Iran và Oman chốt tọa độ tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz, chờ tín hiệu từ Mỹ

Tehran đang cân nhắc một thỏa thuận hoàn tất với Oman liên quan eo biển Hormuz, sau khi hai bên đã thống nhất tọa độ các tuyến di chuyển dành cho tàu thuyền qua vùng biển chiến lược này, theo thông tin từ các quan chức cấp cao Iran giữa lúc tình hình khu vực vẫn còn nhiều bất ổn.

Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi hôm 8/8 cho biết thỏa thuận với Oman đã “rất gần”, nhưng cảnh báo việc mở lại hoàn toàn eo biển sẽ phụ thuộc vào việc Mỹ tôn trọng các cam kết trong bản ghi nhớ (MoU) ký hồi tháng 6, vốn bị cho là đã bị vi phạm. Iran nhiều lần chỉ trích Washington ủng hộ tuyến đường phía nam trong eo biển mà không phối hợp với Tehran, không ngăn Israel tấn công Lebanon, và từ chối giải phóng tài sản bị phong tỏa của Iran do các lệnh trừng phạt.

Trong một diễn biến riêng, người phát ngôn Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), Hossein Mohebbi, tuyên bố việc mở lại eo biển Hormuz “có cơ chế đặc thù riêng và không liên quan đến đàm phán giữa Iran và Oman”. Ông Mohebbi nhấn mạnh Mỹ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận các điều kiện do Tehran đặt ra, đồng thời kêu gọi chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump không can thiệp vào tiến trình đàm phán với Oman vốn “gần như đã đi đến kết luận cuối cùng”.

Trước đó, người phát ngôn Ủy ban An ninh quốc gia của quốc hội Iran, Hassan Qashqavi, xác nhận khuôn khổ thỏa thuận với Oman đã được nhất trí và một thỏa thuận có thể sớm được ký kết, song vẫn đang chờ sự cho phép từ “các cấp cao hơn”.

Theo thỏa thuận đang được xem xét, tàu vào eo biển sẽ di chuyển qua làn phía bắc trong lãnh hải Iran, trong khi tàu ra sẽ đi qua làn phía nam trong vùng biển Oman, có sự phối hợp với Tehran. Truyền thông Mỹ đưa tin thỏa thuận tạm thời dự kiến kéo dài 60 ngày và có thể gia hạn, cùng các cuộc thảo luận về rà phá thủy lôi ở hành lang trung tâm, việc di chuyển của tàu quân sự và một hệ thống phí áp dụng cho tàu quá cảnh.

Trong một cuộc phỏng vấn trên truyền hình, Tổng thống Masoud Pezeshkian tuyên bố sẽ “bảo vệ mạnh mẽ” bản ghi nhớ đã ký với Mỹ và bác bỏ suy đoán về việc ông từ chức, giữa những cáo buộc từ phe cứng rắn rằng ông dùng đe dọa từ chức để đối phó các đối thủ phản đối giải pháp ngoại giao với Washington.

Eo biển Hormuz, nơi khoảng 20% lượng dầu thế giới đi qua trong thời bình, đã bị gián đoạn nghiêm trọng kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Iran cuối tháng 2. Bộ Ngoại giao Iran cho biết một tuyên bố chung có thể được đưa ra cùng Oman nếu đạt thỏa thuận đưa một phần lưu lượng tàu thuyền trở lại tuyến đường này.

Bất chấp các tín hiệu tích cực từ đàm phán, căng thẳng khu vực vẫn ở mức cao. Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cáo buộc IRGC nhắm mục tiêu vào một tàu chở dầu của Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi (ADNOC) bằng tên lửa khi tàu băng qua eo biển Hormuz hôm 8/8, gọi hành động này là “cướp biển” và đe dọa trực tiếp đến an ninh khu vực. Trong khi đó, lực lượng Houthi ở Yemen tiếp tục đối đầu với Saudi Arabia và gây gián đoạn với các tàu liên quan đến Saudi tại Biển Đỏ và eo biển Bab al-Mandeb, trong bối cảnh lưu lượng tàu qua cả hai eo biển giảm mạnh so với trước xung đột.

Thị trường năng lượng toàn cầu phản ứng tích cực trước triển vọng đạt thỏa thuận ngoại giao, với giá dầu Brent đóng cửa quanh mức 83 USD/thùng hôm 8/8. Trên thị trường nội địa Iran, đồng rial tăng giá lên 1,85 triệu rial đổi một USD, phục hồi nhẹ từ mức thấp kỷ lục khoảng 1,94 triệu ghi nhận tuần trước. Chỉ số chính của Sở Giao dịch Chứng khoán Tehran cũng tăng hơn 2%, gần chạm mức cao nhất mọi thời đại.

Tương lai của một thỏa thuận dài hạn rộng lớn hơn, bao gồm vấn đề chương trình hạt nhân của Iran và các lệnh trừng phạt kinh tế kéo dài nhiều năm, vẫn còn bỏ ngỏ, trong khi các cuộc thảo luận về an ninh hàng hải tiếp tục chiếm ưu thế trong chương trình nghị sự khu vực.