Nhà văn Zimbabwe phủ nhận dùng AI viết truyện đoạt giải Caine

Nhà văn Zimbabwe Simbarashe Kundizeza vừa lên tiếng phủ nhận việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để viết truyện ngắn đoạt giải của mình, sau khi tạp chí The Atlantic đăng bài cáo buộc tác phẩm gần như được tạo hoàn toàn bằng AI.

Truyện ngắn The Blue Fighter của Kundizeza được công bố là tác phẩm đoạt giải Caine danh giá dành cho các nhà văn châu Phi vào ngày 6/10. Năm ngày sau, The Atlantic đăng bài của nhà báo kiêm tác giả Vauhini Vara với tiêu đề: "Lại thêm một tác giả đoạt giải văn học có vẻ là AI".

Theo Vara, bà đã chạy truyện qua phần mềm phát hiện AI Pangram – bản thân phần mềm này cũng sử dụng AI – và phần mềm kết luận tác phẩm gần như được tạo hoàn toàn bởi AI. Ngoại lệ duy nhất, theo bà, là phần đề từ của một bài thơ được cho là chưa xuất bản của nhà văn Nam Phi Vangile Gantsho.

Vara cho biết khi đọc truyện, bà "bị ấn tượng bởi sự xuất hiện dày đặc của lối diễn đạt thường thấy trong văn bản do AI tạo ra: kiểu câu 'không phải x, mà là y'; các ẩn dụ tràn lan; những câu châm ngôn sáo rỗng". Bà nhận xét: "Thị hiếu là chủ quan, nhưng tin tôi đi, truyện này dở – ủy mị và đầy những lối mòn nhàm chán."

Đáp lại, Kundizeza ra tuyên bố trên X: "Để tránh mọi nghi ngờ, tôi viết 'The Blue Fighter'. Tôi không dùng AI tạo sinh để viết nó. Đây hoàn toàn là tác phẩm của tôi." Ông nói thêm: "Tôi mong tiếp tục làm việc với đội ngũ giải Caine, và cùng những người đã góp phần đưa truyện này ra thế giới ăn mừng sự ghi nhận này. Quan trọng nhất, tôi sẽ tiếp tục viết."

Những cáo buộc tương tự gần đây cũng từng nhắm vào các tác giả đoạt giải văn học khác. Hồi tháng 7, nhà văn Trinidad Jamir Nazir đoạt giải truyện ngắn của Quỹ Khối thịnh vượng chung với The Serpent in the Grove, bất chấp việc một số nhà phê bình trên mạng xã hội cho rằng tác phẩm có "dấu hiệu rõ ràng" của văn AI. Tháng trước, tiểu thuyết C'était Ça Ou Mourir (It Was That or Die) của nhà văn Canada gốc Haiti Thélyson Orélien bị loại khỏi danh sách đề cử vòng sơ khảo của giải Goncourt – giải văn học danh giá nhất nước Pháp – sau khi một tài khoản ẩn danh trên mạng cáo buộc cuốn sách "gần như hoàn toàn" do AI viết.

Giải Caine cho biết đang xem xét các cáo buộc Kundizeza dùng AI. Trong tuyên bố, ban tổ chức nêu rõ: "Khi có những cáo buộc như vậy, trách nhiệm của chúng tôi là phải điều tra. Chúng tôi hướng tới cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm, bảo đảm nhà văn được hỗ trợ và quan tâm trong suốt quá trình."

Chủ tịch giải Caine, bà Ellah Wakatama, đặt câu hỏi về độ tin cậy của chính phần mềm phát hiện AI. Trả lời chương trình Front Row của BBC, bà nói: "Là người chủ trì một giải thưởng, dĩ nhiên tôi không phản đối AI, nhưng điều tôi phản đối là việc nó được dùng như trọng tài cuối cùng trong trường hợp này, bất kể The Atlantic nói gì, bởi họ đã tuyên bố người đoạt giải của chúng tôi là kẻ gian lận mà không điều tra đầy đủ." Bà nhấn mạnh: "Tôi không vui khi tác phẩm của các nhà văn – đặc biệt là nhà văn da đen trong trường hợp này – trở thành nơi thử nghiệm cho một công cụ vốn dĩ vẫn còn thô sơ."

Trong bài viết và cả trong phỏng vấn với Front Row, Vara cho biết bà từng đọc một truyện năm 2021 của Kundizeza có giọng điệu và phong cách khác biệt so với The Blue Fighter. Kundizeza đáp lại: "Cho rằng một nhà văn không thể viết theo nhiều phong cách hay thể loại khác nhau, hoặc không thể cải thiện đáng kể sau năm năm hoặc hơn, là hiểu sai căn bản về nghề viết."

Vara dẫn nghiên cứu của chính Pangram cho thấy các trường hợp dương tính giả rất hiếm, kể cả với người nói tiếng Anh không bản ngữ, cùng một bài báo trên tạp chí bình duyệt kết luận Pangram có "độ chính xác cao" khi đánh giá các bài báo học thuật giả được tạo hoàn toàn, một phần hoặc không dùng AI. Tuy nhiên, bà thừa nhận với BBC rằng có "tương đối ít nghiên cứu của bên thứ ba" về độ chính xác của phần mềm phát hiện AI.