Hy Lạp đặt cược vào lá chắn Achilles của Israel: Thỏa thuận quốc phòng lịch sử giữa bối cảnh căng thẳng Trung Đông

Ngày 31/8, Hy Lạp và Israel đã ký kết thỏa thuận quốc phòng trị giá 3,5 tỷ USD nhằm xây dựng hệ thống phòng thủ đa lớp tích hợp, bảo vệ lãnh thổ Hy Lạp, mang tên "Lá chắn Achilles". Gói thỏa thuận này bao gồm các hệ thống đánh chặn David's Sling và Spyder, hệ thống phòng không và phòng thủ tên lửa Barak cùng các radar đa nhiệm, cũng như một thỏa thuận riêng bổ sung hệ thống Drone Dome để bảo vệ các mục tiêu chiến lược trước máy bay không người lái.

Đây là thỏa thuận quốc phòng lớn nhất từ trước đến nay giữa hai nước và cũng là một trong những hợp đồng xuất khẩu quan trọng nhất trong lịch sử gần đây của Israel. Điều đáng chú ý là thỏa thuận này được ký vào thời điểm vị thế toàn cầu của Israel đang ở mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ. Khảo sát cho thấy 65% công dân Hy Lạp hiện có cái nhìn không thiện cảm với Israel.

Vì sao Athens chọn hợp tác quốc phòng với Israel? Thứ nhất, bóng đen từ cuộc xung đột giữa Israel và Iran ngày càng lớn. Hồi đầu tháng 3, một máy bay không người lái của Iran đã tấn công Cyprus, quốc gia láng giềng và đối tác thân cận của Hy Lạp. Điều này càng củng cố lo ngại đã xuất hiện từ năm 2024, khi Bộ trưởng Quốc phòng Hy Lạp Nikos Dendias kêu gọi Athens phát triển "mái vòm" chống máy bay không người lái của riêng mình, sau khi Israel cùng Mỹ bắn hạ khoảng 300 máy bay không người lái và tên lửa của Iran.

Thỏa thuận này một phần đến từ nhu cầu thực dụng khi các quốc gia đang tìm kiếm giải pháp quân sự trước mối đe dọa ngày càng tăng từ máy bay không người lái. Saudi Arabia, Qatar và UAE cũng đã mua công nghệ chống drone từ Ukraine. Israel, dù gặp bất lợi chính trị, lại có lợi thế thực tế nhờ chiến lược "ngoại giao vũ khí" lâu năm, dùng ngành công nghiệp quốc phòng làm bàn đạp thúc đẩy quan hệ song phương.

Yếu tố thứ hai là học thuyết "vành đai ngoại vi" - một trụ cột chiến lược lâu dài của Israel, khuyến khích thiết lập quan hệ với các quốc gia không phải Ả Rập nằm ở ngoại vi Levant để đối trọng với các nước láng giềng. Trong trường hợp này, mối đe dọa chung giữa Israel và Hy Lạp là Thổ Nhĩ Kỳ. Trớ trêu thay, Thổ Nhĩ Kỳ từng là đối tác gần gũi của Israel trong những ngày đầu của học thuyết này, khi Ankara công nhận Israel năm 1949 và hai bên thiết lập quan hệ an ninh chặt chẽ nhưng bí mật trong nhiều năm.

Tuy nhiên, quan hệ song phương đổ vỡ sau khi Israel phát động chiến dịch tấn công Gaza cuối năm 2008. Những bất đồng ngày càng sâu sắc về chính sách của Israel với Palestine khiến Ankara áp đặt lệnh cấm vận thương mại với Israel từ năm 2024. Hiện không còn chuyến bay thẳng giữa hai nước. Hồi tháng 6, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố áp lực của Washington đã ngăn Thổ Nhĩ Kỳ tham gia cuộc chiến chống Iran theo phe Tehran, phản ánh việc hai nước không còn coi nhau là đối tác.

Hy Lạp nhanh chóng lấp khoảng trống mà Thổ Nhĩ Kỳ để lại. Cuối năm 2025, Israel, Cyprus và Hy Lạp đã ký "Kế hoạch hành động chung" tăng cường hợp tác quân sự. Năng lượng cũng củng cố sự hội tụ chiến lược này khi phát hiện trữ lượng khí đốt lớn ở Đông Địa Trung Hải đã khuyến khích ba nước hợp tác về đường ống dẫn khí và an ninh hàng hải. Khoảng 744.000 người Israel đã đến Hy Lạp du lịch trong năm 2025, vượt qua đỉnh điểm 558.000 lượt khách Israel đến Thổ Nhĩ Kỳ năm 2008.

Sự chia rẽ ngày càng rõ rệt thành các khối đối đầu trong khu vực cũng thúc đẩy mối quan hệ Israel-Hy Lạp. Hồi tháng 2, Thủ tướng Israel Netanyahu đề xuất liên minh "lục giác" gồm Israel, Hy Lạp, Cyprus, Ấn Độ và các nước Ả Rập, châu Phi. Sáu tháng sau, Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan ký Hiệp ước phòng thủ chung Mecca. Thỏa thuận này phần lớn trùng với cái mà giới phân tích gọi là "liên minh Hồi giáo".

Các diễn biến này cho thấy khủng hoảng niềm tin vào Mỹ với vai trò bảo lãnh an ninh đang lan rộng, đặt ra bài toán khó cho Washington khi các đồng minh ngày càng cạnh tranh nhau. Thỏa thuận Achilles Shield là biểu hiện mới của chiến lược cũ, được thúc đẩy bởi cuộc chiến Mỹ-Israel chống Iran. Sự hoài nghi của công chúng có thể làm phức tạp quan hệ Hy Lạp-Israel, nhưng lịch sử quan hệ Israel-Thổ Nhĩ Kỳ cho thấy hợp tác an ninh cấp cao vẫn có thể tiến triển bất chấp dư luận bất lợi. Nghịch lý là chính các cuộc xung đột gây tổn hại đến vị thế quốc tế của Israel lại gia tăng giá trị của kinh nghiệm quân sự và công nghệ phòng thủ nước này.