Người dân Iran chật vật sống giữa chiến tranh và bao vây của Mỹ

Tehran, Iran – Nhiều tháng sau khi xảy ra cuộc chiến với Mỹ và một đợt giao tranh mới với Israel, những cuộc trò chuyện hàng ngày ở Iran xoay quanh chiến tranh và sinh tồn kinh tế.

Người dân thủ đô Tehran đi làm trong hai ngày qua với tâm trạng lo lắng về chiến sự, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục đề cập đến một thỏa thuận hòa bình sắp đạt được bất chấp giao tranh giữa Iran và Israel.

Một người đàn ông 33 tuổi làm việc tại văn phòng ở phía tây Tehran cho biết người dân vẫn cảnh giác và kiểm tra điện thoại, nhưng không vội vã chạy ra ngoài sau khi nghe tiếng nổ lớn từ xa vào trưa thứ Hai, tiếp theo là ít nhất hai tiếng nổ nữa vào rạng sáng.

“Bạn sẽ quen dần ở một mức độ nào đó và tiếp tục làm việc, trò chuyện như mọi thứ đều bình thường, nhưng sự thật là mọi thứ không bình thường chút nào,” anh nói với Al Jazeera, yêu cầu giấu tên.

Lực lượng Israel đã tấn công Tehran và các thành phố khác, cũng như một khu phức hợp hóa dầu ở thành phố phía tây Bandar-e Mahshahr, sau khi Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) phóng tên lửa vào Israel để trả đũa cuộc tấn công vào ngoại ô phía nam thủ đô Beirut của Lebanon, khu vực Dahiyeh.

Các nhà lãnh đạo Israel nói rằng họ đang mở đường cho các cuộc tấn công trong tương lai, và Iran cảnh báo sẽ có đòn tấn công mạnh hơn nếu Lebanon không được tha, nhưng các vụ phóng tên lửa đã tạm dừng. Trong khi đó, Iran và Mỹ đã trao đổi hỏa lực vào ban đêm trong hơn một tuần trước các cuộc tấn công, và Washington tiếp tục áp đặt phong tỏa khiến nền kinh tế vốn đã yếu của Iran thêm khó khăn.

Cuối ngày thứ Ba, Trump cáo buộc Iran đã bắn hạ một trực thăng quân sự Mỹ trên eo biển Hormuz, nói rằng nước Mỹ “phải đáp trả” vụ việc.

Trong một quán cà phê nhỏ ở trung tâm Tehran, một phụ nữ trẻ làm tiếp thị kỹ thuật số nói rằng cô không tin Iran và Mỹ có thể đạt được giải pháp lâu dài, đồng nghĩa với việc tương lai sẽ càng bất định.

“Hai bên không hợp nhau,” cô nói. “Làm sao họ có thể đạt thỏa thuận khi một bên nói một điều và bên kia nói điều hoàn toàn khác?”

Một người đàn ông làm huấn luyện viên thể hình cho rằng hai bên có thể công bố một thỏa thuận tạm thời, nhưng anh tin rằng điều đó cũng không phải là tin tốt cho nhiều người Iran.

“Tốt nhất, nó chỉ có thể trì hoãn mọi thứ cho đến sau World Cup, hoặc thêm vài tháng nữa, và đó sẽ là vài tháng mọi thứ trở nên khó khăn hơn cho chúng tôi trong nỗ lực sống một cuộc sống bình thường,” anh nói với Al Jazeera, thêm rằng anh tin cuộc xung đột sẽ tiếp diễn sau đó.

‘Bị đánh đập’

Trong lúc đó, giữ vững mức sống cũ hoặc chỉ đơn giản là tồn tại trong nền kinh tế suy thoái nhanh chóng trở nên khó khăn và khó đoán hơn cho tất cả.

Chủ quán cà phê cho biết ông đã bỏ một số mặt hàng khỏi thực đơn do giá cả biến động và nhu cầu giảm.

Ông hiện phải trả gấp khoảng 2,5 lần cho một kg cà phê so với chỉ ba tuần trước, và không thể nói trước điều gì sẽ xảy ra trong ba tuần nữa. Chưa đầy bốn năm trước, ông phải trả ít hơn 20 lần.

“Tôi đau đầu khi xem tin tức và nghe Trump nói họ có thể đạt thỏa thuận trong hai ngày hoặc hai tuần. Tôi chỉ biết rằng tôi đang bị đánh đập,” ông nói.

“Mọi người tôi thường xuyên nói chuyện vì công việc – từ người bán thịt đến người làm bánh, chủ cửa hàng tạp hóa và khách hàng – đều phàn nàn. Nhiều người bán nói rằng giá họ đang bán liên tục tụt hậu so với giá mua hàng tiếp theo.”

Nền kinh tế Iran vốn đã phải đối mặt với lạm phát kinh niên, bắt nguồn từ tham nhũng, quản lý yếu kém và tác động tích lũy của các lệnh trừng phạt Mỹ đã cô lập đất nước khỏi nhiều thị trường quốc tế.

Nhưng thiệt hại từ chiến tranh và phong tỏa đã nhanh chóng làm tình hình tồi tệ hơn, với lạm phát hàng năm vượt 83% vào cuối tháng Năm. Lạm phát lương thực ở mức 130% vào cùng thời điểm, theo Trung tâm Thống kê Iran, với nhiều mặt hàng thiết yếu như dầu ăn và trứng đã tăng hơn gấp bốn lần so với năm ngoái.

Khi hình ảnh tên lửa Iran bay từ Kermanshah và những nơi khác về phía Israel tràn ngập mạng xã hội vào tối Chủ nhật, nhiều người lo ngại rằng chính quyền sẽ lại cắt kết nối internet.

“Tôi đã mua 10 gig [cấu hình] và có thêm hai dự phòng,” một người đàn ông trẻ sống ở phía tây Tehran nói với Al Jazeera về việc chuẩn bị cho khả năng mất mạng vào thứ Hai, ám chỉ kết nối VPN có thể vượt qua kiểm duyệt. Việc tắt mạng đã không xảy ra, nhưng internet vẫn bị giới hạn nặng nề.

Lưu lượng và truy cập internet một phần chỉ được khôi phục vào cuối tháng Năm, sau ba tháng bị chính quyền gần như cắt hoàn toàn dựa trên các cân nhắc an ninh mơ hồ. Một số quan chức và người ủng hộ nhà nước đã chỉ trích chính phủ của Tổng thống Masoud Pezeshkian vì không duy trì cắt mạng hoàn toàn cho đến khi chiến tranh kết thúc.

Vào ban đêm trên đường phố, những người biểu tình ủng hộ nhà nước vẫn tụ tập dưới sự bảo vệ an ninh, vẫy cờ và hô vang khẩu hiệu chống Mỹ và Israel, nhưng với số lượng ít hơn so với đầu chiến tranh.