Cái chết của tội phạm chiến tranh Ratko Mladic đã làm dấy lên nhiều phản ứng trên toàn thế giới. Truyền thông quốc tế đồng loạt đưa tin về sự ra đi của 'Đồ tể Bosnia', với ngụ ý rằng công lý cuối cùng đã được thực thi. Tuy nhiên, câu chuyện không đơn giản như vậy.
Ngày 22/11/2017, Tòa án Hình sự Quốc tế về Nam Tư cũ (ICTY) đã kết án Mladic tù chung thân vì tội diệt chủng, tội ác chống loài người và tội ác chiến tranh tại Bosnia. Nhưng việc hắn qua đời vào năm nay không làm thay đổi hiện trạng. Trái với những gì một số người nghĩ, thế giới sẽ không trở nên tốt đẹp hơn sau sự ra đi của hắn.
Nhà báo người Bosnia, một người sống sót sau cuộc diệt chủng, đã viết: 'Tôi ghét phải viết câu này, nhưng đây là sự thật: Mladic đã thắng. Hắn và những tư tưởng của hắn đã thắng. Hắn hẳn đã chết trong hạnh phúc khi chứng kiến thế giới bị chủ nghĩa phát xít bao trùm, nơi tội ác diệt chủng đã trở thành điều bình thường.'
Trong một bài xã luận đăng trên Al Jazeera năm 2017 sau phán quyết dành cho Mladic, tác giả từng lo ngại rằng tư tưởng của hắn sẽ không bị đánh bại mà sẽ lây lan như một loại vi khuẩn kháng thuốc, thích nghi với các hoàn cảnh và thời điểm khác nhau. Dự đoán này đã trở thành hiện thực, đặc biệt rõ ràng ở khu vực Balkan.
Ở Serbia, quốc gia mà EU đang xem xét kết nạp, chính quyền của Tổng thống Aleksandar Vucic duy trì quyền lực dựa trên việc phủ nhận trách nhiệm về các tội ác gây ra ở Croatia, Bosnia và Kosovo trong những năm 1990. Tại Bosnia, đất nước bị chia cắt bởi Hiệp định Dayton, nơi hơn 100.000 người đã thiệt mạng, nhưng vẫn chưa có sự thay đổi thực sự. Ở một bộ phận lãnh thổ, việc phủ nhận tội ác diệt chủng là chính sách chính thức, và nhiều người tham gia gây tội ác chiến tranh vẫn sống tự do.
Tuy nhiên, vẫn có những tiếng nói phản kháng. Tổ chức phi chính phủ nhỏ Ostra Nula, do những người trẻ Serbia ở Banja Luka thành lập, đã lên tiếng: 'Chúng tôi sẽ không thương tiếc hắn. Chúng tôi sẽ không tôn vinh hắn. Cái chết không xóa bỏ các bản án, không xóa bỏ các sự thật đã được xác lập, và không xóa bỏ trách nhiệm.'
Trong khi đó, nhiều người trên thế giới vẫn tin rằng chủ nghĩa phát xít đã bị đánh bại từ 80 năm trước và không nhận ra nó khi đối diện. Bằng chứng ở khắp nơi: sự phủ nhận công khai về nạn diệt chủng người Palestine, sự thờ ơ với tội ác ở Sudan hay CHDC Congo, sự vô cảm với người di cư và tị nạn, hay sự trỗi dậy của các chính trị gia cực hữu trong các nghị viện và chính phủ.
'Đây là thế giới mà Mladic mơ ước. Và hắn đã sống để chứng kiến nó', tác giả bài viết nhấn mạnh. Câu hỏi đặt ra cho thế giới bây giờ là: liệu chúng ta có thực sự muốn sống trong giấc mơ của Mladic? Những người sống sót sau diệt chủng đã kêu gọi thế giới tỉnh thức, nhưng liệu thế giới có lắng nghe?
