Iraq phá giá đồng dinar lần nữa, nhiều nghị sĩ phản đối vì lo người dân chịu thêm chi phí

Iraq vừa phá giá đồng nội tệ thêm một lần nữa, đảo ngược động thái củng cố giá trị đồng dinar của chính quyền trước đó và làm dấy lên các yêu cầu tại quốc hội đòi hủy bỏ quyết định này.

Nội các Iraq đã thông qua tỷ giá mới cho đồng dinar hôm thứ Ba, sau khuyến nghị khẩn cấp của Bộ trưởng Tài chính Falih al-Sari và Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iraq (CBI).

Từ thứ Tư, các ngân hàng và công ty đổi tiền bán USD cho người dân với giá 1.520 dinar ăn một USD, cao hơn 200 dinar so với mức trước đó.

Các nghị sĩ phản đối đã khiến chương trình nghị sự phiên họp quốc hội thứ Tư bị hủy để thay vào đó là thảo luận về vấn đề này. Bộ trưởng Tài chính và Thống đốc Ngân hàng Trung ương dự kiến sẽ ra trước quốc hội vào thứ Năm để giải trình về việc phá giá.

Vì sao Iraq phá giá đồng dinar lúc này?

Ngay trước khi tiến hành phá giá, chính phủ Iraq đã thông qua ngân sách thường niên cho năm 2027, với kế hoạch chi 217.000 tỷ dinar (khoảng 166 tỷ USD) và dự kiến thâm hụt hơn 40.000 tỷ dinar (khoảng 30 tỷ USD).

Khoản thiếu hụt lớn này phản ánh tình hình tài chính khó khăn mà Iraq đang đối mặt sau cuộc chiến của Mỹ nhằm vào Iran. Kể từ khi giao tranh bắt đầu vào cuối tháng Hai, hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz bị gián đoạn nghiêm trọng.

Xuất khẩu dầu của Iraq – phần lớn phải đi qua Hormuz để tới các thị trường toàn cầu – đã biến động suốt thời gian chiến sự, có thời điểm giảm 90% xuống còn rất thấp. Vào tháng Tám, xuất khẩu đạt 2,34 triệu thùng mỗi ngày, thấp hơn nhiều so với mức trung bình 3,6 triệu thùng trước chiến tranh.

Tháng trước, Thủ tướng Ali al-Zaidi nói đất nước đang “đối mặt với những thách thức kinh tế phi thường”, với khoản thất thu khoảng 60 tỷ USD doanh thu dầu mỏ vì gián đoạn.

Doanh thu dầu mỏ chi trả hơn 90% ngân sách liên bang của Iraq. Nguồn thu bị mất khiến việc chi trả lương nhà nước trở nên khó khăn hơn, và dự trữ ngoại tệ của CBI giảm từ khoảng 106 tỷ USD trước chiến tranh xuống còn khoảng 80 tỷ USD vào cuối tháng Tám.

Trả lời hãng tin Reuters, nhà phân tích Iraq Mohammed al-Saffar cho rằng biện pháp này “mang lại cho chính phủ nhiều dinar hơn cho mỗi USD doanh thu dầu, nhưng làm tăng chi phí nhập khẩu và giảm sức mua của các hộ gia đình”.

Vì sao một số nghị sĩ phản đối phá giá?

Ngân hàng Trung ương Iraq mô tả quyết định này là “bước đi chiến lược” nhằm ổn định tài chính quốc gia. Nhưng nhiều nghị sĩ đã thúc giục chính phủ đảo ngược thay đổi, nói rằng nó sẽ làm tăng chi phí sinh hoạt của người Iraq.

Trong một tuyên bố chung hôm thứ Tư, hàng chục nghị sĩ phản đối cho biết họ không được thông báo về cách thức hay lý do đưa ra quyết định, và rằng CBI lẽ ra phải giải thích với quốc hội trước khi thực hiện.

Phát biểu thay mặt nhóm này, nghị sĩ Aziz Nasser al-Shammari, thành viên cơ quan liêm chính của quốc hội Iraq, lên án động thái trên, nói họ đã bị “bất ngờ”. “Gây chiến với người nghèo như thế này là sai,” ông tuyên bố.

