Mỹ không kích Bandar Abbas lần thứ hai: Vì sao cảng này quan trọng với Iran?

Mỹ đã tiến hành các cuộc tấn công gần Bandar Abbas – thành phố cảng chiến lược của Iran – chỉ trong vòng chưa đầy một tuần, làm leo thang căng thẳng quanh eo biển Hormush dù lệnh ngừng bắn mong manh giữa Washington và Tehran có hiệu lực từ ngày 8/4.

Reuters và AP dẫn các quan chức Mỹ giấu tên cho biết, lực lượng Mỹ đã bắn hạ 4 máy bay không người lái (drone) của Iran và tấn công một trạm kiểm soát mặt đất dành cho drone vào hôm thứ Tư tại Bandar Abbas. Trước đó, ngày thứ Ba, các vụ nổ cũng xảy ra tại đây.

Bộ Ngoại giao Iran tố cáo Washington vi phạm lệnh ngừng bắn bằng các 'hành động hiếu chiến' tại tỉnh Hormozgan, nơi tọa lạc thành phố cảng. Hãng tin bán chính thức Tasnim cũng đưa tin rằng lực lượng Iran đã bắn vào một 'căn cứ không quân Mỹ' trong khu vực để đáp trả cuộc tấn công gần Bandar Abbas.

Căng thẳng gia tăng sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố trong cuộc họp nội các ngày thứ Tư rằng 'không ai có thể kiểm soát' eo biển Hormuz, khi ông nói về các cuộc đàm phán đang diễn ra giữa Tehran và Washington.

Vị trí địa lý và tầm quan trọng chiến lược

Bandar Abbas nằm trên bờ biển phía nam Iran, ở phía bắc eo biển Hormuz – tuyến đường thủy hẹp nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và Biển Ả Rập. Thành phố này có dân số hơn 526.000 người (theo điều tra năm 2016), nằm cách điểm hẹp nhất của eo biển khoảng 60-70 km về phía bắc.

Vị trí này cho phép Iran giám sát một trong những tuyến vận tải biển quan trọng nhất thế giới. Khoảng 1/5 lượng dầu và khí đốt toàn cầu vận chuyển qua eo biển Hormuz trong thời bình.

Kể từ khi lệnh ngừng bắn được công bố vào ngày 8/4, Iran vẫn tiếp tục kiểm soát hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz trong khi lực lượng Mỹ áp đặt phong tỏa đối với các cảng của Iran.

Ý nghĩa quân sự

Bandar Abbas là trụ sở của cả Hải quân thường trực Iran và lực lượng hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Hải quân thường trực đã sử dụng đây làm căn cứ từ năm 1977, khi Iran chuyển phần lớn hạm đội từ Khorramshahr, biến thành phố thành trung tâm chỉ huy hải quân phía nam của đất nước.

Theo Viện Trung Đông, lực lượng hải quân IRGC sau đó đã dời trụ sở từ Tehran đến Bandar Abbas để cải thiện khả năng kiểm soát tác chiến dọc theo eo biển Hormuz.

Dù Tổng thống Trump và các quan chức Israel tuyên bố năng lực hải quân Iran đã bị thiệt hại nặng trong các cuộc tấn công gần đây, Tehran vẫn duy trì một đội tàu tấn công nhanh do hải quân IRGC vận hành. Các tàu này được thiết kế cho chiến thuật 'bầy đàn' và đang được sử dụng để chống lại các tàu thương mại không có giấy phép từ Iran khi đi qua eo biển hẹp. Gần đây, chúng đã được sử dụng để chống lại hai tàu Ấn Độ và hai tàu container nước ngoài.

Tầm quan trọng đối với nền kinh tế

Eo biển Hormuz không chỉ là điểm nghẽn quân sự mà còn là huyết mạch kinh tế. Các nhà phân tích ước tính hơn 90% lượng dầu thô Iran vận chuyển qua eo biển này. Điều này khiến Bandar Abbas và cơ sở hạ tầng vùng Vịnh trở nên quan trọng đối với nguồn thu của chính phủ, bao gồm các mạng lưới thương mại giúp Iran lách lệnh trừng phạt, đặc biệt là xuất khẩu dầu sang Trung Quốc.

Tác động đến đàm phán hòa bình

Samir Puri, giảng viên thỉnh giảng về nghiên cứu chiến tranh tại King’s College London, nhận định với Al Jazeera rằng lệnh ngừng bắn vẫn chưa sụp đổ chính thức dù có các cuộc giao tranh mới nhất. Ông mô tả những sự cố này là 'hạn chế' so với các cuộc tấn công trước ngày 8/4, và có thể coi là 'các cuộc đụng độ quân sự có đi có lại thay vì tấn công cơ sở hạ tầng hoặc hủy diệt hàng loạt'.

Ông nói: 'Điều mà quân đội Mỹ đang cố gắng làm là khám phá xem liệu họ có thể tước đoạt khả năng kiểm soát eo biển Hormuz của IRGC và Iran hay không. Tất nhiên, Iran muốn chứng tỏ rằng họ không thể bị tước đoạt khả năng đó.'

Các hoạt động ngoại giao và quân sự đang diễn ra đồng thời khi Iran và Mỹ trao đổi các đề xuất và phản đề xuất hòa bình kể từ khi lệnh ngừng bắn bắt đầu. Puri cho rằng các cuộc tấn công hạn chế này cuối cùng được thực hiện như một phần của các cuộc đàm phán.

'Các nhà đàm phán chỉ có thể đưa ra đòn bẩy mà họ có từ chiến trường. Liệu Mỹ có đặt mình vào vị trí có thể nói với các nhà đàm phán Iran rằng họ không kiểm soát eo biển Hormuz không? Nhưng Iran sẽ không muốn bị đẩy vào vị trí đó và sẽ muốn khẳng định họ vẫn giữ khả năng tấn công tàu thuyền và các căn cứ Mỹ đặt tại các đồng minh vùng Vịnh', Puri nói.

Puri cho rằng cả Washington và Tehran đều có động cơ để tiếp tục trung gian hòa giải, nhưng hai bên đang tiếp cận đàm phán với mục tiêu rất khác nhau. 'Trump và chính quyền Mỹ muốn áp đặt một nền hòa bình kiểu kẻ chiến thắng lên Iran. Cách đọc của Iran về cùng một kịch bản rất khác, và Iran có lẽ muốn kéo dài các cuộc đàm phán này càng lâu càng tốt mà không nhượng bộ.'

Kết quả là một tình huống đã từng thấy trong các cuộc chiến ở nơi khác – các cuộc đàm phán không có điểm kết thúc hoặc thậm chí không có hứa hẹn về một điểm kết thúc, nhưng vẫn có động cơ cho cả hai bên tham gia, ít nhất là vào lúc này.