Hàng trăm người tại Fnideq chờ tin người thân mất tích sau vụ vượt biên Ceuta

Hàng trăm người đã tập trung tại thị trấn Fnideq, miền bắc Morocco, gần biên giới với vùng Ceuta của Tây Ban Nha, giơ ảnh người thân mất tích cho người qua đường xem với hy vọng tìm được họ.

Địa điểm họ đứng là chính khu vực đã gây chấn động thế giới hồi tuần trước, khi khoảng 72.000 người tràn vào Ceuta, vùng lãnh thổ nhỏ của Tây Ban Nha ở Bắc Phi.

Hôm thứ Ba, khi các bộ trưởng nội vụ Liên minh châu Âu tham gia cuộc họp trực tuyến khẩn cấp để giải quyết căng thẳng kéo dài, sự chú ý ở phía Morocco giáp biên giới Ceuta đổ dồn vào con số tử vong đau lòng.

Theo quan chức địa phương, ít nhất 88 người đã thiệt mạng tại Ceuta và 11 người khác ở Morocco, trong khi hàng chục người vẫn mất tích.

“Tôi chỉ có một đứa con trai,” Hadijja, đã chờ ở biên giới từ thứ Bảy, quét mắt qua dòng người hồi hương để tìm kiếm con trai 23 tuổi, nói. “Tôi không có tin tức gì về nó; nó không nghe điện thoại.”

Bà đã từ Tangier đến biên giới, phỏng đoán người con thất nghiệp của mình nằm trong số những người đã vượt biên. “Nó không nói với tôi rằng nó sẽ vượt biên,” bà nói. “Đây là một thảm kịch.”

Ước tính khoảng 70.000 người đến Ceuta cuối tuần trước đã được đưa về Morocco trong những ngày gần đây, Bộ trưởng Nội vụ Tây Ban Nha cho biết hôm thứ Ba.

Nhắc đến các bài đăng trên TikTok, Facebook và WhatsApp tuyên bố Morocco đang cho người vượt biên, người dân đến Fnideq bằng đường bộ hoặc chen chúc trên xe buýt, ô tô, hòa vào dòng người đổ về Tây Ban Nha.

Madrid đã nhanh chóng hành động, phối hợp với Rabat để đưa phần lớn người vượt biên trở về trong vòng 48 giờ, đồng thời đối mặt với cuộc khủng hoảng chính trị sau lời kêu gọi đình chỉ tư cách thành viên của Tây Ban Nha trong khu vực tự do đi lại Schengen.

Khi trở về đất Morocco, một số người cho biết họ tự nguyện trở về. “Tôi đói nhiều ngày và tràn đầy sợ hãi,” Abselam, 19 tuổi, đến từ Kenitra, tây bắc Morocco, nói.

Một cư dân Ceuta cuối cùng đã đưa anh về nhà, cho anh thức ăn và chỗ ngủ, trước khi anh quyết định trở về. “Không đáng, không có việc làm cho tất cả mọi người.”

Những người khác nói họ bị ép rời khỏi vùng lãnh thổ Tây Ban Nha. “Cảnh sát vây quanh một nhóm chúng tôi và hộ tống chúng tôi về phía biên giới,” Simo, 21 tuổi, đến từ Tetuan, nói. “Chúng tôi không thực sự có lựa chọn.”

Những ngày gần đây, nhiều tổ chức phi chính phủ ở Tây Ban Nha bày tỏ lo ngại rằng một số người vượt biên vào Ceuta đủ điều kiện được bảo vệ quốc tế đã bị đưa về trước khi họ được thực hiện quyền xin tị nạn.

Hôm thứ Ba, chính phủ Tây Ban Nha ước tính khoảng 2.000 người đã vượt biên vẫn còn ở Ceuta. Con số này bao gồm ít nhất 862 trẻ em được đăng ký là trẻ vị thành niên không có người đi kèm, trong khi Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) Tây Ban Nha cảnh báo hàng chục trẻ em khác có thể vẫn lang thang trên đường phố mà không được bảo vệ.

“Nhiều trẻ nhỏ đã vượt biên; chúng tôi không biết có bao nhiêu em đã biến mất,” Susana Hidalgo, chuyên gia di cư của tổ chức này, nói với đài TVE. Kết quả là tình hình “cực kỳ khó khăn” tại Ceuta.

