Bộ Nội vụ Iraq vừa đưa ra cảnh báo về sự xâm lấn của cây cà độc dược, thường được gọi là 'kèn quỷ' hay 'táo gai', yêu cầu nông dân và người dân báo cáo ngay khi phát hiện loài thực vật này.
Theo thông báo chính thức, cây cà độc dược chứa các hợp chất hóa học cực độc có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh của con người, động vật và thực vật, gây nguy hiểm nghiêm trọng cho cây trồng nông nghiệp. Loài cây này thường mọc thưa thớt ở các vùng sa mạc nhưng có thể được trồng để lấy dược tính. Tuy nhiên, sự phát triển của chúng tại Iraq hiện đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Cây cà độc dược dễ nhận biết với hoa hình kèn màu trắng hoặc tím, quả xanh có gai và lá lớn tỏa mùi hăng. Dù được xếp vào loại cây có độc, nó chứa các alkaloid tropane như atropine, hyoscyamine và scopolamine - những chất được sử dụng trong y học để làm giãn đồng tử, chữa say tàu xe và một số thuốc chống co giật, nhưng chỉ ở liều lượng rất chính xác. Giáo sư Khalid Mohammed Omer, Đại học Sulaimani, cho biết loài cây này đã được dùng làm thuốc trong 500 năm.
Có nguồn gốc từ Trung Mỹ, cây cà độc dược từng được người bản địa sử dụng trong y học cổ truyền để gây mê và giảm đau. Khi người châu Âu đến châu Mỹ vào cuối thế kỷ 15, họ mang loài cây này về châu Âu, từ đó lan rộng ra toàn thế giới. Hiện nay, nó đang xâm lấn nông nghiệp Iraq.
Khả năng thích nghi đáng kinh ngạc
Các nhà khoa học bối rối trước khả năng phát triển của cây cà độc dược ở nhiều vùng khí hậu khác biệt hoàn toàn so với môi trường sống nguyên thủy. Một nghiên cứu của Đại học Seville (Tây Ban Nha) dựa trên hơn 124.000 ghi nhận về loài cây này trên toàn cầu đã xác định khoảng 7.444 địa điểm có sự hiện diện. Đáng chú ý, 57% trong số này là môi trường lạnh giá, trái ngược hoàn toàn với môi trường sống gốc ấm áp, ẩm ướt. Chỉ 1% diện tích phù hợp trên thế giới là nơi cây chưa xâm lấn.
Tại Iraq, đất giàu nitơ dọc các bờ sông, kết hợp với khí hậu bán khô hạn nóng, đã tạo ra 'môi trường lý tưởng' cho loài cây này mở rộng, giáo sư Mohamed Elhagarey, Trung tâm Nghiên cứu Sa mạc Ai Cập, nhận định.
Thích nghi tức thì
Điều đáng ngạc nhiên là cây cà độc dược không cần hàng trăm năm để thích nghi với địa hình mới. Nó sở hữu 'khả năng thích nghi tức thì tiềm ẩn' ngay khi hạt chạm đất. Sự suy giảm hoạt động nông nghiệp trong các thời kỳ chiến tranh và xung đột ở Iraq vô tình hỗ trợ quá trình này. 'Đất nông nghiệp bị bỏ hoang, màu mỡ đã tạo điều kiện cho loài cây này bén rễ', ông Elhagarey giải thích.
Chính quyền Iraq đang triển khai chiến dịch toàn diện chống lại loài cây này bằng biện pháp kiểm soát sinh học, phun thuốc trừ sâu và nâng cao nhận thức cộng đồng. Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo cây vẫn có khả năng mở rộng thêm, đặc biệt ở các khu vực ấm áp mà nó chưa chạm tới.
