Loạt chính trị gia đối lập Israel hợp sức tìm cách thay ông Netanyahu

Năm lãnh đạo đối lập Israel đã ký thỏa thuận không tấn công lẫn nhau ngày 26/9, hướng tới mục tiêu hạ bệ Thủ tướng Benjamin Netanyahu trong cuộc bầu cử ngày 27/10. Tuy nhiên, giới quan sát đánh giá họ chủ yếu chia sẻ lập trường cánh hữu và chưa đưa ra thay đổi thực chất về vấn đề Palestine.

Tại tư gia của lãnh đạo đối lập Yair Lapid ở Tel Aviv, các nhân vật tham dự gồm ông Lapid, cựu Thủ tướng Naftali Bennett – người đồng lãnh đạo danh sách Beyachad, cựu Tổng tham mưu trưởng Gadi Eisenkot – lãnh đạo đảng Yashar mới, Yair Golan – lãnh đạo đảng Democrats, và Avigdor Liberman – người đứng đầu đảng Yisrael Beiteinu.

Trong tuyên bố nguyên tắc công bố sau cuộc họp kéo dài nhiều giờ, các lãnh đạo nêu rõ: “Bất chấp những khác biệt về hệ tư tưởng giữa chúng tôi, việc thành lập một chính phủ Zionist mang tính chính khách, dành cho việc sửa chữa và tái thiết, là mục tiêu chung bao trùm của chúng tôi”.

Tuy nhiên, liệu họ có tạo ra thay đổi đáng kể cả về nội dung lẫn phong cách, hay ai trong số họ sẽ lãnh đạo một liên minh tương lai, vẫn còn là câu hỏi bỏ ngỏ.

Theo giới phân tích, ngoại trừ ông Golan, tất cả các lãnh đạo còn lại đều theo đường lối cơ bản là cánh hữu trước các thách thức của Israel. Không ai cam kết thành lập nhà nước Palestine; chỉ đảng Democrats thừa nhận đây là mục tiêu xa, chưa xác định cụ thể. Cũng không ai, kể cả ông Golan, chấp nhận rằng cuộc chiến của Israel ở Gaza cấu thành tội diệt chủng hay đã phạm tội ác chiến tranh khi khiến hơn 74.000 người thiệt mạng. Không ai đặt câu hỏi về các hành động quân sự của Israel nhằm vào Lebanon, Syria, Yemen, Qatar và Iran, mà chủ yếu chỉ phê phán cách các hành động này khiến Israel bị nhìn nhận ra sao trên trường quốc tế.

“Các lực lượng chi phối trong phe đối lập như Bennett, Liberman hay Eisenkot đại diện cho chính trị cánh hữu”, ông Ahron Bregman, nhà phân tích Israel và chuyên gia cấp cao tại King’s College London, nhận định. “Họ không sẵn lòng động tới vấn đề thực sự, căn bản nằm ở trung tâm mọi thứ: vấn đề Palestine và khát vọng độc lập của người Palestine”. Ông ví họ với ông Netanyahu, nhưng không có các cáo buộc tham nhũng và không ủng hộ các nhân vật cực hữu như Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben-Gvir và Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich. “Israel xét tổng thể là một quốc gia cánh hữu”, ông Bregman nói thêm.

Dưới đây là các nhân vật đối lập chính và lập trường của đảng mà họ lãnh đạo.

Gadi Eisenkot – đảng Yashar

Được ghi nhận là người khởi xướng Học thuyết Dahiyeh năm 2008, liên quan đến việc sử dụng “lực lượng không cân xứng” và phá hủy quy mô lớn cơ sở hạ tầng dân sự nhằm vào các nhóm như Hezbollah và Hamas, ông Eisenkot giữ chức Tổng tham mưu trưởng quân đội Israel từ 2015 đến 2019.

Năm 66 tuổi, ông Eisenkot bước vào chính trường năm 2022 trong liên minh National Unity của cựu Bộ trưởng Quốc phòng Benny Gantz, sau đó tham gia nội các chiến tranh do ông Netanyahu lập sau vụ tấn công do Hamas lãnh đạo ở miền nam Israel ngày 7/10/2023. Tháng 12 cùng năm, con trai ông, Gal, 25 tuổi, và hai cháu trai thiệt mạng khi tham gia cuộc chiến ở Gaza – mất mát mà giới bình luận cho rằng giúp ông tạo sự kết nối với cử tri vốn tự cảm nhận mình bị chiến tranh hằn dấu.

