Mỹ mở phiên tòa xét xử người Mỹ gốc Rwanda bị cáo buộc che giấu vai trò trong diệt chủng

Boston, Massachusetts, Mỹ – Một tòa án liên bang Mỹ tại Boston đã bắt đầu phiên xét xử một người Mỹ gốc Rwanda bị cáo buộc che giấu vai trò của mình trong cuộc diệt chủng năm 1994 tại Rwanda.

Theo cáo trạng, Eric Nshimiye, 55 tuổi, là cha của bốn người con và hiện là công dân Mỹ, đã tham gia vào làn sóng bạo lực diệt chủng nhằm vào người Tutsi thiểu số do những phần tử cực đoan Hutu chiếm đa số tiến hành vào tháng 4/1994. Hơn 800.000 người đã thiệt mạng trong khoảng 100 ngày, trong sự kiện được Liên Hợp Quốc gọi là diệt chủng.

Các nhà điều tra thuộc Bộ An ninh Nội địa Mỹ đã bắt giữ Nshimiye tại nhà riêng ở Ohio vào năm 2024, với cáo buộc ông đã nói dối họ trong một cuộc thẩm vấn về thời gian ở Rwanda trong thời kỳ diệt chủng. Họ cũng cáo buộc ông phạm tội khai man tại một phiên tòa trước đó vào năm 2019 ở Boston, khi ông làm chứng cho một người bạn cũng bị cáo buộc tham gia diệt chủng. Công tố viên cho rằng Nshimiye, khi đó là sinh viên y khoa tại thị trấn Butare, đã trực tiếp tham gia vào các vụ giết người và hãm hiếp người Tutsi.

Trước tòa hôm thứ Ba, Trợ lý Công tố viên Liên bang Christopher Looney nói rằng những người Hutu tham gia bạo lực đã "tuân theo lời kêu gọi của chính phủ nhằm tiêu diệt hàng xóm của họ", trong đó có Nshimiye.

"Bản thân ông ta đã tấn công người Tutsi, và giao người Tutsi cho kẻ khác giết hại và hãm hiếp", Looney nói.

Trong lời khai năm 2019, Nshimiye phủ nhận việc tham gia diệt chủng, đồng thời khẳng định không thuộc Phong trào Cách mạng Quốc gia vì Phát triển ủng hộ người Hutu cũng như nhóm bán quân sự Interahamwe, lực lượng bị quy trách nhiệm cho phần lớn các vụ giết người trong thời kỳ diệt chủng.

Với những lời phủ nhận đó, Nshimiye đối mặt các cáo buộc khai man và cản trở công lý. Nếu bị kết tội, chính quyền Trump có thể tìm cách thu hồi quốc tịch của Nshimiye.

Nshimiye, người dân tộc Hutu, nói rằng ông đã đến thủ đô Kigali vào dịp nghỉ trước khi bạo lực bùng phát. Ông khẳng định không thể trở lại Butare vì tình trạng hỗn loạn nhấn chìm đất nước vào tháng 4/1994, và thay vào đó rời quốc gia này với tư cách người tị nạn, cuối cùng đến Mỹ và nhập quốc tịch năm 2009.

Tại phiên khai mạc hôm thứ Ba, Nshimiye, mặc bộ vest xanh đậm, tỏ ra bình tĩnh và thỉnh thoảng quay lại mỉm cười với gia đình, bạn bè đến ủng hộ. Kể từ khi bị bắt, nhà chức trách đã giam giữ Nshimiye không cho tại ngoại tại một nhà tù liên bang ở khu vực Boston.

Công tố viên dự kiến sẽ triệu tập hơn một chục nhân chứng, phần lớn được đưa từ Rwanda sang, những người nói rằng họ nhớ đã thấy Nshimiye tham gia các sự kiện chính trị ủng hộ người Hutu trước thời kỳ diệt chủng, và một số người khẳng định sau đó đã thấy ông tham gia bạo lực diệt chủng ở Butare.

Gia đình ông cho rằng các sự kiện năm 1994 phức tạp hơn câu chuyện đơn giản về người Hutu giết người Tutsi. Epa Bizimana, cháu trai của Nshimiye, nói với Al Jazeera rằng chỉ vì là người dân tộc Hutu không nên đủ để thuyết phục bồi thẩm đoàn rằng một người đã tham gia diệt chủng.

"Bồi thẩm đoàn sẽ lần đầu tiên biết một số điều; người Mỹ sẽ lần đầu tiên biết một số điều", Bizimana, người 10 tuổi khi cùng gia đình rời Rwanda năm 1994, nói.

Luật sư bào chữa nói với tòa hôm thứ Ba rằng Nshimiye không thuộc nhóm người Hutu tham gia diệt chủng. Họ cho rằng toàn bộ hồ sơ chống lại ông được xây dựng từ lời kể của các nhân chứng, trong đó một số người chỉ có thể nhận diện ông sau khi được cho xem ảnh của ông nhiều lần, và một số người có lịch sử đưa ra lời khai khác nhau trong các phiên tòa xét xử những kẻ bị cáo buộc diệt chủng qua nhiều năm.

Kurt Kerns, một trong các luật sư bào chữa, nói với tòa rằng hồ sơ của công tố dựa trên bằng chứng "chỉ lộ diện sau khi Eric đến làm chứng với tư cách nhân chứng tính cách, và 25 năm sau cuộc diệt chủng".

Kerns cho biết Nshimiye chưa từng bị liên quan tại các tòa án trong nước và quốc tế sau diệt chủng, bao gồm Tòa án Hình sự Quốc tế về Rwanda cũng như hệ thống công lý chuyển tiếp không chính thức trong nước Rwanda có tên gacaca, vốn xét xử hơn một triệu người vì vai trò trong thảm kịch.