Pakistan phản đối mạnh mẽ sau phát biểu của đặc phái viên Mỹ về Kashmir

Pakistan đã triệu tập quan chức ngoại giao cấp cao nhất của Mỹ tại Islamabad vào hôm thứ Tư, chỉ vài giờ sau khi Đại sứ Mỹ tại Ấn Độ Sergio Gor có chuyến thăm đầu tiên tới Kashmir do Ấn Độ kiểm soát và gọi khu vực này là “một phần quan trọng của Ấn Độ”. Islamabad bác bỏ nhận định trên và tái khẳng định Kashmir là vùng lãnh thổ đang tranh chấp.

Chuyến thăm của ông Gor, người đồng thời là đặc phái viên của Tổng thống Donald Trump về Nam và Trung Á, là chuyến thăm độc lập đầu tiên của một đại sứ Mỹ đương nhiệm đến Kashmir do Ấn Độ kiểm soát kể từ năm 2019, cũng là lần đầu tiên kể từ khi Ấn Độ tước bỏ quyền tự trị của khu vực này vào năm đó. Phát biểu của ông được đưa ra công khai bên cạnh Thủ hiến Jammu và Kashmir Omar Abdullah, làm gia tăng sự phẫn nộ của Islamabad.

Sự việc diễn ra vào thời điểm nhạy cảm trong quan hệ của Washington với hai cường quốc Nam Á đối địch, khi Pakistan đang tiến gần hơn với chính quyền Trump so với nhiều năm trước, và Mỹ đang cố gắng cân bằng mối quan hệ đó với quan hệ đối tác chiến lược với Ấn Độ.

Phát biểu của đại sứ Mỹ và phản ứng của Pakistan

Ông Sergio Gor, cựu trợ lý của ông Trump, 38 tuổi, được xác nhận làm đại sứ Mỹ tại Ấn Độ vào tháng 1, đã dành hai ngày ở Srinagar và Ladakh trong tuần này. Sau cuộc gặp với ông Abdullah tại Srinagar, ông nói với các phóng viên rằng ông rất vui khi lần đầu tiên được đến thăm “một phần quan trọng của Ấn Độ”. Ông cũng cho biết Washington đang xem xét lại khuyến cáo “không nên đi du lịch”, với lý do tình hình an ninh được cải thiện dưới chính quyền của ông Abdullah. Khuyến cáo hiện tại đặt Jammu và Kashmir ở mức “Không nên đi”, do lo ngại khủng bố và bất ổn dân sự, mặc dù miễn trừ các vùng lãnh thổ phía đông là Ladakh và Leh.

Tối cùng ngày, Bộ Ngoại giao Pakistan đã triệu tập Quyền Đại biện Natalie Baker, người hiện đứng đầu phái bộ Mỹ tại nước này. Bộ này đã đưa ra một “công hàm phản đối mạnh mẽ”, bác bỏ việc coi Kashmir do Ấn Độ kiểm soát là “một phần của Ấn Độ”, đồng thời tái khẳng định đây là vùng lãnh thổ tranh chấp được quốc tế công nhận, chờ quyết định cuối cùng theo các nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc. Tuyên bố gọi phát biểu của ông Gor là không chính xác và đi ngược lại lập trường lâu nay của Washington về vấn đề này. Pakistan cũng cảm ơn ông Trump vì đề nghị giúp giải quyết vấn đề Kashmir, đồng thời kêu gọi Washington giữ ngôn ngữ công khai nhất quán với lập trường đó.

Vì sao Kashmir gây ra phản ứng mạnh?

Kashmir là khu vực thuộc dãy Himalaya mà cả Ấn Độ và Pakistan tuyên bố chủ quyền toàn bộ kể từ khi chế độ thực dân Anh kết thúc vào tháng 8/1947. Mỗi nước quản lý một phần lãnh thổ và đã nhiều lần xảy ra xung đột vì khu vực này. Nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc năm 1949 kêu gọi tổ chức trưng cầu dân ý để quyết định số phận cuối cùng của vùng lãnh thổ, nhưng cuộc trưng cầu chưa bao giờ được tổ chức.

