Liban chia rẽ sau vụ Hezbollah bị thu giữ vật liệu nổ

Beirut, Liban – Ngày 5/10, một xe minivan bị chặn tại chốt kiểm soát ở Dahr el-Baydar, khu vực nằm giữa thung lũng Bekaa và vùng Núi Liban. Lực lượng an ninh Liban phát hiện xe chở hàng trăm kg vật liệu nổ, trong đó có TNT và C-4, theo giới chức nước này.

Hôm thứ Năm, nghị sĩ Hassan Fadlallah của Hezbollah ra tuyên bố khẳng định số vật liệu nổ thuộc về Hezbollah và nhóm này đã yêu cầu trả lại, cùng với việc thả hai người bị bắt giữ trên xe.

"Ngay từ khi xe bị giữ, các cơ quan liên quan trong [Hezbollah] đã lập tức liên hệ với cơ quan an ninh và tư pháp, thông báo rằng xe và hàng hóa thuộc về lực lượng kháng chiến", Fadlallah nói. "Họ yêu cầu trả tự do ngay lập tức cho những người bị giữ và hoàn trả xe cùng mọi thứ bên trong, vì đây là năng lực mà lực lượng kháng chiến dùng để đối phó sự chiếm đóng của Israel ở miền nam [Liban]."

Theo Fadlallah, số vật liệu nổ này nhằm sử dụng chống Israel – lực lượng vẫn chiếm đóng nhiều khu vực rộng lớn ở miền nam Liban – chứ không dùng trong nội bộ để chống chính phủ Liban hay các phe phái khác, như một số nhân vật chính trị và nhà phân tích từng gợi ý.

"Do đó chúng tôi cảnh báo [chính quyền Liban] về hậu quả của việc tiếp tục leo thang các biện pháp", ông nói. "[Hezbollah] sẽ bảo vệ quyền lợi của người dân mình và những năng lực dùng để đối đầu kẻ thù Israel, và sẽ không dung thứ bất kỳ sự nhắm mục tiêu nào từ bất cứ bên nào đang thực hiện các yêu cầu của Mỹ nhằm vào lực lượng kháng chiến của chúng tôi."

Tuy nhiên, nhiều đối thủ chính trị của Hezbollah – những người từ lâu cáo buộc nhóm được Iran hậu thuẫn nhắm vào các đối thủ chính trị trong các vụ ám sát – lo ngại số vật liệu nổ buôn lậu sẽ bị quay sang chống lại những người chỉ trích Hezbollah.

Thủ tướng Liban Nawaf Salam chỉ ra rằng chất nổ C-4 từng được sử dụng trong các vụ ám sát trước đây, dù các điều tra viên chưa xác định lô hàng bị thu giữ nhằm phục vụ một cuộc tấn công như vậy.

Hezbollah chưa bao giờ thừa nhận thực hiện các vụ ám sát, bất chấp những cáo buộc lặp đi lặp lại, trong đó có vụ sát hại cựu Thủ tướng Liban Rafik Hariri năm 2005.

Hệ lụy khu vực

Ngày 2/3, khi Hezbollah lần đầu đáp trả các cuộc tấn công kéo dài của Israel trong hơn một năm, nhằm trả đũa việc sát hại Lãnh tụ Tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei, ông Salam và chính phủ đã cấm các hoạt động quân sự của nhóm này. Chính phủ liên minh của ông Salam có hai bộ trưởng thuộc Hezbollah phản đối quyết định, và nhóm này đã nhiều lần bất chấp tuyên bố của chính phủ bằng cách tiếp tục giao tranh với Israel.

Giao tranh phần lớn lắng xuống từ tháng 6, khi Beirut và Tel Aviv ký kết khuôn khổ ba bên do Mỹ làm trung gian. Theo thỏa thuận, các vùng thí điểm sẽ được thiết lập trong một tiến trình theo giai đoạn, theo đó Israel cuối cùng sẽ rút quân và Quân đội Liban tiến vào giải giáp Hezbollah. Tuy nhiên, chương trình này gặp trục trặc ngay từ đầu khi Israel chưa từng hiện diện ở một số khu vực nằm trong vùng thí điểm, theo người dân địa phương, và các vụ phá hủy của Israel vẫn tiếp diễn tại những khu vực bị chiếm đóng.

Trong những tuần gần đây, lực lượng an ninh Liban đã phát hiện một loạt hoạt động buôn lậu vật liệu nổ. Giới chức Liban lên án các hoạt động này, và ông Salam cam kết điều tra, đặc biệt là vụ Dahr el-Baydar.

"Chúng tôi sẽ không nương nhẹ trong việc theo đuổi và mở rộng điều tra nhằm xác định tất cả những người liên quan đến chiến dịch tội phạm này cũng như những kẻ đứng sau", ông Salam viết trên mạng xã hội. "Chúng tôi sẽ xử lý vũ khí nằm ngoài khuôn khổ pháp luật với mức độ cứng rắn cần thiết."

