Hindutva là gì và nguồn gốc của phong trào chính trị này?

Ngày 14/5 vừa qua, Tòa án Tối cao bang Madhya Pradesh, miền trung Ấn Độ, ra phán quyết rằng nhà thờ Hồi giáo Kamal Maula hàng thế kỷ tại thành phố Dhar thực chất là một ngôi đền thờ một nữ thần Ấn Độ giáo. Hai ngày sau, cờ màu nghệ tây — biểu tượng của các nhóm cực hữu Ấn Độ giáo — xuất hiện khắp khu vực, với những người ủng hộ tổ chức ăn mừng và quay phim các nghi lễ.

Khu phức hợp Kamal Maula, còn được gọi là Bhojshala, đã là đối tượng tranh chấp trong nhiều thập kỷ. Các tuyên bố tương tự — rằng một nhà thờ Hồi giáo được xây trên nền đền thờ — không phải là hiếm ở Ấn Độ. Các nhà hoạt động theo đường lối Hindutva cực đoan đã được khích lệ mạnh mẽ kể từ khi Thủ tướng Narendra Modi lên nắm quyền vào năm 2014.

Modi là lãnh đạo của Đảng Bharatiya Janata (BJP), một đảng đi theo hệ tư tưởng có tên gọi Hindutva.

Định nghĩa Hindutva: Hindutva là một hệ tư tưởng chính trị và dân tộc chủ nghĩa theo khuynh hướng hữu, xác định bản sắc văn hóa và quốc gia của Ấn Độ dựa trên một cách diễn giải cụ thể về các giá trị Ấn Độ giáo. Ấn Độ là một nhà nước thế tục theo hiến pháp, nhưng những người ủng hộ Hindutva muốn đất nước coi Ấn Độ giáo là quốc giáo.

Thuật ngữ Hindutva gồm hai phần: “Hindu” (bắt nguồn từ tiếng Phạn “Sindhu”, tên cổ của sông Ấn) và hậu tố “-tva” (biểu thị bản chất), nghĩa đen là “bản chất Ấn Độ giáo” hay “bản sắc con người Ấn Độ giáo”.

Nguồn gốc: Chủ nghĩa dân tộc Ấn Độ giáo xuất hiện như một phản ứng với quan niệm của thực dân Anh về tôn giáo, nhưng nhanh chóng phát triển thành một hệ tư tưởng đa số, xem bản sắc Ấn Độ qua lăng kính của một cách diễn giải Ấn Độ giáo cụ thể.

Nhà hoạt động độc lập và nhà tư tưởng Ấn Độ Vinayak Savarkar đã đặt ra thuật ngữ “Hindutva” trong cuốn sách mỏng “Essentials of Hindutva” xuất bản năm 1923. Ông đưa ra tầm nhìn về bản sắc Ấn Độ giáo dựa trên sự thống nhất về lãnh thổ, văn hóa và lịch sử. Trên cơ sở này, một số nhà lý luận Hindutva cho rằng người Hồi giáo và Kitô giáo không thuộc trọn vẹn về quốc gia Ấn Độ, vì thánh địa của họ nằm bên ngoài Ấn Độ.

Từ ý tưởng thành phong trào: Năm 1925, nhà tư tưởng Hindutva ban đầu Keshav Baliram Hedgewar thành lập Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS) — tổ chức mẹ của phong trào chính trị đa số Ấn Độ giáo. RSS tập trung tổ chức và củng cố cộng đồng Ấn Độ giáo thông qua các hoạt động xã hội và văn hóa địa phương, sau đó mở rộng thành một mạng lưới các thể chế về tôn giáo, giáo dục, y tế, xuất bản, chính trị sinh viên và công đoàn.

Sau khi Ấn Độ độc lập, phong trào này chịu áp lực lớn sau vụ ám sát Mahatma Gandhi năm 1948: kẻ ám sát Gandhi từng là thành viên RSS. Savarkar, người sáng lập hệ tư tưởng Hindutva, cũng bị bắt giữ nhưng sau đó được tha bổng vì thiếu chứng cứ. Năm 1951, phong trào thành lập một đảng chính trị, sau này phát triển thành BJP vào năm 1980.

Ảnh hưởng chính trị: BJP chứng kiến sự trỗi dậy mạnh mẽ trong thập niên 1980 và 1990 khi ủng hộ xây dựng đền thờ Ram tại thành phố Ayodhya trên nền nhà thờ Hồi giáo Babri. Năm 1992, việc phá hủy nhà thờ bởi các nhà hoạt động liên quan đến RSS và BJP đã gây ra làn sóng bạo lực giáo phái trên diện rộng.

Năm 2014, Narendra Modi lên nắm quyền với nhiệm kỳ lớn nhất mà bất kỳ đảng nào nhận được kể từ năm 1984. Dưới thời Modi, Hindutva từng bước được thể chế hóa: bãi bỏ Điều 370 (trao quy chế tự trị đặc biệt cho Jammu và Kashmir), thông qua Đạo luật sửa đổi quyền công dân (CAA, loại trừ người Hồi giáo) vào năm 2019, thắt chặt luật giết mổ bò, và các đạo luật kiểm soát chuyển đổi tôn giáo và hôn nhân liên tôn.

Hindutva cũng gắn liền với các nhóm dân tộc chủ nghĩa cực đoan như Bajrang Dal, bị cáo buộc gây ra các vụ bạo lực và đe dọa nhắm vào người Hồi giáo, Kitô giáo và các nhóm xã hội yếu thế. Các vụ việc nổi bật bao gồm vụ thiêu sống nhà truyền giáo người Úc Graham Staines cùng hai con trai năm 1999, vụ thảm sát người Hồi giáo ở Gujarat năm 2002, và hàng chục vụ lynching người Hồi giáo từ năm 2014 với cáo buộc giết mổ bò trái phép.