Phe Cộng hòa bắt đầu xa lánh nhóm vận động hành lang thân Israel AIPAC?

Ứng viên Thượng viện đảng Cộng hòa Mike Rogers tại bang Michigan, nơi có một trong những cộng đồng người Mỹ gốc Ả Rập lớn nhất nước Mỹ, đã đề nghị Ủy ban Công vụ Công cộng Mỹ-Israel (AIPAC) không chạy chiến dịch vận động tranh cử cho ông trước thềm cuộc bầu cử tháng 11. Giới chức trong nhóm của ông Rogers lo ngại rằng sự ủng hộ công khai từ AIPAC có thể phản tác dụng.

Theo truyền thông Mỹ, yêu cầu này được đưa ra sau cuộc gặp giữa ông Rogers và chủ tịch AIPAC Michael Tuchin tại Los Angeles vào tuần trước.

AIPAC là gì?

AIPAC chính thức là một tổ chức phi đảng phái, chuyên vận động để Mỹ ủng hộ Israel vô điều kiện và phản đối mọi chỉ trích nhằm vào chính phủ Israel cũng như thành tích nhân quyền của nước này. Tổ chức được thành lập năm 1954 với tên gọi ban đầu là Ủy ban Công dân Mỹ về Công vụ Công cộng dành cho người Do Thái (American Zionist Committee for Public Affairs). Mục tiêu ban đầu là thuyết phục Quốc hội Mỹ tài trợ cho nền kinh tế Israel và tiếp nhận người tị nạn Do Thái, được xem như lợi ích quốc gia của Mỹ chứ không phải ưu ái cho một nhóm đặc biệt.

Sau Chiến tranh Sáu ngày năm 1967 và Chiến tranh Ả Rập-Israel năm 1973, trọng tâm của AIPAC mở rộng sang viện trợ quân sự, vận động các nghị sĩ Mỹ ủng hộ viện trợ quân sự và hợp tác phòng thủ chung cho Israel. Đến đầu thập niên 1980, AIPAC bắt đầu dùng mạng lưới các ủy ban hành động chính trị (PAC) thân Israel để quyên góp và tài trợ cho các chiến dịch tranh cử. Khoản tài trợ này mang tính lưỡng đảng, giúp AIPAC có ảnh hưởng lớn ở cả hai đảng cho đến khi xảy ra chia rẽ trong nội bộ đảng Dân chủ khi các nghị sĩ tiến bộ như Rashida Tlaib và Ilhan Omar vào Quốc hội khoảng năm 2018 và thúc đẩy điều kiện ràng buộc viện trợ quân sự với việc tuân thủ nhân quyền.

Tháng 12/2021, AIPAC thay đổi chiến lược, trực tiếp chi tiền qua AIPAC PAC và siêu PAC trực thuộc mang tên United Democracy Project (UDP). Siêu PAC được tài trợ bởi cá nhân, công đoàn và tập đoàn, có thể quyên góp không giới hạn cho các tổ chức độc lập liên quan đến ứng viên. AIPAC cho biết sự thay đổi này là do Washington đã thay đổi, với sự phân cực mạnh, tỷ lệ thay đổi nhân sự Quốc hội cao và chi phí vận động tranh cử tăng vọt.

Chiến lược của AIPAC trước bầu cử tháng 11

AIPAC tập trung vào các cuộc bầu cử sơ bộ của đảng Dân chủ tại các khu vực bầu cử có xu hướng tự do, nơi các ứng viên tiến bộ có nhiều khả năng giành chiến thắng. Tổ chức Track AIPAC, chuyên ghi nhận hoạt động tài trợ của nhóm này, cho thấy AIPAC đã chi hơn 6 triệu USD chỉ cho một ứng viên đảng Dân chủ là Melissa Hernandez, người đã thua trong cuộc bầu cử đặc biệt ở khu vực 14 của California trước thượng nghị sĩ bang tiến bộ Aisha Wahab.

Riêng UDP đã huy động được khoảng 104 triệu USD trong chu kỳ bầu cử năm 2026, nhiều hơn 87,1 triệu USD so với chu kỳ năm 2024, theo trang factcheck.org. Tại cuộc bầu cử sơ bộ Thượng viện ở Michigan, AIPAC đã chi hơn 30 triệu USD để ủng hộ nghị sĩ Haley Stevens, người đã giữ ghế bốn nhiệm kỳ, trong cuộc đua với Abdul El-Sayed, một nhà dịch tễ học và cựu quan chức y tế công cộng. Đây là số tiền lớn nhất AIPAC từng chi cho một cuộc đua. Dù vậy, ông El-Sayed, người tập trung vào vấn đề y tế cho tất cả mọi người và vấn đề Palestine, vẫn thắng trong cuộc bầu cử sơ bộ và sẽ đối đầu với ông Rogers trong cuộc bầu cử tháng 11.