Trước đó, trong tháng 6, quan chức phụ trách chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu Kaja Kallas đã ký tuyên bố chung với ngoại trưởng Pakistan ở Islamabad, đặt Kashmir bên cạnh cuộc chiến ở Ukraine và kêu gọi giải quyết “thông qua đối thoại và ngoại giao”. Ấn Độ bác bỏ đề cập này. Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan cũng từng ít nhất hai lần vấp phải sự phản đối của Delhi sau khi bày tỏ ủng hộ lập trường của Pakistan về Kashmir. Năm 2019, chính ông Trump từng gây tranh cãi khi nói rằng Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đã đề nghị ông làm trung gian hòa giải, nhưng chính phủ Modi bác bỏ ngay lập tức.

Đối với Pakistan, ngôn ngữ của Mỹ về vị thế tranh chấp của Kashmir là sự xác nhận từ bên ngoài quan trọng cho nỗ lực quốc tế hóa vấn đề này. Ngược lại, với Ấn Độ, bất kỳ gợi ý nào rằng Kashmir vẫn còn bỏ ngỏ cho sự trung gian từ bên ngoài đều đi ngược lại nền tảng lập trường của nước này.

Lập trường lịch sử của Mỹ

Mỹ chính thức duy trì quan điểm rằng Kashmir là vùng lãnh thổ tranh chấp và số phận của nó nên được giải quyết giữa Ấn Độ và Pakistan, có tính đến nguyện vọng của người dân Kashmir. Các quan chức Mỹ đã nhiều lần lặp lại câu “chính sách của chúng tôi không thay đổi” qua nhiều nhiệm kỳ tổng thống. Về mặt hình thức, Washington tránh công nhận chủ quyền của bất kỳ bên nào đối với vùng lãnh thổ này.

Một bước ngoặt lớn xảy ra năm 1999, khi Tổng thống Bill Clinton yêu cầu Thủ tướng Pakistan Nawaz Sharif rút quân khỏi Kargil ở Kashmir do Ấn Độ kiểm soát sau cuộc giao tranh giữa hai nước. Giới phân tích coi sự kiện này là khởi đầu cho sự nghiêng về phía Delhi của Washington. Nhưng sau cuộc đối đầu căng thẳng nhất trong nhiều thập kỷ vào năm ngoái, ông Trump nhận công lao về lệnh ngừng bắn và đề nghị “làm việc với cả hai người” về một “giải pháp” cho Kashmir. Pakistan hoan nghênh đề nghị này và đề cử ông Trump cho giải Nobel Hòa bình, trong khi Ấn Độ bác bỏ mọi đề xuất trung gian của Mỹ.

Cựu Ngoại trưởng Pakistan Jauhar Saleem, hiện là chủ tịch Viện Nghiên cứu Khu vực ở Islamabad, nói với Al Jazeera rằng phát biểu của ông Gor không nên bị hiểu nhầm là thay đổi chính sách của Mỹ. “Chính sách của Mỹ về một vấn đề hệ trọng như Jammu và Kashmir không thể được đọc từ một câu nói bột phát trong chuyến thăm của một đại sứ Mỹ tại Ấn Độ”, ông nói. “Mọi thay đổi chính sách sẽ được phản ánh trong các tuyên bố chính thức của Washington, ngôn ngữ của Bộ Ngoại giao và thực tế là ở cấp Nhà Trắng”.

Ông Saleem gọi đây là trường hợp kinh điển của “bệnh địa phương” khi các đại sứ có những bình luận lệch lạc với chính sách của nước mình để làm hài lòng nước sở tại. Ông cho rằng phản ứng của Pakistan là điều có thể dự đoán và kỳ vọng Washington sớm đưa ra làm rõ. Các nhà ngoại giao kỳ cựu khác của Pakistan như ông Tariq Rashid Khan và cựu Đại sứ tại Mỹ Aizaz Chaudhry cũng coi đây là sự cố mang tính “thiết lập ranh giới” theo từng vấn đề, không ảnh hưởng đến mối quan hệ rộng lớn hơn giữa hai nước, vốn bao gồm hợp tác kinh tế, chống khủng bố, an ninh khu vực và vai trò trung gian hòa giải của Pakistan giữa Mỹ và Iran.