Con đường từ Dushanbe đến Rogun bắt đầu bằng những con phố rộng rãi, yên tĩnh và công viên sạch sẽ của thủ đô, rồi dần biến mất khi đô thị nhường chỗ cho những dãy núi đá và làng mạc nhỏ. Dòng sông Vakhsh hiện ra bên dưới như một sợi chỉ xanh giận dữ cắt ngang thung lũng. Hai bên đường không có khách sạn sang trọng, biển quảng cáo lớn hay nhà hàng. Chỉ có núi non trầm mặc, xe tải hạng nặng và công nhân hướng về dự án lớn mà hầu như mọi người Tajik đều biết: đập Rogun.
Được khởi động từ giữa những năm 1970 nhằm giải quyết tình trạng thiếu năng lượng kinh niên, dự án Rogun trị giá 5 tỷ USD được Tổng thống Emomali Rahmon mô tả như vấn đề 'sống còn'. Đất nước từ lâu chịu cảnh thiếu điện mùa đông hy vọng con đập sẽ giảm thâm hụt theo mùa, cải thiện nguồn cung và có thể xuất khẩu điện dư thừa sang các nước láng giềng.
Mất khoảng hai giờ lái xe từ Dushanbe đến Rogun. Mỗi khúc cua mở ra một khung cảnh mới: đá sắc nhọn phủ đầy cây xanh, thung lũng sâu, những ngôi nhà rải rác và dòng sông không ngừng chảy. Xe tải chở đá và vật liệu nặng liên tục đi qua, cho thấy dự án không được xây dựng trên địa hình dễ dàng. Tiếp cận công trường, hình ảnh đập Rogun hiện ra không phải toàn vẹn mà như những mảnh ghép: đường đất, thiết bị khổng lồ, núi đã được đào, cửa hầm và cuối cùng là con đập.
Điều đầu tiên du khách nhận thấy không chỉ là chiều cao của đập mà còn là quy mô khổng lồ của toàn bộ công trình, giống như một thành phố đang hoạt động treo lơ lửng giữa núi và sông. Tiếng máy móc vang vọng qua các tảng đá, bụi bay mù mịt, công nhân di chuyển như một phần của cỗ máy khổng lồ không ngừng nghỉ. Ngọn núi dường như đã mở ra từ bên trong. Rogun không chỉ là một bức tường chắn nước mà là cả một mạng lưới đường hầm, kênh dẫn và cơ sở vật chất dưới lòng núi. Nước không chỉ đập vào bê tông mà đi qua hệ thống kỹ thuật phức tạp để thuần hóa sông Vakhsh, biến sức mạnh của nó thành điện.
Dự án bao gồm các đường hầm thủy lực dài từ 1.100 đến 1.500 mét và một nhà máy điện ngầm với sáu tổ máy. Kỹ sư người Ý Andres, thuộc công ty Webuild giám sát công trình chính, cho biết khi hoàn thành, đập sẽ cao 335 mét, thuộc loại cao nhất thế giới. Nhà máy điện có sáu tổ máy khổng lồ, tổng công suất khoảng 3.600 megawatt. Ông Andres giải thích: 'Chúng tôi không xây dựng chống lại thiên nhiên, mà cố gắng hiểu nó và khai thác năng lượng một cách an toàn.'
Đối với Tajikistan, Rogun là 'công trình của thế kỷ' - canh bạc vào chính địa lý của đất nước, biến nghịch cảnh thành sức mạnh. Tuy nhiên, rủi ro không nhỏ: kinh phí khổng lồ, quản lý chặt chẽ, đảm bảo an toàn nghiêm ngặt và sự cân bằng mong manh với các quốc gia hạ nguồn. Nước tích sau đập không chỉ thuộc về Tajikistan, mà là một phần của hệ thống nước khu vực nhạy cảm.
Trên đường về Dushanbe, hình ảnh con đập vẫn ám ảnh: đường hầm tối tăm, tua-bin chờ nước, xe tải hạng nặng và dòng sông ngoan cố chảy giữa đá. Khi về đến thủ đô, ánh đèn điện trên đại lộ Rudaki khiến người ta khó lòng không nhìn chúng bằng con mắt khác: điện không chỉ là tiện ích thông thường, mà là sự mở rộng của dòng sông xa xôi, ngọn núi lộ thiên và những đường hầm nơi người lao động làm việc trong vô hình trước mắt người dân.