Hassan al-Asadi, lãnh đạo khối Liên minh Quốc gia al-Nahj, bác bỏ biện pháp và đề xuất các cách khác để cân bằng ngân sách, chẳng hạn cắt giảm chi tiêu không cần thiết.

Nghị sĩ Saba al-Saadi cũng nằm trong số những người phản đối việc dùng đồng dinar yếu hơn để bù đắp khoảng trống ngân sách. Bà cáo buộc Bộ Tài chính và CBI quản lý tài chính yếu kém và cam kết đưa vấn đề ra quốc hội xem xét.

Điều này có ý nghĩa gì với người dân Iraq?

Đồng dinar yếu hơn so với USD đồng nghĩa hàng nhập khẩu sẽ đắt hơn với người Iraq, làm tăng chi phí vốn đã bị đẩy lên cao do bất ổn khu vực.

Iraq phụ thuộc nhập khẩu phần lớn hàng hóa tiêu dùng, từ thực phẩm, thuốc men đến nguyên liệu cho công nghiệp. Tháng trước, người tiêu dùng và chủ doanh nghiệp Iraq nói với Al Jazeera rằng giá cả đã tăng đáng kể kể từ khi chiến tranh Iran bắt đầu, cộng thêm tình trạng chậm trễ và gián đoạn hàng nhập khẩu đường biển.

Các nghị sĩ phản đối chỉ trích việc áp dụng biện pháp này vào thời điểm người Iraq đã phải đối mặt với giá cả tăng, phí nhập khẩu, thuế, thất nghiệp và tình trạng chậm trả lương, phúc lợi chính phủ.

Ông al-Asadi lưu ý khoảng cách ngày càng lớn giữa tỷ giá chính thức và tỷ giá song song của đồng USD trong nước, cảnh báo nó có thể “gây tổn hại nghiêm trọng cho người nghèo và nhóm dễ bị tổn thương”.

Sau khi tỷ giá chính thức mới có hiệu lực hôm thứ Tư, tỷ giá USD trên thị trường song song cũng tăng, khiến khoảng cách giữa hai mức này mở rộng. Trên thực tế, phần lớn người Iraq không thể mua USD theo tỷ giá chính thức mà phải trả theo giá thị trường song song.

Iraq từng làm điều này chưa?

Rồi. Tháng 12/2020, Iraq phá giá đồng dinar xuống 1.450 dinar ăn một USD từ mức khoảng 1.182, sau khi giá dầu lao dốc khiến chính phủ thiếu tiền mặt.

Một dự thảo ngân sách bị rò rỉ đã nêu biện pháp này cùng với cắt giảm lương, gây phản ứng dữ dội từ công chức nhà nước.

Khi đó, Mohammed al-Daraji, thành viên ủy ban tài chính của quốc hội, nói tỷ giá yếu hơn sẽ giúp bù đắp khoảng trống ngân sách nhưng cảnh báo giá cả sẽ tăng mạnh trừ khi chính phủ hỗ trợ các gia đình nghèo.

Nhớ lại lần phá giá đó, ông al-Asadi nói các ngân hàng tư nhân và giới đầu cơ tiền tệ, chứ không phải nhà nước, đã hưởng lợi từ chênh lệch giữa giá CBI và giá các ngân hàng tư nhân thu đối với USD.

Tháng 1/2023, sau khi đồng dinar trượt xuống khoảng 1.670 dinar ăn một USD giữa lúc Mỹ hạn chế dòng USD, Thủ tướng khi đó là Mohammed Shia al-Sudani đã thay thống đốc ngân hàng trung ương. Chính phủ của ông sau đó củng cố đồng dinar, đặt tỷ giá cho người dân ở mức 1.320.

Các nghị sĩ ra tuyên bố chung hôm thứ Tư cũng đặt câu hỏi người dân sẽ bị ảnh hưởng thế nào khi tỷ giá USD bị cắt giảm dưới chính quyền trước rồi lại được nâng lên.