Israel mở rộng chiến dịch chống UNRWA nhằm thúc đẩy sáp nhập Bờ Tây

Lực lượng Israel đã đột kích Trung tâm Đào tạo Qalandiya do Cơ quan Cứu trợ và Việc làm của Liên Hợp Quốc dành cho người tị nạn Palestine (UNRWA) điều hành tại Đông Jerusalem bị chiếm đóng. Giới chức và nhà phân tích mô tả đây là bước đi then chốt nhằm phá bỏ các cơ chế bảo vệ người tị nạn quốc tế và củng cố quyền kiểm soát tại Bờ Tây.

Cuộc đột kích hôm thứ Ba do Bộ trưởng An ninh Quốc gia cực hữu Itamar Ben-Gvir dẫn đầu, được chính quyền Israel biện minh theo đạo luật năm 2024 cấm hoạt động của UNRWA. Qatar đã lên án mạnh mẽ, cảnh báo về các nỗ lực có hệ thống nhằm tước đoạt dịch vụ thiết yếu của hàng triệu người Palestine.

Mưu đồ sáp nhập chiến lược

Chuyên gia về các vấn đề Israel Adel Shadid nhận định với Al Jazeera rằng vụ tấn công nằm trong một kế hoạch địa chính trị lớn hơn, liên quan đến sân bay lịch sử gần trung tâm đào tạo tại ranh giới giữa Đông Jerusalem và Bờ Tây.

“Học viện nằm ngay cạnh Sân bay Qalandiya lịch sử, được xây dựng hơn 106 năm trước”, Shadid nói. “Lực lượng chiếm đóng muốn giành quyền kiểm soát hoàn toàn sân bay này để thiết lập một khu định cư lớn gồm hơn 9.000 đơn vị nhà ở, cùng trung tâm di sản Do Thái và xóa bỏ các dấu ấn lịch sử, địa lý của Jordan tại đây”.

“Bằng việc kiểm soát hai khu vực này và sáp nhập vào đô thị chiếm đóng, các trụ cột của dự án ‘Đại Jerusalem’ sẽ hoàn tất. Dự án này sẽ cắt khoảng 12 đến 13% tổng diện tích Bờ Tây”, ông nói thêm. Chính quyền sẽ kiểm soát khu vực vượt quá 800km2, về cơ bản phá hủy sự liên tục lãnh thổ của người Palestine.

Chuẩn tướng về hưu người Lebanon Elias Hanna cho rằng tầm quan trọng của Qalandiya gắn với dự án định cư rộng lớn hơn tại Bờ Tây, dựa trên việc tạo ra các khối định cư nhằm kiểm soát sự liên tục địa lý giữa các khu vực Palestine và cô lập chúng với nhau. Việc kiểm soát khu vực này có thể ảnh hưởng đến di chuyển và kết nối giữa Jerusalem và Ramallah.

Nhắm vào quyền người tị nạn

Cố vấn truyền thông của UNRWA, Adnan Abu Hasna, cho biết cơ quan này không được thông báo trước về bất kỳ hành động nào của Israel. Ông gọi đây là biện pháp chưa từng có khi cờ Liên Hợp Quốc bị hạ và trụ sở bị tiếp quản theo cách bất thường, đại diện cho sự leo thang nguy hiểm chống lại luật nhân đạo quốc tế, luật của Liên Hợp Quốc và nhiệm vụ mà Đại hội đồng giao cho UNRWA.

Theo ông Abu Hasna, vụ đột kích vi phạm thỏa thuận ký năm 1967 giữa UNRWA và Israel về việc tạo điều kiện cho hoạt động, bảo vệ cơ sở vật chất, nhân viên và quyền miễn trừ của trụ sở cơ quan này. UNRWA đang đối mặt khủng hoảng tài chính do các chiến dịch cắt giảm tài trợ chính trị, đặc biệt từ Mỹ, với khoản thâm hụt 360 triệu USD, chiếm khoảng 30% ngân sách hàng năm của cơ quan.

Hợp tác giữa định cư viên và quân đội

Chuyên gia Anas Abu Arqoub mô tả sự phân công vai trò và hội nhập hoàn toàn giữa lực lượng nhà nước và định cư viên có vũ trang. Các tổ chức định cư viên thực chất là các tổ chức vũ trang có hệ thống lãnh đạo rõ ràng, đội ngũ chiến binh thường trực và dự bị, sở hữu học thuyết chiến đấu quân sự. Một phần lớn trong số họ là thành viên quân đội Israel, được trang bị vũ khí và tham gia huấn luyện chung.

Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel gần đây chỉ ra rằng lực lượng định cư viên đã có khả năng, dưới vỏ bọc “mất kiểm soát”, thực hiện thanh lọc sắc tộc hoàn toàn tại Bờ Tây.

Hậu thuẫn từ Mỹ

Giáo sư khoa học chính trị Ghassan Khatib thuộc Đại học Birzeit nhấn mạnh vai trò quyết định của Washington. “Điểm yếu của Liên Hợp Quốc là một trong hai yếu tố chính khiến Israel tiếp tục vi phạm luật pháp quốc tế. Yếu tố quan trọng nhất là lập trường của Mỹ, nhà tài trợ thực sự cho sự nổi loạn này của Israel”, ông nói, chỉ ra mối tương quan trực tiếp giữa tốc độ vi phạm gia tăng và việc ông Donald Trump trở lại lãnh đạo nước Mỹ khoảng hai năm trước.

Ông Mohammed Saeed, giám đốc quan hệ công chúng của ủy ban nhân dân trại tị nạn Qalandiya, coi cuộc đột kích là thông điệp thách thức ngoại giao và thể hiện lập trường chính trị trong nước: “Chúng tôi là chủ sở hữu vùng đất này và chúng tôi quyết định số phận của nó”.