Iran dùng lịch sử đối đáp với tuyên bố thỏa thuận của Trump

Tehran, Iran – Iran và Mỹ đã cùng nhau nhắc đến các tham chiếu lịch sử và địa lý liên quan đến khu vực Trung Đông trong khi thế giới chờ đợi thông báo về một thỏa thuận có thể chấm dứt cuộc xung đột kéo dài 66 ngày giữa hai nước.

Các quan chức Iran đã làm sống lại những khoảnh khắc then chốt trong lịch sử dân tộc, truyền tải thông điệp về một cuộc chiến David và Goliath, nơi bên yếu thế hơn cuối cùng lại giành chiến thắng. Động thái này diễn ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rằng một thỏa thuận với Iran đã “phần lớn được đàm phán xong”, và Tehran cũng ám chỉ một thỏa thuận có thể sớm đạt được. Cả hai bên đều muốn mô tả bất kỳ thỏa thuận nào nhằm kết thúc xung đột như một chiến thắng.

Thông điệp lịch sử

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, Esmaeil Baghaei, đã so sánh cuộc hành quân của người La Mã chống lại người Ba Tư vào thế kỷ thứ ba, khi phe xâm lược cuối cùng buộc phải “đi đến thỏa thuận” với phe sau. Baghaei cũng đăng hình ảnh Hoàng đế La Mã Valerian bị bắt giữ bởi Vua Ba Tư Shapur I vào năm 260. Hình ảnh minh họa này đã được chính quyền Iran sử dụng nhiều lần trong những tháng gần đây để khơi dậy tình cảm dân tộc chủ nghĩa và quảng bá ý tưởng rằng đất nước này lại đang dũng cảm đứng lên chống lại một lực lượng xâm lược khác.

Chủ nhật cũng trùng với ngày kỷ niệm cuộc xung đột gần đây hơn, khi Iran – dưới một chính phủ cách mạng mới vẫn còn tồn tại cho đến nay – đã chiến đấu trong cuộc chiến tám năm với nước láng giềng Iraq từ năm 1980 đến năm 1988. Hàng năm, Cộng hòa Hồi giáo đều kỷ niệm việc tái chiếm Khorramshahr vào năm 1982, một thành phố có đa số dân nói tiếng Ả Rập ở tỉnh Khuzestan phía tây Iran. Khorramshahr đánh dấu bước ngoặt cho phía Iran trong một cuộc chiến tranh kéo dài khiến hàng trăm nghìn người thiệt mạng, và trận chiến đó là một trong những trận đẫm máu nhất. Thành phố này đã được sử dụng trong diễn ngôn và thông điệp của chính phủ trong cuộc chiến mới nhất với Mỹ và Israel để tượng trưng cho lịch sử kháng chiến lâu dài và quyết tâm duy trì chủ quyền lãnh thổ của đất nước.

Lính Iraq canh gác tại bến tàu ở Khorramshahr bị chiếm đóng, Iran, ngày 7/10/1980 [AP Photo]

Tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), Ahmad Vahidi, đã sử dụng trận chiến này để báo hiệu rằng Tehran sẽ tiếp tục chiến đấu chống lại Mỹ và Israel trong khu vực. “Việc giải phóng Khorramshahr là một hình mẫu lâu dài cho chiến thắng ở Khorramshahr tương lai, và giải phóng Quds sharif (Jerusalem), và tiêu diệt chế độ Zionist xấu xa bởi trục kháng chiến và các chiến binh của thế giới Hồi giáo,” ông nói, ám chỉ Israel. Tổng thống tương đối ôn hòa của Iran, Masoud Pezeshkian, đã liên kết sự kiện này với tình thế bế tắc hiện tại. “Khorramshahr của Iran ngày nay là Vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz,” ông viết trên X. “Kháng chiến, hy sinh và chống lại sự xâm lược đã ăn sâu vào văn hóa của vùng đất này.”

Chuẩn bị cho hòa bình

Cố vấn của Lãnh tụ tối cao thiệt mạng Ayatollah Ali Khamenei, Mohammad Mokhber, cho biết cả cựu lãnh đạo Iraq Saddam Hussein và Tổng thống Mỹ Donald Trump đều thất bại trong việc nhận ra đầy đủ sức mạnh của Iran khi bắt đầu cuộc chiến. “Người đầu tiên bị chôn vùi trong chiến hào Khorramshahr, trong khi người thứ hai đang phải gánh chịu một cuộc khủng hoảng chính trị trong vũng lầy do chế độ Zionist tạo ra,” ông viết trên X.

Thành viên nhóm đàm phán Iran kiêm Thứ trưởng Ngoại giao phụ trách các vấn đề quốc tế, Kazem Gharibabadi, đã liên kết vấn đề Khorramshahr với Hiến chương Liên Hợp Quốc và những mối quan ngại hiện tại của đất nước. “Bất kỳ quốc gia nào trở thành nạn nhân của sự xâm lược và chiếm đóng đều có quyền chính đáng để tự vệ nhằm bảo vệ lãnh thổ, độc lập và toàn vẹn của mình,” ông nói. Gharibabadi nói thêm rằng Tehran hiện đang tuân theo cùng một logic “tìm kiếm hòa bình kết hợp với sức mạnh, ngoại giao kết hợp với chính trực và phòng thủ kiên quyết.”

Phó Tổng thống thứ nhất Mohammad Reza Aref cho biết việc tái chiếm thành phố vào năm 1982 cho thấy chính phủ mới có thể đánh bại sự xâm lược theo cách riêng của mình. Tehran hiện nhằm mục đích “vượt qua kẻ thù dã man của chúng ta” bằng cách giữ vững lập trường, ông viết trên X.

Loạt thông điệp mới nhất từ các nhà lãnh đạo ở Tehran diễn ra sau khi Trump tỏ ra gợi ý rằng ông muốn kiểm soát Iran. Trên tài khoản Truth Social hôm thứ Bảy, tổng thống Mỹ đã đăng một bức ảnh lá cờ Mỹ bao phủ bản đồ Iran kèm câu hỏi: “Hợp chủng quốc Trung Đông?” Đáp lại, các tài khoản X của nhiều đại sứ quán Iran ở nước ngoài đã đăng một bản đồ Mỹ phủ đầy cờ Cộng hòa Hồi giáo với câu hỏi: “Hợp chủng quốc Iran?”

Chính quyền Trump nhấn mạnh rằng họ muốn đình chỉ việc làm giàu uranium dài hạn ở Iran và khai thác vật liệu hạt nhân cấp cao khỏi nước này. Họ cũng muốn eo biển Hormuz – nơi thường có 1/5 lượng dầu thế giới vận chuyển qua nhưng Iran đã phong tỏa – được mở cửa hoàn toàn mà không phải trả phí cho Iran, các quan chức cho biết. Các quan chức Israel phần lớn vẫn im lặng về thỏa thuận Mỹ với Tehran, nhưng được cho là đang thúc đẩy nối lại chiến tranh.