Lệnh trừng phạt mới của Mỹ đối với Iran gây chấn động thị trường toàn cầu

Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 24/8 đã công bố các lệnh trừng phạt kinh tế mới nhằm vào Tehran, gọi đây là "cuộc chiến kinh tế tổng lực" khi cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran kéo dài gần 6 tháng. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tuyên bố các biện pháp này nhằm vào các nguồn thu chính của Iran, bao gồm ngành dầu khí và kêu gọi các quốc gia trên thế giới cắt đứt quan hệ kinh tế với Tehran.

Theo Bộ Tài chính Mỹ, các lệnh trừng phạt mới nhắm vào lĩnh vực hàng không, tài sản kỹ thuật số, vàng, công nghệ và vận tải biển của Iran, cùng với đó là lệnh trừng phạt đối với 60 cá nhân và tàu thuyền cụ thể. Các biện pháp này cũng mở rộng phạm vi trừng phạt thứ cấp đối với các đối tác thương mại của Tehran, bao gồm các tàu có trụ sở hoặc liên quan đến Singapore, Trung Quốc và Hong Kong.

Bên cạnh đó, Washington cũng đình chỉ vô thời hạn một số trường hợp ngoại lệ đối với các lệnh trừng phạt hiện hành, bao gồm trao đổi học thuật, chuyển tiền cá nhân và một số hoạt động thể thao. Các tổ chức đang tham gia các hoạt động này có thời hạn đến ngày 8/9 để chấm dứt hoạt động.

Giới phân tích nhận định các biện pháp mới mang tính gia tăng nhưng chủ yếu nhằm gây sức ép buộc các đối tác thương mại còn lại của Iran cắt đứt quan hệ, đặc biệt trong lĩnh vực thương mại vùng xám. Bộ Tài chính Mỹ cáo buộc Iran đã sử dụng tiền điện tử để lách các lệnh trừng phạt và tạo điều kiện cho các giao dịch liên quan đến Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), cũng như sử dụng vàng để hỗ trợ giá trị đồng nội tệ.

Các lệnh trừng phạt hàng hải nhằm vào đội tàu vận tải liên kết với nhà nước Iran, bị cáo buộc dùng để vận chuyển dầu và "các thành phần vũ khí nhạy cảm". Lệnh trừng phạt công nghệ hạn chế Iran mua các vật liệu có thể sử dụng trong chương trình vũ khí, trong khi lệnh trừng phạt hàng không nhắm vào các hãng hàng không Iran bị cáo buộc vận chuyển vũ khí, nhân sự quân sự và nguồn tài chính cho các lực lượng ủy nhiệm.

Đây là vòng trừng phạt mới nhất trong chiến dịch trừng phạt kéo dài của Mỹ đối với Iran kể từ năm 1979. Trước đó, hồi tháng 2/2025, Bộ Tài chính Mỹ đã trừng phạt 30 cá nhân và tàu thuyền liên quan đến hoạt động buôn bán dầu mỏ của Iran. Đến tháng 12/2025, Washington trừng phạt 29 tàu bị cáo buộc thuộc "hạm đội bóng tối" vận chuyển dầu Iran. Tháng 4/2026, Mỹ tiếp tục trừng phạt thêm hai chục cá nhân, công ty và tàu thuyền trong mạng lưới của ông Mohammad Hossein Shamkhani, con trai của quan chức an ninh cấp cao Iran quá cố Ali Shamkhani, cùng với việc siết chặt các biện pháp đối với tiền điện tử liên quan đến chế độ.

Áp lực lên thị trường dầu mỏ Iran, cả từ các lệnh trừng phạt và cuộc chiến hiện tại, đã thắt chặt nguồn cung dầu toàn cầu và ảnh hưởng đến các nước mua dầu Iran. Trung Quốc là điểm đến chính của dầu Iran, mua khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu của nước này, với 1,4 triệu thùng/ngày trong năm 2025. Các thị trường châu Á, bao gồm Trung Quốc, cũng phụ thuộc lớn vào dầu vận chuyển qua eo biển Hormuz, nơi trước khi Iran phong tỏa tuyến đường này, khoảng 1/5 lượng dầu toàn cầu đã đi qua.

Sức ép này đã đẩy giá dầu thô chuẩn tăng, kéo theo giá nhiên liệu và thực phẩm tăng cao. Đối với người tiêu dùng Mỹ, giá xăng trung bình đã tăng lên 4,09 USD/gallon (3,78 lít), so với 2,98 USD vào ngày 28/2 khi Mỹ và Israel bắt đầu tấn công Iran. Các chuyên gia cảnh báo nếu Iran trả đũa mạnh mẽ, người Mỹ có thể sớm cảm nhận tác động qua giá xăng dầu, vé máy bay và chi phí vận chuyển.

Trên thị trường tài chính, giá vàng tăng 0,8% lên 4.639,49 USD/ounce trong phiên giao dịch giữa ngày, mức cao nhất kể từ giữa tháng 5. Giá dầu Brent giảm hơn 2% xuống 85,22 USD/thùng. Chỉ số Nasdaq giảm 0,5%, S&P 500 giảm 0,2%, trong khi Dow Jones tăng 0,2% so với lúc mở cửa. Cổ phiếu các công ty dầu khí lớn cũng đồng loạt giảm, với Chevron giảm 0,8%, ExxonMobil giảm 0,9%, BP giảm hơn 2% và Shell giảm 0,2%.

Kinh tế và vấn đề Iran đang nổi lên là những chủ đề quan trọng trước thềm bầu cử giữa kỳ tại Mỹ. Các cuộc thăm dò cho thấy chỉ khoảng một phần ba người Mỹ ủng hộ cuộc chiến, và chỉ 28% chấp thuận cách xử lý vấn đề Iran của Tổng thống Trump. Trong khi đó, đảng Dân chủ đang có lợi thế hẹp so với đảng Cộng hòa về mức độ tin tưởng của cử tri trong việc xử lý kinh tế, lần đầu tiên sau khoảng một thập kỷ.