Tháng 6/2024, ông rời nội các chiến tranh cùng ông Gantz, cáo buộc ông Netanyahu thiếu chiến lược chấm dứt cuộc chiến. Một năm sau, ông Eisenkot thành lập đảng trung hữu Yashar (Straight/Honest), chủ trương chính phủ chuyên nghiệp, nghĩa vụ quân sự cho tất cả mọi người – kể cả người Do Thái cực chính thống – và một ủy ban điều tra cấp nhà nước về những thất bại trước ngày 7/10.

Dù nổi tiếng mơ hồ về nhiều lập trường đối ngoại của Israel, ông đã chỉ trích việc chính phủ dựa vào Hoa Kỳ để đạt các mục tiêu chiến tranh, nhưng không đặt câu hỏi về chính các mục tiêu đó. Tháng 6, ông mô tả các cuộc đàm phán do Washington làm trung gian với Tehran nhằm chấm dứt cuộc chiến chống Iran là “một thỏa thuận đang hình thành ở nơi xa xôi và xa rời lợi ích của Israel”; cùng tháng, ông chỉ trích các hạn chế của Mỹ đối với quyền tự do hành động của Israel ở Lebanon.

Ông Eisenkot đã loại trừ việc đưa đảng United Arab List (Ra’am) vào một liên minh sau bầu cử. Trong cuộc phỏng vấn kênh Channel 12 ngày 26/9, ông nói không đảng Ả Rập nào chấp nhận các điều kiện của ông, trong đó có việc công nhận Israel là nhà nước Do Thái.

Naftali Bennett, Yair Lapid – đảng Beyachad

Beyachad (Together) là danh sách liên danh được cựu Thủ tướng Naftali Bennett và Yair Lapid công bố tháng 4/2026. Hai ông từng giữ chức thủ tướng tổng cộng 18 tháng trong giai đoạn 2021-2022, giữa các nhiệm kỳ của ông Netanyahu.

Ông Bennett, 54 tuổi, người ủng hộ lâu năm các khu định cư bất hợp pháp ở Bờ Tây bị chiếm đóng, đứng đầu danh sách; ông Lapid, 62 tuổi, người sáng lập đảng trung hữu Yesh Atid, đứng thứ hai. Ông Lapid từng gọi người đồng hành của mình là “một chính trị gia cánh hữu, nhưng trung thực”. Cả hai đều không ưu tiên giải quyết xung đột Israel-Palestine hay ủng hộ nhà nước Palestine. Dù liên minh năm 2021 của họ có sự tham gia của đảng Ra’am, ông Bennett thừa nhận điều này đã phá vỡ một cam kết tranh cử.

Ông Lapid là một trong những tiếng nói chỉ trích mạnh mẽ nhất của Israel về cách các hành động quân sự ở Gaza và các cuộc tấn công nhằm vào các nước láng giềng bị nhìn nhận trên trường quốc tế, nhưng hiếm khi đặt câu hỏi về lý do đằng sau các hành động đó. Ông Bennett thì ngược lại, thẳng thắn hơn với quan điểm diều hâu. Là người ủng hộ nhiệt thành cuộc chiến chống Iran, ông còn chúc mừng quân đội và cơ quan an ninh Israel về cuộc tấn công tháng 9/2025 nhằm vào thủ đô Doha của Qatar, khi đó nhắm vào các lãnh đạo cấp cao Hamas đang họp bàn đề xuất ngừng bắn ở Gaza do Mỹ đưa ra. Một quan chức an ninh Qatar thiệt mạng trong vụ tấn công, vốn bị lên án rộng rãi trong khu vực và quốc tế.

Hiện hai ông hướng tới một chính phủ chỉ gồm các đảng Zionist, cũng loại trừ việc dựa vào các đảng Ả Rập.

Avigdor Liberman – đảng Yisrael Beiteinu

Là tiếng nói diều hâu nhất trong cuộc gặp tại nhà ông Lapid, ông Liberman, 68 tuổi, thành lập đảng Yisrael Beiteinu (Israel Our Home) năm 1999 để đại diện cho những người nhập cư nói tiếng Nga thiên về cánh hữu.

Từng là người được ông Netanyahu bảo trợ, ông Liberman đã loại trừ việc phục vụ dưới quyền ông Netanyahu hoặc tham gia liên minh có các đảng Do Thái cực chính thống hay dựa vào các đảng Ả Rập – những đảng ông gọi là chống Zionist. Ông cũng bác bỏ chính phủ thiểu số, được cho là trở ngại chính khiến ông Eisenkot không thể trở thành ứng viên thủ tướng của khối.