“Có nhiều gia đình ở bên kia biên giới đang tìm kiếm con trai con gái họ,” bà nói, trong khi tại Ceuta “có những trẻ 10, 12 tuổi xin điện thoại để gọi cho mẹ và báo rằng chúng vẫn ổn.”

Cảnh sát Tây Ban Nha hôm thứ Ba cho biết họ đã lập một văn phòng tại Ceuta để tiếp nhận các báo cáo về người mất tích.

Lo ngại về số phận của trẻ vị thành niên không có người đi kèm tại Ceuta càng tăng cao hôm thứ Ba sau khi truyền thông Tây Ban Nha công bố một đoạn video cho thấy một cậu bé 12 tuổi khóc lóc van xin binh sĩ đừng đưa cậu về Morocco. Sau khi những người xung quanh can thiệp, chỉ ra rằng luật pháp Tây Ban Nha ngăn cản việc trục xuất trẻ em một mình, chiến dịch – diễn ra chỉ cách biên giới vài mét – đã bị dừng lại.

Nhiều ngày sau làn sóng đột biến, câu hỏi về nguyên nhân dẫn đến cuộc vượt biên hàng loạt vẫn còn bỏ ngỏ. Morocco đối mặt với nhiều cáo buộc về vai trò có thể có của nước này. “Người dân cảm thấy rằng việc này, nếu không phải được dàn dựng, thì ít nhất cũng được Morocco khuyến khích hoặc cho phép,” Juan Jesús Vivas, lãnh đạo bảo thủ lâu năm của Ceuta, phát biểu đầu tuần này.

Một quan chức cấp cao Morocco bác bỏ hàm ý này. “Nói rằng Morocco chỉ cần dùng vũ lực để ngăn chặn họ là quá đơn giản. Điều đó hoàn toàn hiểu sai hiện tượng này,” quan chức này nói với AFP.

“Tại một thời điểm, lực lượng thực thi pháp luật Morocco không thể đối đầu với người di cư vì số lượng quá lớn” và vì “hiệu ứng hút rất mạnh,” ông nói thêm. “Tây Ban Nha, khi thấy họ đến, có thể làm gì để ngăn chặn chỉ bằng vũ khí và lực lượng an ninh? Điều đó là không thể.”

Trong tuyên bố đăng hôm Chủ nhật, Bộ Nội vụ Morocco đổ lỗi cho “việc lợi dụng không gian số” và “sự lan truyền thông tin sai lệch” để giải thích cuộc vượt biên hàng loạt.

Các nguồn tin tình báo Tây Ban Nha cho rằng làn sóng này có thể bắt nguồn từ một trò lừa bịp lan truyền nhanh chóng trên mạng xã hội sau phán quyết của Tòa án Tối cao Tây Ban Nha rằng người di cư đến bằng đường biển không thể bị trục xuất theo thủ tục rút gọn.

Quan chức Morocco nói rằng Rabat đã tìm cách cảnh báo Madrid về hậu quả của phán quyết này. “Chúng tôi bắt đầu trao đổi với phía Tây Ban Nha vào khoảng 22-23 tháng 7, khi các mạng bắt đầu nói về vấn đề này,” quan chức này nói với AFP. “Chúng tôi giải thích rằng phán quyết này sẽ tạo ra vấn đề. Và nó đã tạo ra vấn đề.”

Tuyên bố này bị Bộ trưởng Di cư Tây Ban Nha Elma Saiz bác bỏ. “Không lúc nào có bất kỳ bằng chứng, bất kỳ báo cáo nào cảnh báo chúng tôi về quy mô của sự kiện chưa từng có này,” bà nói với phóng viên tại Madrid.

Sự bất định bao trùm về những gì thực sự đã xảy ra lan đến Fnideq, nơi những người thân tập trung tại biên giới thì thầm về những gì có thể đã xảy ra với người thân của họ.

Nhiều người vẫn giữ hy vọng, nhắc đến những câu chuyện tích cực xuất hiện trong những ngày gần đây, như trường hợp của Fatima, người đã dành cả ngày chờ ở biên giới cùng gia đình để tìm anh trai, người đã vượt biên vào Ceuta vài ngày trước.

“Điện thoại của anh tôi hết pin, nhưng hôm qua anh ấy mượn điện thoại của một người Tây Ban Nha để gọi cho tôi,” cô nói. “Anh ấy bảo mai sẽ về, nên chúng tôi đang chờ ở đây. Tôi chắc chắn anh ấy sẽ sớm đến.”