Nhưng vấn đề cũng cho thấy những bất đồng ngày càng tăng giữa chính phủ Liban và ban lãnh đạo Hezbollah về vai trò của lực lượng kháng chiến vũ trang.

Lo ngại về chất nổ

Kể từ khi nội chiến Liban kết thúc năm 1990, Hezbollah là lực lượng Liban chính duy trì vũ khí. Điều này bề ngoài nằm trong công thức an ninh quốc gia "quân đội, nhân dân và kháng chiến" nhằm chống lại sự chiếm đóng của Israel – kéo dài đến năm 2000 trước khi tái diễn năm 2024 – và chống xâm lược, trong bối cảnh đất nước cũng nằm dưới ảnh hưởng của Syria.

Điều đó thay đổi vào năm ngoái khi Tổng thống Joseph Aoun và Thủ tướng Salam lên nắm quyền. Chế độ al-Assad đồng minh của Hezbollah ở Damascus vừa sụp đổ, cắt đứt tuyến đường bộ quan trọng vận chuyển vũ khí và tài chính từ Tehran. Cục diện quyền lực khu vực dường như chuyển dịch theo hướng giảm ảnh hưởng của Iran và tăng ảnh hưởng của Mỹ cùng Israel, khiến giới lãnh đạo Liban tuyên bố mọi vũ khí phi nhà nước sẽ thuộc quyền kiểm soát của nhà nước.

Bất chấp sự phản đối của Hezbollah với các sắc lệnh của giới lãnh đạo mới, Quân đội Liban vẫn tiến hành giải giáp các điểm đặt vũ khí của nhóm này ở miền nam Liban. Một số đối thủ của Hezbollah tuyên bố nhóm đã suy yếu và bị đánh bại, dù các nhà phân tích cho rằng nhóm vẫn còn một phần sức mạnh chiến đấu và các liên minh khu vực của Liban phần lớn có thể được định đoạt bởi diễn biến khu vực.

Dù vậy, ảnh hưởng trong nước của nhóm đôi lúc bị thách thức bởi giới lãnh đạo Liban mới, trong đó có vụ Dahr el-Baydar.

Marcel Baloukji, cựu chuẩn tướng từng phụ trách ủy ban biên giới của Quân đội Liban với Syria, nói với Al Jazeera rằng các vụ thu giữ gần đây, đặc biệt là vụ Dahr el-Baydar, gắn với tình hình an ninh khu vực rộng lớn hơn, nhất là liên quan cuộc chiến Mỹ-Israel nhằm vào Iran và đà leo thang bạo lực gần đây giữa lực lượng Houthi ở Yemen với Saudi Arabia.

Ông cho rằng Hezbollah có thể đang muốn noi theo các lực lượng thân Iran khác trong khu vực và tăng cường tấn công đối thủ. Nhưng ông cũng nói thêm rằng Hezbollah có thể cần chất nổ cho máy bay không người lái để tấn công lực lượng Israel đang chiếm đóng miền nam Liban.

Khó khăn của chính phủ

Bất chấp cam kết điều tra của giới chức Liban, các nhà phân tích cho rằng vẫn còn lo ngại về mức độ hiệu quả của các cuộc điều tra.

Issam Kayssi, nhà phân tích tại Trung tâm Trung Đông Carnegie có trụ sở ở Beirut, đặt câu hỏi về quan hệ giữa ông Salam với bộ máy an ninh Liban. Liban có nhiều cơ quan an ninh, trong đó một số có lòng trung thành cạnh tranh với các nhân vật hoặc đảng phái chính trị khác nhau.

"Đã hơn một năm kể từ vụ Raouche", ông nói, đề cập sự kiện Hezbollah tổ chức năm 2025 ở bờ biển Beirut để tưởng niệm các lãnh đạo quá cố Hassan Nasrallah và Hashem Safieddine. Hezbollah đã chiếu hình hai lãnh đạo bị sát hại lên Pigeon Rock ở khu bờ biển Raouche của Beirut, dù việc chiếu hình bị nhà chức trách cấm, khiến ông Salam kêu gọi bắt giữ những người chịu trách nhiệm. Các nhân viên an ninh tại chỗ đã không hành động để ngăn việc chiếu hình, và giới quan sát lo ngại rằng một số thành phần trong các cơ quan an ninh có thể không hợp tác đầy đủ với ông Salam trong các cuộc điều tra về chất nổ mà ông ra lệnh.

Ông Baloukji mô tả quan hệ giữa ông Salam với các cơ quan an ninh là "phần nào căng thẳng". Ông nói thêm rằng đây có thể là hồ sơ mới nhất trong chuỗi khó khăn mà chính phủ Liban đang đối mặt, khi sự chiếm đóng của Israel và việc phá hủy cơ sở hạ tầng miền nam tiếp tục diễn ra.

"Tình hình của chúng tôi vẫn trong trạng thái lấp lửng kéo dài, không thấy giải pháp nào", ông Baloukji nói. "Thỏa thuận khuôn khổ bị đình trệ và không có giải pháp nào để hạ nhiệt tình hình ở miền nam."