Tháng 11/2023, ông Liberman nhắc lại tuyên bố năm 2018 của mình, khi đó với cương vị bộ trưởng quốc phòng, rằng “không có người vô tội ở Gaza”. Tháng 2, ông tới cửa khẩu Karem Abu Salem (người Israel gọi là Kerem Shalom) và cáo buộc chính phủ ông Netanyahu “tài trợ Hamas” bằng việc cho phép lượng viện trợ nhân đạo tối thiểu vào Gaza.

Lãnh đạo Yisrael Beiteinu là người ủng hộ nhất quán cuộc chiến ở Gaza và các hành động quân sự sau đó. Tháng 9/2025, ông cùng các chính trị gia Israel khác chỉ trích ông Netanyahu vì lời xin lỗi Doha mà chính quyền Tổng thống Trump buộc phải đưa ra về vụ tấn công tháng đó, cho rằng lời xin lỗi đáng lẽ phải dành cho công chúng Israel. Tương tự, ông phản đối mọi sự kiềm chế trong cuộc xâm nhập Lebanon, nói với Jerusalem Post hồi tháng 3: “Nếu một lần nữa chúng ta tiến hành một chiến dịch hạn chế, vài động thái gần biên giới, có thể bàn về một vùng an ninh, thì đó là hoàn toàn điên rồ”.

“Liberman không thuộc về khối này”, nhà phân tích Israel Shaiel Ben-Ephraim thuộc Atlas Global Strategies nhận định, cho rằng động lực chính của ông là sự thù địch với ông Netanyahu. Tuy nhiên, theo ông Ben-Ephraim, ông Liberman “duy trì một nền tảng trung thành và là lực lượng quan trọng trong chính trị Israel”. Cử tri nòng cốt của ông là những người gốc Liên Xô cũ, nhưng ông đã giành được sự tin tưởng rộng hơn nhờ hình ảnh độc lập. Giới quan sát cho rằng ông có thể quay lại khối cánh hữu của ông Netanyahu.

Yair Golan – đảng Democrats

Là lãnh đạo duy nhất tại cuộc gặp thuộc cánh tả Zionist và cũng là người duy nhất sẵn sàng hợp tác với các đảng Palestine, ông Golan đứng đầu đảng Democrats – một đảng tự do được thành lập năm 2024 từ việc sáp nhập đảng Labor và đảng Meretz dân chủ xã hội, thế tục.

Là thiếu tướng về hưu và cựu phó tổng tham mưu trưởng, ông Golan, 64 tuổi, được trong nước ca ngợi vì đã lái xe về phía nam trong vụ tấn công do Hamas lãnh đạo năm 2023 và giúp đẩy lùi cuộc tấn công.

Ông Golan là người duy nhất trong số nhiều thành viên khối chống ông Netanyahu chỉ trích các mục tiêu chiến tranh của chính phủ, cho rằng các thành tựu quân sự đang bị lãng phí khi thiếu một chiến lược ngoại giao và chính trị nhất quán.

Tháng 5/2025, hai năm sau khi cuộc chiến ở Gaza bắt đầu, ông Golan gây tranh cãi khi nói tại một cuộc họp báo rằng “một quốc gia lành mạnh không giết trẻ em như một sở thích”, cáo buộc các bộ trưởng ăn mừng việc trẻ em Palestine bị bỏ đói. Sau đó, ông rút lại phát ngôn này sau những chỉ trích rộng rãi tại Israel. Tháng 10, trong khi ca ngợi thành tựu của cuộc chiến 12 ngày chống Iran năm trước, ông nói với các đảng viên rằng việc ám sát Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei ở đầu cuộc xung đột là một “sai lầm”. “Không phải vì ông ấy không đáng chết”, ông nói thêm, “mà chỉ vì điều đó không phục vụ lợi ích của Nhà nước Israel”.

Dù sẵn sàng hợp tác với các đảng Palestine, tháng 9, ông Golan lại ủng hộ việc loại Sami Abu Shehadeh, lãnh đạo đảng Balad của người Ả Rập, khỏi danh sách tranh cử liên quan đến một bài viết về ngày 7/10, gây chỉ trích từ Joint List – liên minh các đảng Hadash, Ta’al và Balad do người Ả Rập lãnh đạo – và giới bình luận.

Ông Roi Zur, chuyên gia về chính trị Israel tại Đại học Essex, cho rằng bất chấp khác biệt hệ tư tưởng giữa ông Golan và ông Liberman về an ninh và xung đột, sẽ “không có liên minh chiến thắng nào mà thiếu hai người này”. Ông nói thêm rằng lo ngại về xung đột giữa hai người là hiểu sai vấn đề, bởi cả hai đều phản đối ông Netanyahu, ủng hộ thế tục hóa và phản đối mạnh mẽ việc miễn nghĩa vụ quân sự cho người Do Thái cực chính thống.