Ông Trump tuyên bố sắp đạt thỏa thuận với Iran, nhưng Tehran phủ nhận đàm phán trực tiếp

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm Chủ nhật tuyên bố với các phóng viên rằng một thỏa thuận với Iran sắp đạt được và các cuộc đàm phán mới dự kiến bắt đầu từ thứ Hai. Tuy nhiên, ngay ngày hôm sau, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei khẳng định: “Chúng tôi sẽ không đăng cai một phái đoàn nào hay đến làm khách tại một quốc gia nào trong những ngày này”.

Phát biểu khi trở về Washington từ kỳ nghỉ cuối tuần ở New Jersey, ông Trump cho biết ông đã hủy bỏ các cuộc không kích mà ông mô tả là “quy mô lớn” nhằm vào Iran, và thay vào đó là các cuộc đàm phán mới. Ông không nêu chi tiết về địa điểm hay thành phần tham gia. Khi được hỏi về thời hạn cho một thỏa thuận, ông từ chối trả lời, nói rằng: “Tôi không tìm cách giết người vì người ta chết, rất nhiều người chết, và chúng tôi không muốn điều đó”.

Đến thứ Hai, nhà lãnh đạo Mỹ lặp lại rằng cuộc tấn công mà Washington đã lên kế hoạch nhằm vào Iran sẽ là “cuộc tấn công lớn nhất kể từ Thế chiến II”, nhưng ông đã quyết định hủy bỏ. “Thỏa thuận đang đến gần, liên quan đến eo biển Hormuz và cuối cùng là phi hạt nhân hóa Iran”, ông Trump nói.

Phóng viên Al Jazeera tại Doha, Osama Bin Javaid, đưa tin rằng ngay trước tuyên bố của ông Trump, một nguồn tin giấu tên cho biết các trung gian hòa giải đã sẵn sàng bay đến Tehran để tổ chức một phiên đàm phán gián tiếp. Các cuộc thảo luận dự kiến sẽ tập trung vào các cuộc đàm phán đang diễn ra giữa Iran và Oman về việc kiểm soát eo biển Hormuz chiến lược. “Sẽ có các trung gian. Chúng tôi nghe từ nguồn tin rằng Bộ trưởng Nội vụ Pakistan và đặc biệt là người Qatar sẽ cử phái viên để việc này diễn ra sớm nhất có thể”, Bin Javaid dẫn nguồn tin cho biết.

Tuyên bố của người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran có thể chỉ ám chỉ đến các cuộc đàm phán trực tiếp, trong khi các cuộc đối thoại gián tiếp qua trung gian vẫn có thể diễn ra. Phóng viên Tohid Asadi của Al Jazeera tại Tehran xác nhận Iran đang đàm phán song phương với Oman, tập trung vào việc mở lại eo biển Hormuz và tìm kiếm các biện pháp cũng như lộ trình để thực hiện điều này, đồng thời bác bỏ mọi sự can thiệp từ bên ngoài.

Giới phân tích nhận định khả năng đạt được một thỏa thuận hòa bình toàn diện vẫn còn rất xa. Trita Parsi, Phó chủ tịch điều hành Viện Quincy, cho rằng việc ông Trump liên tục leo thang rồi hủy bỏ các cuộc tấn công đã làm tổn hại triển vọng đàm phán. “Tại một thời điểm nào đó, mọi sự tín nhiệm cho đàm phán sẽ bị mất. Sự tín nhiệm trong việc tuân thủ thỏa thuận là đáng ngờ. Sự tín nhiệm của các ưu đãi là đáng ngờ và rõ ràng, sự tín nhiệm của các lời đe dọa cũng bị suy giảm”, ông nói.

Alan Eyre, thành viên danh dự của Viện Trung Đông tại Washington, cho rằng các cuộc đàm phán quan trọng đang diễn ra chỉ là giữa Iran và Oman về eo biển Hormuz. Iran đã quyết định không đàm phán trực tiếp với Mỹ vì “không thể tin bất cứ điều gì Mỹ nói”. Trong khi đó, Charles Kupchan, thành viên cấp cao của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, tin rằng một thỏa thuận về eo biển Hormuz có thể đạt được, nhưng một thỏa thuận toàn diện về chương trình hạt nhân của Iran là điều “không thể ngay lúc này”.

Ngày Chủ nhật, Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi cho biết các cuộc đàm phán giữa Tehran và Oman về quản lý tương lai eo biển Hormuz đang ở “giai đoạn cuối”. Tuyến đường thủy quan trọng, nơi vận chuyển 1/5 lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới trước chiến tranh, đã bị Iran đóng cửa hồi đầu tháng 3 sau khi Mỹ và Israel bắt đầu không kích hồi cuối tháng 2. Iran cho phép ít tàu đi qua cho đến khi ký biên bản ghi nhớ với Mỹ vào ngày 17/6.

Tuy nhiên, cách diễn đạt mơ hồ của thỏa thuận đó đã gây ra tranh chấp về tuyến đường tàu thuyền nên đi, và Iran đã tấn công một số tàu đi theo tuyến đường do Oman phê duyệt ở phía nam tuyến đường thủy. Eo biển đã bị đóng cửa trở lại vào tuần trước và Mỹ nối lại phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran. Oman gần đây đã trình bày một đề xuất được các nước vùng Vịnh khác ủng hộ về quản lý tương lai eo biển, nhưng Iran đã bác bỏ và đưa ra đề xuất phản đối.

Về lý do hủy các cuộc tấn công, ông Trump cho biết ông đã làm theo yêu cầu của “ba nhóm chính” gồm Qatar, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), những nước đã thúc giục ông kiềm chế và theo đuổi một thỏa thuận. Giá dầu đã giảm hơn 4 USD/thùng sau khi ông Trump hủy bỏ các cuộc tấn công. Hợp đồng tương lai Brent giảm 4,08 USD (4,64%) xuống 83,85 USD/thùng, trong khi dầu WTI ở mức 80,66 USD/thùng, giảm 4,01 USD (4,74%).

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth lặp lại tuyên bố của ông Trump rằng Lầu Năm Góc sẵn sàng tấn công Iran “ở mức chưa từng thấy kể từ Thế chiến II” và khẳng định trên mạng xã hội rằng quân đội Mỹ vẫn “đã sẵn sàng” (locked and loaded).