Thảm thêu Gaza tại Venice Biennale: Khi ngôn từ bất lực, những mũi kim lên tiếng

Một tác phẩm nghệ thuật đặc biệt mang tên 'Gaza Genocide Tapestry' (Thảm thêu tội ác diệt chủng Gaza) sẽ chính thức được trưng bày tại Venice Biennale, một trong những triển lãm nghệ thuật uy tín nhất thế giới, từ ngày 9/5 đến tháng 11. Tác phẩm gồm 100 tấm thêu, mỗi tấm có 55.000 mũi chỉ, do các phụ nữ Palestine thực hiện để ghi lại sự tàn phá ở Gaza theo thời gian thực.

Dự án do nhà báo Moez Ali, người đồng sáng lập Dự án Thảm thêu Lịch sử Palestine (Palestine History Tapestry Project), cùng với nhà thiết kế Ibrahim Muhtadi và doanh nhân Faisal Saleh từ Bảo tàng Palestine Mỹ hợp tác thực hiện. Ý tưởng ban đầu xuất phát từ Jan Chalmers, một y tá người Anh từng sống và làm việc tại Gaza vào những năm 1960, người đã khởi xướng dự án thêu lịch sử Palestine từ năm 2011 tại Oxford.

Mỗi tấm thêu kể một mảnh ghép của thảm kịch: một nhà báo khóc trước xác con mình, những cô bé với nồi rỗng bị giẫm đạp tại bếp súp, một đứa trẻ khóc khi thế giới sụp đổ quanh mình. Hình ảnh Khalid Nabhan ôm cháu gái đã chết - 'linh hồn của linh hồn anh' - hay bác sĩ Hussam Abu Safia bước về phía xe tăng Israel trước khi biến mất vĩnh viễn, đều được tái hiện qua những mũi kim.

Theo Moez Ali, nghề thêu tatreez - được UNESCO công nhận năm 2021 - vốn là cách người Palestine bảo tồn bản sắc sau thảm họa Nakba năm 1948, nay trở thành lời chứng. 'Thêu là quyết định rằng điều gì đó xứng đáng với công sức - hàng giờ, hàng ngày, hàng tuần lao động. Đó là sự khẳng định rằng nó không bị mất đi trong vô số hình ảnh lướt qua mắt chúng ta', ông viết.

Phụ nữ ở Gaza ban đầu là những người đóng góp tích cực nhất, nhưng khi giao tranh leo thang, họ trở thành chủ thể của câu chuyện thay vì người kể chuyện. Nhiều người mất liên lạc, phải di dời nhiều lần, nguyên liệu không thể vào Gaza và các tấm thêu hoàn thiện không thể gửi đi. Tuy nhiên, dự án vẫn tiếp tục với sự tham gia của phụ nữ Palestine tại Bờ Tây, Lebanon và Jordan.

Nhóm thêu ở trại tị nạn Ein el-Hilweh, Lebanon, gồm Iman Shehabi, Basma Natour và hàng chục phụ nữ khác, cho biết dự án 'khôi phục' một phần 'nhân phẩm' của họ. 'Đó là không gian nơi di sản đập mạnh, nơi những cây kim của chúng tôi khâu cả nỗi đau và hy vọng', họ viết trong thư gửi ban tổ chức sau khi hoàn thành các tấm thêu.

Venice Biennale sẽ trưng bày tác phẩm tại Palazzo Mora với tiêu đề '- - - - - - - - - - -' và phụ đề 'Gaza - No Words - See The Exhibit'. Moez Ali thừa nhận cảm giác phức tạp khi tác phẩm được chọn: vừa vinh dự, vừa là nghịch lý khi nghệ thuật trở thành nơi ghi chép tội ác trong thời gian thực khi các hệ thống chính trị thất bại.