Các PAC vỏ bọc

AIPAC đã sử dụng các PAC vỏ bọc để che giấu chi tiêu trong các cuộc bầu cử sơ bộ của đảng Dân chủ. Tại cuộc bầu cử sơ bộ ở Michigan, một PAC mới thành lập tên là A Stronger Michigan đã quyên góp 17 triệu USD. PAC này chủ yếu được tài trợ bởi một tổ chức phi lợi nhuận tên là Center Forward. A Stronger Michigan cũng nhận tiền từ một PAC khác thành lập trong năm nay là Michigan Forward 2026. Hồi giữa tháng 3, trong cuộc bầu cử ở Illinois, AIPAC đã dùng ba PAC khác nhau để quảng bá cho ứng viên Bushra Amiwala nhằm chia phiếu với các ứng viên tiến bộ có khả năng thắng cao hơn, gồm cả nhà hoạt động người Mỹ gốc Palestine Kat Abughazaleh, người cuối cùng để thua sít sao.

Vị thế của AIPAC hiện nay

AIPAC vẫn có ảnh hưởng lớn trong chính trường Mỹ. Các gói viện trợ cho Israel vẫn được Quốc hội Mỹ thông qua với tỷ lệ áp đảo, và tổ chức này vẫn sở hữu quỹ vận động lớn nhất trong số các nhóm vận động hành lang đơn vấn đề tại Washington. Tuy nhiên, trong những nỗ lực gần đây nhằm tác động đến kết quả bầu cử Mỹ theo hướng ủng hộ các ứng viên thân Israel, AIPAC đang vấp phải những thất bại.

Một phần phản ứng dữ dội đến từ sự vỡ mộng rộng rãi của công chúng với các chính sách ủng hộ Israel, bao gồm cuộc chiến chung Mỹ-Israel chống Iran và chiến dịch tấn công ở Gaza. Một số chính trị gia từng nhận sự ủng hộ của nhóm này nay lên tiếng từ chối. Tháng 10 năm ngoái, nghị sĩ đảng Dân chủ Seth Moulton tuyên bố trả lại khoản quyên góp từ AIPAC, chỉ trích việc nhóm này ủng hộ Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Trong một tuyên bố, ông Moulton nói: "Trong những năm gần đây, AIPAC đã quá gắn bó với chính phủ của Thủ tướng Netanyahu. Tôi là bạn của Israel, nhưng không phải bạn của chính phủ hiện tại của nước này, và sứ mệnh của AIPAC hôm nay là hậu thuẫn chính phủ đó. Tôi không ủng hộ định hướng này".

Theo khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Dư luận AP-NORC tháng 6, 58% người theo đảng Dân chủ cho rằng Mỹ đang ủng hộ Israel quá mức, tăng từ mức 45% vào tháng 1/2024. Trong khi đó, 60% người theo đảng Cộng hòa cho rằng mức ủng hộ của Mỹ là "hợp lý".

Khi cuộc chiến của Israel ở Palestine, Iran và miền nam Lebanon tiếp diễn, AIPAC cũng bắt đầu mất sự ủng hộ từ các ứng viên Cộng hòa. Ngoài đề nghị của ông Rogers ở Michigan, hồi tháng 8 năm ngoái, nhóm vận động hành lang này còn cáo buộc nghị sĩ đảng Cộng hòa Marjorie Taylor Greene phản bội "các giá trị Mỹ" vì bà chỉ trích Israel. Bà Greene đáp trả rằng AIPAC phục vụ lợi ích của một chính phủ nước ngoài. "Tôi là người Mỹ 100%. Tôi không thể bị mua chuộc và tôi sẽ không lùi bước", bà viết trên mạng xã hội.

Tuy nhiên, AIPAC nhiều lần bác bỏ quan điểm cho rằng mình là nhóm vận động phục vụ chính phủ nước ngoài. Tổ chức này tự giới thiệu là liên minh của những người Mỹ tích cực tham gia chính trường, coi liên minh Mỹ-Israel chặt chẽ là có lợi cho cả hai nước. Trong một email gần đây gửi những người ủng hộ, nhóm này viết: "Là những người Mỹ tự hào, thân Israel, chúng tôi sẽ không bao giờ xin lỗi vì tham gia vào tiến trình chính trị và đứng lên chống lại những kẻ phá hoại các giá trị chung của chúng tôi", đồng thời liệt kê cuộc đua vào Thượng viện ở Michigan là "quan trọng".