Ông Trump kêu gọi Ukraine thay tổng thống, chỉ trích ông Zelenskyy vì các cuộc tấn công vào cơ sở năng lượng Nga

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 10/10 tuyên bố Ukraine nên thay Tổng thống Volodymyr Zelenskyy bằng một nhà lãnh đạo mới, đồng thời chỉ trích gay gắt việc Kyiv tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga — động thái mà ông cho là góp phần đẩy giá dầu diesel lên cao trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ.

Phát biểu tại Nhà Trắng, ông Trump nói: “Tôi đề nghị họ tìm một nhà lãnh đạo mới có thể đạt được thỏa thuận”, và cho rằng “vì lý do nào đó [ông Zelenskyy] không bao giờ làm được điều đó”.

Theo ông Trump, dưới thời ông Zelenskyy, Ukraine “đã mất 30% lãnh thổ và có hơn một triệu người, hơn hai triệu người thiệt mạng giữa hai bên. Đó là cuộc chiến lẽ ra không bao giờ nên bắt đầu. Và tôi nghĩ đã đến lúc Ukraine cần một tổng thống mới”.

Ngay sau phát biểu trên, Ngoại trưởng Ukraine Andriy Sybiga đã lên tiếng bảo vệ ông Zelenskyy. Trong bài đăng trên X, ông Sybiga khẳng định: “Ông ấy có sự ủng hộ của người dân Ukraine, và họ có quyền quyết định. Những tuyên bố từ nước ngoài chỉ khẳng định rằng ông ấy đang làm tốt công việc của mình. Ông ấy xứng đáng được ủng hộ”.

Trước đó một ngày, ông Trump tuyên bố đạt thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin để mua dầu diesel từ Nga nhằm hạ nhiệt giá nhiên liệu trước bầu cử giữa nhiệm kỳ. Ông đã nhiều tuần kêu gọi ông Zelenskyy ngừng tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của Nga, đồng thời tìm cách đổ lỗi cho Ukraine về giá dầu diesel cao kỷ lục tại Mỹ, thay vì cuộc chiến do Mỹ dẫn đầu ở Iran — nguyên nhân đẩy giá năng lượng toàn cầu lên cao.

Ông Trump cũng ám chỉ rằng nếu ông là tổng thống Mỹ vào năm 2022 thì “cuộc chiến đó đã không bao giờ bắt đầu”. Ông nói: “Không có lý do gì để cuộc chiến giữa Ukraine và Nga bắt đầu. Nó bắt đầu do sự kém cỏi”.

Phát biểu của ông Trump được đưa ra vài giờ sau khi các cuộc tấn công của Nga khiến ít nhất 20 người thiệt mạng tại vùng Zaporizhzhia của Ukraine, theo giới chức Ukraine. Nga và Ukraine đang sa lầy trong cuộc chiến trên không tầm xa, trong khi các lực lượng trên bộ gần như bế tắc tại tiền tuyến, hơn bốn năm rưỡi kể từ khi Moscow mở chiến dịch quân sự toàn diện. Ukraine đang nỗ lực đối phó với các đợt oanh kích leo thang của Nga, khiến ít nhất 60 người thiệt mạng trong bốn ngày qua.

Bức xúc tại Kyiv vì thỏa thuận dầu diesel

Hôm 10/10, ông Trump cho biết đã đạt thỏa thuận mua dầu diesel từ Nga — động thái đảo ngược hoàn toàn áp lực mà Washington duy trì nhiều năm qua đối với Moscow liên quan đến chiến tranh Ukraine. Ông nói Nga sẽ cung cấp ngay hơn 300.000 tấn dầu diesel, tiếp đó thêm 500.000 tấn trong tháng 11 và một triệu tấn “ngay sau đó”. Nga sẽ giao thêm ba triệu tấn “trong thời gian ngắn” sau đó, ông cho biết thêm.

Động thái này vấp phải phản ứng dữ dội từ ông Zelenskyy. Sau các cuộc tấn công của Nga hôm 10/10, ông viết trên X: “Hôm nay, Nga bày tỏ lời cảm ơn vì việc dỡ bỏ trừng phạt đối với xuất khẩu dầu diesel bằng cách thả năm quả bom lượn xuống các tòa nhà dân cư ở Zaporizhzhia”.

Ông Zelenskyy nói các cuộc tấn công cho thấy Moscow hiểu rằng “bất kỳ sự nới lỏng áp lực nào cũng có nghĩa là họ có thể tiếp tục chiến đấu, tiếp tục ném bom xuống các thành phố”.

Theo nhà lãnh đạo Ukraine, mỗi tỷ USD Nga kiếm thêm từ xuất khẩu sẽ giúp chi trả cho linh kiện vũ khí, nâng cấp máy bay không người lái, sản xuất tên lửa và tuyển mộ lính đánh thuê, và Moscow chỉ sẵn sàng dừng lại khi khả năng chiến đấu suy yếu.

Ông Zelenskyy cho biết Ukraine đang phối hợp các bước đi nhằm đối phó với nguồn thu tăng thêm của Nga, đồng thời đã trao đổi với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron về việc củng cố phòng không, cảnh báo nguy cơ gia tăng các cuộc tấn công bằng tên lửa trong những ngày tới. Ông cũng cho biết đã thảo luận diễn biến với Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb và Ukraine sẽ nhận được đạn dược cho máy bay F-16 dùng để đánh chặn máy bay không người lái Shahed trong những ngày tới.

Các đồng minh châu Âu của Ukraine bày tỏ quan ngại về thỏa thuận với Nga và khẳng định vẫn duy trì cam kết trừng phạt. Thông báo của ông Trump trái ngược hoàn toàn với luật trừng phạt Nga toàn diện mà ông ký tháng trước, nhằm siết chặt doanh thu dầu khí nuôi sống cuộc chiến chống Ukraine.

Ông Trump công bố thỏa thuận trong khi đặc phái viên Steve Witkoff và con rể Jared Kushner gặp giới chức Ukraine tại Miami hôm 10/10 để thảo luận đề xuất chấm dứt chiến tranh.