Thế giới cần thỏa thuận Mỹ - Iran ngay lập tứ

Các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran đang tiến gần đến một bước đột phá có thể xảy ra, nhưng vấn đề không chỉ dừng lại ở một lệnh ngừng bắn hay thỏa thuận hạt nhân. Điều cốt lõi là liệu nền kinh tế thế giới có thể tránh rơi sâu hơn vào các cuộc khủng hoảng năng lượng, lương thực và chi phí sinh hoạt đang lan rộng, tập trung quanh eo biển Hormuz hay không.

Các báo cáo gần đây cho thấy Washington và Tehran đang thảo luận về một thỏa thuận mở lại eo biển này như một phần của sắp xếp rộng hơn. Đề xuất được cho là bao gồm lệnh ngừng bắn 60 ngày, mở lại các tuyến đường vận chuyển, nới lỏng một số lệnh trừng phạt và nối lại các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran.

Tính cấp bách là rõ ràng. Khoảng 1/5 lượng dầu thế giới và một phần đáng kể khí tự nhiên hóa lỏng thường đi qua eo biển Hormuz. Trong những tuần gần đây, sự gián đoạn vận chuyển, căng thẳng quân sự và các biện pháp kiểm soát hàng hải cạnh tranh đã đẩy chi phí vận chuyển, giá năng lượng và phí bảo hiểm tăng cao. Nếu một thỏa thuận bền vững không sớm đạt được, hậu quả có thể lan nhanh ra toàn bộ nền kinh tế toàn cầu.

Các nền kinh tế giàu có chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng. Giá nhiên liệu cao hơn sẽ làm gia tăng áp lực lạm phát vốn đã đè nặng lên các hộ gia đình ở châu Âu và Bắc Mỹ. Các chính phủ đối mặt với tăng trưởng chậm lại và lo ngại về chi phí sinh hoạt sẽ chịu áp lực chính trị mới khi giá xăng dầu, điện và thực phẩm lại tăng. Nhưng tác động sẽ nghiêm trọng hơn nhiều ở các nước Nam bán cầu.

Nhiều nền kinh tế đang phát triển vẫn phụ thuộc sâu vào nhiên liệu, phân bón và thực phẩm nhập khẩu. Các cú sốc năng lượng lan truyền qua toàn bộ nền kinh tế, làm tăng chi phí vận chuyển, sản xuất nông nghiệp đắt đỏ hơn, lạm phát thực phẩm tăng tốc, và tài chính công xấu đi. Ở một số quốc gia phụ thuộc nhập khẩu ở châu Phi và Nam Á, các chính phủ đang vật lộn để đảm bảo nguồn nhiên liệu thay thế, đồng thời đối mặt với áp lực tài khóa ngày càng tồi tệ.

Eo biển Hormuz không chỉ là một tuyến đường thủy khu vực, mà là một trong những huyết mạch của chủ nghĩa tư bản toàn cầu. Khi nó bị quân sự hóa hoặc phong tỏa một phần, hậu quả lan tỏa khắp thế giới trong vài ngày. Giá thực phẩm đặc biệt nhạy cảm với những gián đoạn này vì thị trường năng lượng và hệ thống lương thực liên kết chặt chẽ: sản xuất phân bón phụ thuộc vào khí tự nhiên, chi phí vận chuyển và làm lạnh phụ thuộc vào giá dầu.

Chính vì vậy, mở lại eo biển Hormuz không chỉ là vấn đề ổn định chiến lược cho Washington hay Tehran, mà còn là một nhu cầu kinh tế toàn cầu. Mặc dù vẫn còn bất đồng sâu sắc về trừng phạt, làm giàu uranium, an ninh khu vực và tương lai quản lý vận chuyển qua Vịnh Ba Tư, căng thẳng về ai sẽ kiểm soát quá cảnh qua eo biển vẫn tiếp diễn. Không có gì đảm bảo lệnh ngừng bắn sẽ giữ vững, nhưng giải pháp thay thế ngày càng nguy hiểm.

Sự gián đoạn kéo dài ở eo biển Hormuz sẽ không chỉ là một cuộc khủng hoảng khu vực, mà sẽ làm sâu sắc thêm lạm phát, làm xấu đi tình trạng mất an ninh lương thực, căng thẳng hệ thống nhân đạo và gia tăng khả năng bất ổn chính trị ở các nền kinh tế dễ bị tổn thương. Các cuộc đàm phán hiện nay vượt xa ngoại giao Mỹ - Iran; chúng quyết định liệu thế giới có thể tránh một cuộc khủng hoảng toàn cầu dây chuyền khác do mất an ninh năng lượng, phân mảnh địa chính trị và bất bình đẳng gia tăng hay không.

Eo biển Hormuz không thể đóng cửa - về kinh tế hay chính trị - mà không mang lại hậu quả cho tất cả mọi người.