Mùa hè nguy hiểm: Sóng nhiệt và cháy rừng thay đổi cuộc sống châu Âu

Mùa hè ở châu Âu đang thay đổi rõ rệt. Nhiệt độ gần 40 độ C từng được coi là bất thường ở Prague giờ trở nên phổ biến, theo dữ liệu từ Cơ quan Biến đổi Khí hậu Copernicus của EU.

Các đợt nắng nóng cuối tháng Năm và tháng Sáu đã khiến nhiệt độ trung bình ngày ở nhiều khu vực của Pháp, Anh và Tây Ban Nha cao hơn 10 độ C so với mức thông thường. Nhiệt độ trung bình tháng Sáu ở Tây Âu đạt 20,74 độ C, vượt 3,06 độ C so với trung bình giai đoạn 1991-2020.

Cháy rừng lớn hơn, sớm hơn và tàn phá hơn

Nhiệt độ cực đoan làm khô thảm thực vật, biến rừng và đồng cỏ thành nhiên liệu cho các đám cháy. Khi gió mạnh kết hợp với hạn hán kéo dài, đám cháy lan nhanh và khó kiểm soát hơn.

Mùa cháy rừng ở khu vực Địa Trung Hải, gồm Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Hy Lạp, Italy và Pháp, hiện bắt đầu sớm hơn, kéo dài hơn và ảnh hưởng đến nhiều vùng trước đây ít gặp rủi ro. EU ghi nhận ít nhất 1 triệu ha đất bị cháy ở khu vực này vào năm ngoái, gần gấp đôi mức trung bình lịch sử.

Một số đám cháy dữ dội đến mức tạo ra hệ thống thời tiết riêng, hình thành các đám mây pyrocumulonimbus có thể tạo ra gió mạnh, sét và tàn lửa, làm phát sinh các đám cháy mới cách xa hàng km.

Áp lực lên nguồn nước

Sóng nhiệt làm tăng bốc hơi từ sông, hồ và hồ chứa, giảm độ ẩm đất. Các con sông như Rhine, Po và Danube thường xuyên xuống mực nước thấp bất thường, gây gián đoạn vận tải thủy, giảm sản lượng thủy điện và ảnh hưởng đến hoạt động công nghiệp.

Nông nghiệp là lĩnh vực chịu thiệt hại nặng nề nhất. Nông dân ở Nam và Trung Âu đối mặt với năng suất cây trồng giảm, gia súc bị stress nhiệt và nhu cầu tưới tiêu tăng trong khi nguồn nước khan hiếm.

Một nghiên cứu của Ngân hàng Đầu tư châu Âu và Ủy ban châu Âu công bố tháng Năm dự báo biến đổi khí hậu có thể làm tăng thiệt hại nông nghiệp hằng năm của châu Âu tới 66% vào năm 2050.

Sức khỏe và hệ thống năng lượng chịu áp lực

Nắng nóng là một trong những thảm họa tự nhiên gây chết người nhiều nhất ở châu Âu. Người già, trẻ em và người có bệnh nền có nguy cơ cao nhất. Bệnh viện ghi nhận số ca nhập viện liên quan đến mất nước, sốc nhiệt và bệnh tim mạch tăng trong các đợt nắng nóng.

Các thành phố dễ bị tổn thương do hiệu ứng đảo nhiệt đô thị. Nhu cầu điện tăng vọt khi hàng triệu người dùng điều hòa, trong khi hiệu suất phát điện giảm do nước sông ấm hơn, gây khó khăn cho làm mát các nhà máy nhiệt điện và điện hạt nhân.

Chi phí kinh tế leo thang

Cơ quan Môi trường châu Âu ước tính thời tiết cực đoan đã gây thiệt hại 738 tỷ euro (850 tỷ USD) cho châu Âu từ 1980 đến 2023, trong đó 162 tỷ euro chỉ trong ba năm gần nhất. Nếu không có hành động khí hậu mạnh mẽ, nền kinh tế châu Âu có thể mất hơn 5,6 nghìn tỷ euro vào năm 2050.

Cháy rừng phá hủy nhà cửa, cơ sở hạ tầng du lịch và doanh nghiệp. Hạn hán làm giảm sản xuất nông nghiệp, mực nước sông thấp làm gián đoạn thương mại và sản xuất. Ngân hàng Trung ương châu Âu cho biết 3/4 thiệt hại do thảm họa tự nhiên ở châu Âu không được bảo hiểm chi trả.

Thích ứng khi Trái đất ấm lên

Các dự báo khí hậu cho thấy châu Âu sẽ tiếp tục ấm lên nhanh hơn mức trung bình toàn cầu. Ngay cả Bắc Âu, vốn có mùa hè ôn hòa, cũng có thể hứng chịu các đợt nắng nóng khắc nghiệt hơn. Vườn quốc gia Cairngorms ở Scotland gần đây đã xảy ra cháy rừng buộc người dân phải sơ tán.

Nhiều thành phố đang trồng thêm cây xanh, thiết kế lại đường phố, mở rộng hệ thống cảnh báo sớm và xây dựng trung tâm làm mát cho người dân dễ bị tổn thương. Nông nghiệp cũng thay đổi với các giống cây chịu hạn và hệ thống tưới tiêu hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, các nhà khoa học nhấn mạnh thích ứng đơn thuần là không đủ. Nếu không cắt giảm đáng kể khí thải nhà kính, các điều kiện thời tiết cực đoan sẽ ngày càng phổ biến, và mùa hè nắng nóng bất thường có thể trở thành bình thường mới của châu Âu.