Lập trình viên Gaza dùng công nghệ giải quyết vấn đề chiến tranh

Tại một góc nhỏ trong không gian làm việc chung Taqat Gaza, Saja al-Ghoul (23 tuổi) đang miệt mài phát triển ứng dụng di động mới của mình. Cô và các đồng nghiệp tập trung tạo ra những ứng dụng có thể giúp giải quyết các khó khăn trong cuộc sống tại vùng đất Palestine này.

Ứng dụng của Saja có tên "Waselni" (tiếng Ả Rập nghĩa là "giúp tôi đến đích"), nhằm giảm bớt vấn đề giao thông mà người dân Gaza phải đối mặt. Ứng dụng cho phép mọi người chia sẻ chuyến đi và phối hợp hành trình với nhau để giảm chi phí vận chuyển, vốn đã tăng mạnh trong những tháng gần đây. Nó cũng bao gồm một ví điện tử trả trước để giải quyết cuộc khủng hoảng tiền mặt ngày càng tồi tệ do chiến tranh gây ra.

"Bất kỳ ai cũng có thể đề xuất một chuyến đi, ví dụ từ khu vực al-Shifa đến as-Saraya ở trung tâm Thành phố Gaza lúc 8 giờ sáng, và những người khác có thể tham gia cùng chuyến đi và chia sẻ chi phí," Saja giải thích.

Trong khi đó, Bahaa al-Mallahi (26 tuổi), một cử nhân hệ thống thông tin, đang phát triển ứng dụng tập trung vào một vấn đề phổ biến khác trong chiến tranh: mất đồ đạc. "Người dân mất gần như mọi thứ trong quá trình di tản," Bahaa nói. "Đồ dùng cá nhân, giấy tờ chính thức, điện thoại, túi xách… Đôi khi là những thứ có giá trị vật chất nhỏ nhưng vô cùng quan trọng đối với chủ sở hữu."

Bahaa nhận thấy việc tìm lại đồ thất lạc trở nên cực kỳ khó khăn, và những lời kêu gọi về đồ thất lạc tràn ngập các nền tảng mạng xã hội. Anh nảy ra ý tưởng tạo một nền tảng kỹ thuật số chuyên biệt cho đồ thất lạc, gọi là "Rajja'li" (tiếng Ả Rập nghĩa là "trả lại cho tôi").

"Nếu bạn tìm thấy thứ gì đó, bạn đăng lên nền tảng. Nếu bạn mất thứ gì đó, bạn tìm kiếm ở đó," Bahaa giải thích. Dự án không dừng lại ở đó, anh còn tính đến việc phát triển nền tảng trong tương lai để bao gồm các trường hợp trẻ em mất tích trong quá trình di tản hoặc quá tải – những sự việc ngày càng phổ biến ở Gaza. "Mỗi ngày chúng tôi thấy thông báo về trẻ em mất tích," Bahaa nói. "Nếu một đứa trẻ mất tích ở một khu vực cụ thể, một thông báo tức thời có thể được gửi đến những người dùng gần đó kèm ảnh và mô tả của đứa trẻ."

Cả Saja và Bahaa đều gặp nhiều vấn đề trong quá trình phát triển ứng dụng. Ứng dụng của Saja cần được áp dụng rộng rãi mới có hiệu quả, và cô thừa nhận cần sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương. Bahaa cho biết anh cần sự hợp tác từ các cơ quan chính thức để tạo niềm tin cho nền tảng tìm giấy tờ thất lạc.

Chi phí phát triển ứng dụng cũng trở thành gánh nặng lớn đối với các lập trình viên trẻ ở Gaza, đặc biệt khi nhiều dự án mới phụ thuộc vào các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) trả phí. "Chúng tôi cần đăng ký AI, và những thứ này cực kỳ đắt đỏ," Bahaa nói. "Ngay cả các dịch vụ cơ bản cũng trở nên trả phí, và giá cả không ngừng tăng."

Bahaa từng làm kỹ sư mạng cho một công ty internet địa phương, nhưng mất việc sau khi chiến tranh bắt đầu. Anh cố gắng tìm cơ hội làm việc từ xa với các công ty bên ngoài Gaza nhưng gần như bất khả thi. Với điều kiện kinh tế ngày càng tồi tệ, nhiều tài năng trẻ bị mắc kẹt bởi thất nghiệp, mất điện và mất internet liên tục, cùng chi phí làm việc tăng cao. "Ngày nay, internet và điện đã trở thành hàng xa xỉ," anh nói. Anh cũng chỉ ra chi phí đắt đỏ của các không gian làm việc chung mà các lập trình viên ngày càng phụ thuộc: "Bạn trả hàng trăm shekel mỗi tháng chỉ để có một nơi có điện và internet."

Đối với kỹ sư Sharif Naeem, người sáng lập và CEO của không gian làm việc chung Taqat Gaza, sáng kiến này là phản ứng trực tiếp trước sự sụp đổ của lĩnh vực công nghệ Gaza sau chiến tranh. "Taqat về cơ bản là phản ứng trước một vấn đề thực tế mà người lao động từ xa ở Gaza phải đối mặt: sự thiếu vắng những nơi an toàn có điện và internet," Naeem nói.

Khi chiến tranh bắt đầu, hàng nghìn người làm việc tự do và lập trình viên mất khả năng làm việc sau khi cơ sở hạ tầng bị phá hủy, liên lạc và điện bị cắt trong thời gian dài. Naeem thành lập Taqat Gaza như một không gian làm việc chung nhỏ, sau đó mở rộng ra nhiều địa điểm trên khắp Gaza. Đến đầu năm 2025, tổ chức mở trụ sở chính tại Thành phố Gaza, phục vụ khoảng 250 người làm việc tự do và lập trình viên.

Theo thời gian, những người đứng sau Taqat Gaza nhận ra rằng cuộc khủng hoảng không chỉ còn là về điện hay không gian làm việc. Vấn đề lớn hơn là khoảng cách kiến thức kỹ thuật khổng lồ do chiến tranh gây ra. "Chúng tôi phát hiện ra rằng chiến tranh đã tạo ra một khoảng cách kiến thức rất lớn," Naeem nói. "Thế giới công nghệ tiến bộ nhanh chóng trong hai năm qua, trong khi những người trẻ ở Gaza bận rộn cố gắng sống sót."

Nhiều lập trình viên khi trở lại làm việc thấy mình tụt hậu so với nhu cầu thị trường toàn cầu về kỹ năng, công cụ và công nghệ hiện đại, đặc biệt là trong bối cảnh bùng nổ AI. Taqat đã phát triển từ một không gian làm việc thành trung tâm đào tạo và ươm tạo cho các lập trình viên trẻ. Naeem cho biết nhiều ý tưởng ứng dụng xuất phát trực tiếp từ trải nghiệm của chính những người trẻ. "Những người trẻ ở đây không xây dựng các dự án viển vông," ông nói. "Họ đang xây dựng các giải pháp cho những vấn đề họ gặp phải mỗi ngày."

Dù vậy, con đường phía trước vẫn còn khó khăn. Bên cạnh cơ sở hạ tầng điện và internet yếu kém, các nhà phát triển phải đối mặt với các rào cản tài chính và kỹ thuật lớn. Naeem tin rằng lĩnh vực công nghệ Gaza vẫn có tiềm năng phục hồi nếu được tạo môi trường thích hợp và hỗ trợ đầy đủ. "Chúng tôi có tiềm năng con người to lớn," ông nói. "Vấn đề không phải là thiếu tài năng, mà là thiếu đầu tư thực sự vào tài năng đó."