Punjab thông qua luật cho phép xét xử khủng bố bí mật, gây tranh cãi lớn

Hội đồng tỉnh Punjab, tỉnh đông dân nhất Pakistan, đã thông qua đạo luật cho phép tổ chức các phiên tòa xét xử khủng bố trong bí mật gần như tuyệt đối, theo đó thẩm phán, công tố viên và nhân chứng có thể giấu tên. Theo luật mới, một người đối mặt với cáo buộc hình sự nghiêm trọng nhất có thể bị kết án mà không biết ai đã xét xử, truy tố hay làm chứng chống lại mình.

Dự luật sửa đổi Luật Chống khủng bố (Punjab) 2026 đã được Hội đồng tỉnh Punjab thông qua ngày 31/8, sau khi các nghị sĩ đối lập rời khỏi phòng họp để phản đối. Trước đó bốn ngày, chính quyền dường như đã nhượng bộ khi đồng ý để dự luật được xem xét lại, nhưng khi quay trở lại, dự luật không thay đổi và được thông qua mà không có sửa đổi nào.

Luật mới trao cho một quan chức cấp cao được bổ nhiệm làm “cơ quan chỉ định” quyền quyết định vụ việc nào được xét xử theo các điều khoản đặc biệt. Danh tính của quan chức này được giữ kín, chỉ có Chánh án Tòa án tối cao Lahore biết. Quan chức này có thể tuyên bố bất kỳ vụ khủng bố nào là “vụ án an ninh đặc biệt” nếu cho rằng những người liên quan cần được “bảo vệ” đặc biệt.

Luật không xác định rõ các tiêu chí cần đáp ứng và người bị cáo buộc không thể kháng nghị việc bị đưa vào diện này. Sau khi quan chức yêu cầu, Chánh án sẽ chỉ định một thẩm phán tòa án chống khủng bố. Một hội đồng gồm năm công tố viên được lập ra và quan chức này sẽ chọn một người. Từ đó, danh tính của thẩm phán, công tố viên, cảnh sát, nhân chứng và luật sư bào chữa không được tiết lộ trong bất kỳ trường hợp nào.

Chính quyền tỉnh Punjab biện minh rằng luật này nhằm đối phó với các vụ tấn công ngày càng gia tăng của các nhóm vũ trang và mối đe dọa ngày càng lớn đối với thẩm phán, công tố viên, điều tra viên và nhân chứng. Tuy nhiên, các nhà phê bình cho rằng luật tập trung quá nhiều quyền lực vào một quan chức không tên tuổi và có thể bị sử dụng để chống lại những người chỉ trích chính phủ.

Luật sư hiến pháp Rida Hosain tại Lahore thừa nhận mối đe dọa đối với thẩm phán và nhân chứng ở Pakistan là có thật, nhưng nhấn mạnh không ai đọc kỹ bản sửa đổi có thể cho rằng nó phù hợp với quy trình tố tụng công bằng. Bà cảnh báo: “Bằng cách đưa ra các tòa án vô danh, bị cáo bị tước đi khả năng phản đối sự thiên vị của thẩm phán và bảo vệ tính khách quan của tư pháp. Trong khi luật này còn hiệu lực, quyền được xét xử công bằng và quy trình tố tụng đúng đắn trên thực tế bị đình chỉ ở Punjab”.

Ủy ban Nhân quyền Pakistan (HRCP) cũng lên tiếng chỉ trích, cho rằng dự luật “không xác định đầy đủ các trường hợp có thể sử dụng quyền lực đặc biệt này”, tạo kẽ hở cho lạm dụng đối với người dân thường, đối thủ chính trị hoặc người biểu tình nhân danh an ninh. Luật sư hiến pháp Mian Dawood cho rằng luật hiện hành đã cho phép tòa án bảo vệ nhân chứng và tổ chức phiên tòa kín dưới sự kiểm soát của thẩm phán, còn luật mới chuyển quyền kiểm soát đó sang cơ quan hành pháp.

Nhà phân tích chính trị Majid Nizami chỉ ra rằng luật chống khủng bố gốc của Punjab ban hành năm 1997 cũng đã bị lạm dụng, theo đó luật từng được áp dụng để trừng phạt hầu hết các đảng chính trị lớn. Ông nói không thể xác định một vụ án nào trong thập kỷ qua tại Punjab mà việc đe dọa nhân chứng làm hỏng vụ truy tố, vốn là lý do biện minh cho việc giấu tên công tố viên và thẩm phán trong luật mới. Tuy nhiên, có những tiền lệ cũ như vụ chỉ huy phiến quân Malik Ishaq, kẻ cầm đầu nhóm Lashkar-e-Jhangvi, từng nhiều lần được trắng án do nhân chứng và thẩm phán quá sợ hãi.

Đáng chú ý, tỉnh Balochistan đã thông qua luật tương tự vào tháng 9/2025, cho phép một quan chức cấp cao nặc danh chỉ định các vụ án được xét xử trong bí mật. Nghị sĩ Khalid Mahmood Ranjha, người trình dự luật tại Punjab, nói rằng Balochistan và Sindh “đã thông qua luật này” và Punjab cần làm theo. Tuy nhiên, luật sửa đổi của Sindh chỉ cho phép chính quyền tỉnh thay đổi quy mô hoặc bãi bỏ tòa án chống khủng bố, không có quy định về nặc danh hay bí mật tương tự. Khyber Pakhtunkhwa, nơi cùng với Balochistan chiếm hơn 90% số ca tử vong do khủng bố của cả nước, lại chưa áp dụng hình thức xét xử bí mật.

Nhà phân tích chính trị Salman Ghani cho rằng tình hình Punjab khác với Balochistan vì Punjab vẫn có thể kiểm soát được, và các vụ khủng bố không xảy ra thường xuyên. Nhà lập pháp đối lập Ahmer Rasheed Bhatti đặt câu hỏi: “Bạn không cần một phiên tòa tỉnh vô danh ở tỉnh an toàn hơn. Trừ khi sự vô danh đó chính là mục đích”.

Một thách thức pháp lý gần như chắc chắn sẽ xảy ra. Các nghị sĩ đối lập lập luận rằng luật này vi phạm quyền được xét xử công bằng theo hiến pháp và vượt quá thẩm quyền của hội đồng tỉnh, vì luật chống khủng bố thuộc thẩm quyền liên bang. Luật không có điều khoản hết hiệu lực, do đó số phận của nó nhiều khả năng sẽ được quyết định tại tòa án chứ không phải tại hội đồng đã thông qua nó.