mỹ JD Vance và Thủ tướng Shehbaz Sharif ngày 11/4 tại Islamabad.
• Bangladesh và Sri Lanka: Bangladesh kêu gọi chấm dứt chiến sự, trong khi Sri Lanka tìm cách giữ thái độ trung lập. Sri Lanka từ chối yêu cầu của Mỹ cho hai máy bay chiến đấu hạ cánh tại một sân bay dân sự, đồng thời giải cứu thủy thủ đoàn Iran từ hai tàu chiến bị đánh chìm.

Trung Quốc: Kêu gọi 'ngừng ngay các hành động quân sự' và 'tôn trọng chủ quyền, an ninh và toàn vẹn lãnh thổ của Iran'. Bắc Kinh đóng vai trò thầm lặng hơn, thúc đẩy các cuộc điện đàm và gặp gỡ. Cùng với Nga, Trung Quốc phủ quyết nghị quyết của Hội đồng Bảo an do Bahrain đề xuất nhằm 'phối hợp các biện pháp phòng thủ để bảo vệ tàu thuyền thương mại ở eo biển Hormuz'.

Nga: Cáo buộc Mỹ lợi dụng các cuộc đàm phán hạt nhân để che giấu chiến dịch quân sự. Tổng thống Vladimir Putin cam kết Moscow là đồng minh vững chắc của Tehran. Nga đề nghị tiếp nhận kho urani làm giàu cấp độ cao của Iran như một phần của thỏa thuận hòa bình với Mỹ.

ASEAN: Các nước Đông Nam Á kêu gọi chấm dứt chiến sự và bày tỏ lo ngại về tác động kinh tế. Tại hội nghị thượng đỉnh tháng 5 ở Philippines, các nhà lãnh đạo nhất trí phát triển lưới điện khu vực và kho dự trữ nhiên liệu, giảm phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu từ Trung Đông.

Nhật Bản: Bày tỏ lo ngại sâu sắc về hậu quả kinh tế và địa chính trị. Thủ tướng Sanae Takaichi gọi việc đóng cửa eo biển Hormuz là 'tác động to lớn' đối với khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Bà đã điện đàm với Tổng thống Iran kêu gọi mở lại eo biển.

châu Âu: Chủ tịch Ủy ban châu Âu và Chủ tịch Hội đồng châu Âu kêu gọi các bên 'kiềm chế tối đa, bảo vệ dân thường và tôn trọng luật pháp quốc tế'. Thủ tướng Pháp, Đức và Anh lên án các cuộc tấn công của Iran. Pháp kêu gọi họp khẩn Hội đồng Bảo an. Anh triệu tập ngoại trưởng 40 nước thảo luận về mở lại eo biển Hormuz, không mời Mỹ. Các nước châu Âu từ chối tham chiến và can thiệp quân sự, khiến Tổng thống Trump tức giận.

Bắc Mỹ: Thủ tướng Canada Mark Carney khẳng định ủng hộ Israel và Mỹ, nói rằng Canada đứng về phía người dân Iran và không loại trừ khả năng tham gia quân sự.