Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 28/5 thông báo Washington sẽ chính thức coi hai băng tội phạm lớn nhất Brazil là Primeiro Comando da Capital (PCC) và Comando Vermelho là “tổ chức khủng bố nước ngoài”, có hiệu lực từ ngày 5/6. Trong thời gian chờ, hai nhóm này đã bị xếp vào danh sách “khủng bố toàn cầu đặc biệt”, vốn dựa trên Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA).
Cả hai hình thức chỉ định đều phong tỏa tài sản của các băng nhóm tại Mỹ, nhưng nhãn “khủng bố nước ngoài” được coi là nghiêm ngặt hơn. Ông Rubio khẳng định các biện pháp này cần thiết để bảo đảm an toàn cho công dân Mỹ, đồng thời nhấn mạnh chính quyền Trump “sẽ tiếp tục sử dụng mọi công cụ để ngăn ma túy tràn vào đường phố và cắt đứt nguồn thu của bọn tội phạm ma túy bạo lực”.
Kể từ khi trở lại Nhà Trắng nhiệm kỳ hai, Tổng thống Trump đã tìm cách gắn mác “khủng bố” cho nhiều băng nhóm tội phạm châu Mỹ Latin. Giới quan sát chỉ trích đây là cái cớ để mở rộng ảnh hưởng quân sự Mỹ tại Tây bán cầu, theo học thuyết “Donroe” – biến thể từ học thuyết Monroe thế kỷ 19.
Quyết định này gây chấn động chính trường Brazil, nơi đang diễn ra cuộc bầu cử tổng thống nóng bỏng. Tổng thống cánh tả Luiz Inacio Lula da Silva đã nhiều lần cố gắng thuyết phục chính quyền Trump rút lại quyết định, lo ngại nhãn “khủng bố” có thể bị dùng để trừng phạt bất kỳ tổ chức nào tiếp xúc với các băng nhóm này, bao gồm ngân hàng và nạn nhân bị tống tiền. Ông Lula cũng cảnh báo về nguy cơ can thiệp nước ngoài vào châu Mỹ Latin, đặc biệt sau vụ Mỹ bắt cóc Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro hồi tháng 1.
Ở chiều ngược lại, đối thủ chính của ông Lula trong cuộc đua vào tháng 10 – Thượng nghị sĩ cánh hữu Flavio Bolsonaro – có quan hệ thân cận với chính quyền Mỹ. Ông Bolsonaro đã gặp ông Trump tại Nhà Trắng hồi đầu tuần và cho biết đã tích cực vận động để hai băng nhóm bị liệt vào danh sách khủng bố. Ông Trump từng can thiệp vào chính trị Brazil ủng hộ gia đình Bolsonaro, như nâng thuế với Brazil lên gần 50% để ủng hộ cựu Tổng thống Jair Bolsonaro (cha của Flavio), người đang bị kết án 27 năm tù vì âm mưu lật đổ nền dân chủ sau thất bại năm 2022.
An ninh công cộng là một chủ đề nóng trong cuộc đua mà kết quả thăm dò cho thấy ông Lula và ông Flavio Bolsonaro đang ngang ngửa. Các vụ đụng độ gần đây giữa cảnh sát và băng tội phạm như Comando Vermelho càng làm dấy lên lo ngại. Tháng 10 năm ngoái, một cuộc đột kích tại Rio de Janeiro khiến hơn 120 người chết; tháng 3 năm nay, một chiến dịch khác cũng làm 8 người thiệt mạng. Các nhà phê bình cho rằng các cuộc đối đầu vũ trang hóa hàng thập kỷ chỉ làm bùng phát bạo lực và vi phạm nhân quyền.
Để đối phó, ông Lula khởi động sáng kiến trị giá 2 tỷ USD hồi tháng 3 nhằm tấn công nền tảng tài chính của các băng nhóm tội phạm, đồng thời cải thiện hệ thống nhà tù và tăng cường điều tra án mạng. Cố vấn đối ngoại Celso Amorim cảnh báo Mỹ không nên lợi dụng nhãn “khủng bố” để xâm phạm chủ quyền Brazil, cho rằng “hợp tác quốc tế là đáng hoan nghênh, nhưng bất kỳ cái cớ can thiệp nào cũng không thể chấp nhận”.
