Mỹ thu hồi thị thực của đại sứ Brazil, căng thẳng ngoại giao leo thang

Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thu hồi thị thực của Đại sứ Brazil tại Washington, bà Maria Luiza Ribeiro Viotti, trong một động thái leo thang căng thẳng ngoại giao với chính phủ của Tổng thống Brazil Luiz Inácio Lula da Silva.

Bộ Ngoại giao Mỹ xác nhận việc thu hồi thị thực của bà Viotti, cựu quan chức cấp cao Liên Hợp Quốc, là hành động trả đũa việc Brazil từ chối phê chuẩn ứng viên đại sứ Mỹ do ông Trump đề cử, đồng thời nhắc lại quyết định của Brasília hồi tháng trước từ chối cấp thị thực cho hai quan chức ngoại giao Mỹ tới thăm trước thềm cuộc bầu cử tháng 10.

Mặc dù vậy, chính quyền Mỹ vẫn chưa trục xuất bà Viotti. Washington cảnh báo có thể áp dụng thêm các biện pháp ngoại giao nếu Brazil tiếp tục trì hoãn phê chuẩn ứng viên Daniel Perez, một nghị sĩ đảng Cộng hòa bang Florida và là đồng minh thân cận của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio.

“Chúng tôi đã liên lạc liên tục với chính phủ Brazil trong nhiều tuần và đã tạo mọi điều kiện để họ hành động đúng đắn, nhưng họ liên tục trì hoãn và né tránh”, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết.

Thị thực của đại sứ Brazil có thể được khôi phục nếu Brasília chấp nhận bổ nhiệm ông Perez. “Đây là hành động có đi có lại. Nếu đại sứ rời khỏi Mỹ, bà ấy sẽ phải nộp đơn xin thị thực mới”, người phát ngôn nói thêm.

Cuộc tranh cãi diễn ra trong bối cảnh chiến dịch bầu cử ở Brazil ngày càng gay gắt, khi Tổng thống Lula, 80 tuổi, đang tìm kiếm nhiệm kỳ thứ tư không liên tiếp, đối đầu với Thượng nghị sĩ Flávio Bolsonaro, con trai của cựu Tổng thống Jair Bolsonaro và là đồng minh chính trị thân cận của ông Trump.

Brasília nhanh chóng lên án hành động của Mỹ, coi đây là một phần trong chiến dịch có chủ đích nhằm gây ảnh hưởng tới cuộc bầu cử. Văn phòng Tổng thống Lula tuyên bố: “Quyết định hôm nay không phải một sự việc cá biệt. Đây là một phần của sự leo thang có chủ đích các biện pháp thù địch chống lại Brazil, xuất phát từ động cơ ý thức hệ”.

Brazil cũng cáo buộc Mỹ vi phạm các chuẩn mực ngoại giao khi công bố đề cử ông Perez trước khi tham vấn Brasília. Chính phủ Brazil cho biết quá trình xem xét bổ nhiệm vẫn đang diễn ra và đã nói rõ sẽ không đưa ra quyết định trước vòng một cuộc bầu cử tổng thống dự kiến diễn ra vào ngày 4/10.

Chính quyền Trump lập luận rằng Brazil không có quyền can thiệp vào lựa chọn của tổng thống Mỹ về đại sứ tại nước này. “Tổng thống Trump có quyền quyết định ai đại diện cho người dân và lợi ích của nước Mỹ trên toàn thế giới. Chúng tôi bác bỏ mọi nỗ lực của nước ngoài can thiệp vào quy trình nội bộ của chúng tôi”, Bộ Ngoại giao Mỹ tuyên bố.

Vụ việc mới nhất bắt nguồn từ việc Brazil hồi tháng trước từ chối cấp thị thực cho Riley Barnes, Trợ lý Ngoại trưởng phụ trách dân chủ, nhân quyền và lao động, cùng một trợ lý cấp cao của ông. Hai quan chức này dự kiến thăm Brasília từ 27 đến 30/7 để gặp gỡ các quan chức chính phủ, lãnh đạo tôn giáo và các bên liên quan về tính toàn vẹn bầu cử, tự do tôn giáo và tự do ngôn luận.

Washington mô tả chuyến đi là thường lệ và bác bỏ cáo buộc của Brazil rằng nó nhằm can thiệp bầu cử. “Mọi ám chỉ về một ‘âm mưu’ nhằm phá hoại cuộc bầu cử của một quốc gia dân chủ là lời nói dối vô căn cứ”, Bộ Ngoại giao Mỹ nhấn mạnh.

Brasília vẫn giữ nguyên quyết định, cho rằng các quan chức Mỹ có ý định gây nghi ngờ về tính toàn vẹn của hệ thống bỏ phiếu điện tử Brazil, mà họ gọi là “nỗ lực can thiệp không thể chấp nhận vào tiến trình chính trị quốc gia”.

Vụ tranh cãi đặc biệt nhạy cảm vì ông Jair Bolsonaro và những người ủng hộ đã nhiều năm khẳng định, không có bằng chứng, rằng hệ thống bỏ phiếu điện tử của Brazil dễ bị gian lận. Ông Bolsonaro đã bị cấm ra tranh cử và bị kết án liên quan đến âm mưu lật ngược thất bại trong cuộc bầu cử năm 2022.

Đây là cuộc đối đầu ngoại giao mới nhất trong chuỗi bất đồng giữa ông Trump và ông Lula, khi hai chính phủ có quan điểm trái ngược về chính trị Mỹ Latinh, Venezuela, Cuba và vai trò của Mỹ trong khu vực. Ông Trump đã nhiều lần can thiệp vào các cuộc tranh cử ở Mỹ Latinh, trong khi ông Lula coi chủ quyền quốc gia là chủ đề trọng tâm trong chiến dịch tranh cử của mình.

Áp lực kinh tế cũng làm gia tăng căng thẳng. Chính quyền Trump đã áp thuế lên tới 37,5% đối với hàng nghìn mặt hàng xuất khẩu của Brazil, với cáo buộc Brazil có các hoạt động thương mại không công bằng và không ngăn chặn lao động cưỡng bức. Chính phủ của ông Lula bác bỏ các cáo buộc này và tố cáo chính quyền Trump tìm cách giúp đỡ gia đình chính trị của ông Bolsonaro.

Mỹ cũng đã xếp hai tổ chức buôn bán ma túy lớn nhất Brazil vào danh sách tổ chức khủng bố nước ngoài, động thái bị chính phủ của ông Lula phản đối. Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao Mỹ vẫn khẳng định muốn khôi phục quan hệ bình thường với Brasília. “Chúng tôi muốn quay trở lại tình trạng có mối quan hệ bình thường, hiệu quả và minh bạch với các đồng nghiệp của mình”, một quan chức cấp cao Mỹ nói.