Tây Phi: Làn sóng luật chống LGBTQ+ gia tăng, các nhà hoạt động cảnh báo

Một số quốc gia Tây Phi đang áp dụng hoặc tăng cường các đạo luật chống lại cộng đồng LGBTQ+, trong bối cảnh áp lực chính trị nội địa và sự phản đối ngày càng tăng đối với quyền của nhóm này trên thế giới. Các nhà hoạt động trong khu vực cho rằng giới chính trị đang coi người LGBTQ+ là “vật tế thần dễ dàng nhất để duy trì quyền lực”.

Hồi tháng 3, Senegal đã tăng gấp đôi mức án tù tối đa cho quan hệ tình dục đồng giới lên 10 năm và hình sự hóa hành vi “cổ vũ” đồng tính luyến ái. Trước đó, Niger đã lần đầu tiên đưa ra luật hình sự hóa “quan hệ tình dục với người cùng giới” vào tháng 2. Mali và Burkina Faso láng giềng cũng lần đầu tiên hình sự hóa quan hệ đồng giới trong vòng hai năm qua. Cả ba nước này đều do chính quyền quân sự lãnh đạo.

Tại Ghana, nơi vốn đã có luật cấm quan hệ tình dục đồng giới, quốc hội nước này đã thông qua luật mới hồi tháng 6, hình sự hóa các “hoạt động” của người LGBTQ+. Dự luật này, vẫn chưa được tổng thống ký ban hành, là phiên bản mới nhất của một dự luật được đệ trình lần đầu từ năm 2021.

Theo Anthony Oluoch của nhóm vận động quyền LGBT+ châu Phi Pan Africa ILGA, đằng sau các động thái này là “chủ nghĩa cơ hội chính trị”. Ông cho biết ở một số quốc gia, luật mới hoặc luật nghiêm khắc hơn được các nhóm tôn giáo và các chiến dịch vì “giá trị gia đình” hậu thuẫn. Riêng tại Burkina Faso, nơi người dân theo đạo Hồi chiếm đa số, đạo luật được xây dựng theo hướng khẳng định chủ quyền quốc gia để chống lại phương Tây.

Ảnh hưởng của các đạo luật này đối với cộng đồng LGBTQ+ là rất nghiêm trọng, ngay cả trước khi luật được thông qua. Một nhân viên y tế về HIV cho biết 13 phụ nữ chuyển giới đã bị giam giữ không xét xử từ tháng 6 đến tháng 11 năm ngoái, và họ cho biết đã bị một đơn vị quân đội đánh đập khi bị giam giữ. Sau khi luật được ban hành, đã có ít nhất hai đợt kết án liên quan. Cảnh sát cũng đang dụ dỗ người LGBTQ+ trên mạng xã hội và yêu cầu họ tố cáo các thành viên khác trong cộng đồng.

Bất chấp những tuyên bố chống phương Tây của nhà lãnh đạo quân sự Ibrahim Traoré, Burkina Faso vẫn là điểm đến của các nhà vận động chống LGBTQ+ có liên hệ với các nhóm Cơ đốc giáo bảo thủ phương Tây. Hội nghị liên nghị viện châu Phi về giá trị gia đình và chủ quyền, một diễn đàn được cho là có ảnh hưởng đến các đạo luật chống LGBTQ+ ở châu Phi, dự kiến sẽ được tổ chức tại Burkina Faso và Eswatini vào năm tới. Ba hội nghị đầu tiên được tổ chức hàng năm tại Uganda, bắt đầu từ năm 2023, cùng năm nước này áp dụng án tử hình cho một số hành vi quan hệ tình dục đồng giới.

Theo tổ chức Ipas có trụ sở tại Mỹ, các cuộc họp thường niên này được hỗ trợ bởi Family Watch International (FWI), một nhóm vận động Cơ đốc giáo có trụ sở tại Arizona chống phá thai và giáo dục giới tính toàn diện. Tổ chức Christian Council International do Hà Lan thành lập cũng tham dự. Tại hội nghị năm nay do quốc hội Ghana đăng cai vào tháng 6, một dự thảo hiến chương châu Phi về chủ quyền và giá trị gia đình đã được soạn thảo, trong đó lên án phá thai, khẳng định giới tính chỉ có nam hoặc nữ, và cho rằng quyền của cha mẹ cao hơn quyền của trẻ em.

Giới quan sát cho rằng luật chống LGBTQ+ mà quốc hội Ghana thông qua có nhiều điểm tương đồng với luật của Uganda, bao gồm cả cách sử dụng từ viết tắt “LGBTTQAP+” và các thuật ngữ như “questioning” (đang đặt câu hỏi) vốn không phổ biến tại Ghana. Việc tổ chức hội nghị nghị viện châu Phi tại Ghana năm nay được cho là một quyết định có chủ đích, vì quốc gia này có ảnh hưởng lớn tại châu lục này.

Hậu quả đang lan rộng ở Tây Phi. Tại Senegal, luật mới được cho là cản trở công tác phòng chống HIV cho nam giới quan hệ tình dục đồng giới và phụ nữ chuyển giới, những nhóm có tỷ lệ nhiễm HIV cao hơn. Khoảng 100 người Senegal đã bỏ sang Gambia trong năm nay, nhưng hầu hết phải quay về vì không có tiền. Mặc dù Gambia vốn đã có luật trừng phạt quan hệ đồng giới với mức án lên tới chung thân, giới hoạt động lo ngại chính phủ nước này có thể siết chặt luật hơn nữa, khiến việc cung cấp dịch vụ HIV càng khó khăn hơn.