Iran và Oman trao đổi đề xuất quản lý eo biển Hormuz

Iran và Oman đã trao đổi các đề xuất liên quan đến việc quản lý tương lai của eo biển Hormuz, khi những bất đồng tiếp tục tồn tại giữa hai quốc gia có vùng lãnh hải giáp ranh với tuyến đường thủy chiến lược này.

Theo Reuters ngày 5/8, Oman đã trình Iran một đề xuất về cơ chế khu vực chung để quản lý eo biển Hormuz với “phí tự nguyện”. Đề xuất này, được cho là có sự hậu thuẫn của khu vực, nhằm tránh để Iran kiểm soát hoàn toàn eo biển, theo một nguồn tin vùng Vịnh và một nhà ngoại giao phương Tây.

Đề xuất của Oman dựa trên mô hình eo biển Malacca, nơi Indonesia, Malaysia và Singapore yêu cầu các tàu sử dụng eo biển đóng góp tự nguyện vào quỹ hỗ trợ hàng hải, bảo vệ môi trường và hoạt động tìm kiếm cứu nạn. Mục tiêu của đề xuất là chấm dứt tình trạng gián đoạn thương mại toàn cầu do eo biển bị đóng cửa trong cuộc chiến Mỹ-Israel nhằm vào Iran. Tuy nhiên, Tehran cho rằng eo biển không thể quay lại trạng thái trước chiến tranh với dòng chảy tự do.

Trong phát biểu với truyền thông nhà nước Iran ngày 5/8, ông Kazem Gharibabadi, Thứ trưởng Ngoại giao phụ trách pháp lý và quốc tế, cho biết Tehran bác bỏ đề xuất của Oman về việc phân chia đều các tuyến đường, bởi kế hoạch này không giải quyết được các lo ngại an ninh của Iran. Ông Gharibabadi nói rằng Tehran đề xuất Iran quản lý hàng hải qua phần eo biển thuộc lãnh hải của mình, còn Muscat quản lý một phần nhưng không phải toàn bộ làn đường đối diện.

Ông Gharibabadi nhấn mạnh Tehran “không có kế hoạch đàm phán với Mỹ”, nhưng xác nhận các cuộc thảo luận đang tiến triển “từng bước” với Oman. Ông cũng cảnh báo Tehran sẽ xem xét “mọi hành động” để duy trì quyền kiểm soát eo biển, bao gồm cả khả năng nối lại chiến tranh.

Phóng viên Resul Serdar của Al Jazeera tại Tehran cho biết: “Người Oman hiện đang đề xuất ba luồng hàng hải: một luồng qua lãnh hải Iran, một luồng quốc tế và một luồng qua lãnh hải Oman. Mặc dù có những tuyên bố công khai, song các nguồn tin cho chúng tôi biết Iran đang thể hiện sự linh hoạt nhất định.”

Một phóng viên khác của Al Jazeera tại Tehran, ông Tohid Asadi, cho biết vẫn còn nhiều “điểm bất đồng” giữa Oman và Iran về Hormuz, bao gồm quỹ đạo tàu thuyền, phí, vấn đề ai sẽ định đoạt các thỏa thuận, và việc rà phá thủy lôi – vốn được cho là trách nhiệm của Iran.

Giáo sư Paul Musgrave tại Đại học Georgetown ở Qatar nhận định đề xuất của Oman nhằm khôi phục hoạt động của eo biển Hormuz là tích cực, nhưng vẫn phải chờ xem liệu các phần tử cứng rắn ở Iran có chấp thuận hay không. Ông lưu ý rằng theo mô hình eo biển Malacca, các khoản đóng góp tự nguyện thu về khoảng 70 triệu USD mỗi năm, thấp hơn nhiều so với mức phí 1 triệu USD mỗi tàu mà Tehran được cho là đã đề xuất như “phí dịch vụ” tại eo biển Hormuz.

Cùng ngày, các bộ trưởng ngoại giao của Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) đã họp trực tuyến để thảo luận về diễn biến mới nhất của cuộc xung đột, bao gồm các biện pháp tăng cường hợp tác về tự do hàng hải qua tuyến đường thủy này, theo tuyên bố của Bộ Ngoại giao Qatar.

Trước đó, Mỹ đã tạm dừng chiến dịch không kích kéo dài gần hai tuần nhằm vào Iran sau áp lực từ các nhà hòa giải khu vực, theo đó khuyến khích tìm kiếm giải pháp ngoại giao và quay trở lại bản ghi nhớ được ký kết vào tháng 6, vốn cho phép tàu thuyền hoạt động trở lại tại eo biển Hormuz. Eo biển này từng vận chuyển 1/5 nguồn cung năng lượng toàn cầu trước khi cuộc chiến Mỹ-Israel nhằm vào Iran bắt đầu vào ngày 28/2.