Giới phân tích: Mỹ cần gây áp lực với Israel để đạt hòa bình tại Syria

Một ngày sau vụ tấn công bị nghi do Israel thực hiện nhằm vào căn cứ không quân Abu al-Duhur gần Idlib, tây bắc Syria, Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ Tom Barrack đã đề xuất thiết lập "cơ chế giải tỏa xung đột" giữa Thổ Nhĩ Kỳ, Syria và Israel. Barrack gọi vụ tấn công - mà ông cùng chính phủ Syria quy trách nhiệm cho Israel - là một "sự leo thang không cần thiết".

Tuy nhiên, bất chấp sự can thiệp từ quan chức Mỹ, các nhà phân tích cho rằng đề xuất này khó có thể ngăn chặn Israel, quốc gia đã tiến hành các cuộc tấn công thường xuyên vào Syria trong nhiều năm và tiếp tục chiếm đóng lãnh thổ nước này.

"Thật khó để có một cơ chế giải tỏa xung đột khi chỉ có một bên gây ra xung đột ngay từ đầu", Samy Akil, cố vấn cấp cao của The Syria Report, nói với Al Jazeera.

Các nhà phân tích và nguồn tin ngoại giao cho biết Israel là bên đang cản trở tiến trình đàm phán và hạ nhiệt căng thẳng với Syria, quốc gia đang có chính phủ mới kể từ khi Tổng thống Bashar al-Assad bị lật đổ vào tháng 12/2024. Sau hơn một thập kỷ chiến tranh, Syria hiện đang tìm kiếm mối quan hệ tốt hơn với phương Tây.

"Đàm phán Israel-Syria đang bế tắc vì quả bóng đang ở phía Israel và họ không thấy cần ưu tiên đối thoại với Damascus vào lúc này", Akil nói.

Thổ Nhĩ Kỳ và Israel đấu khẩu

Dưới thời cựu Tổng thống al-Assad, Israel thường tấn công các mục tiêu hoặc lợi ích liên quan đến Iran ở Syria - bao gồm lãnh sự quán Iran tại Damascus vào tháng 4/2024 - nhưng tránh tấn công trực tiếp các mục tiêu của nhà nước Syria.

Điều đó đã thay đổi khi al-Assad rời bỏ quyền lực vào sáng sớm ngày 8/12/2024. Israel đã tấn công cơ sở hạ tầng quân sự của Syria trên khắp đất nước, nhằm làm tê liệt lực lượng quân sự của chính phủ mới. Israel cũng đe dọa quân đội hậu al-Assad nếu triển khai lực lượng ở phía nam Damascus.

Kể từ khi al-Assad sụp đổ, Israel cũng đã chuyển trọng tâm từ ảnh hưởng của Iran ở Syria sang ảnh hưởng của Thổ Nhĩ Kỳ tại quốc gia này. Thổ Nhĩ Kỳ đã hậu thuẫn nhiều nhóm nổi dậy chống al-Assad, nhiều người Syria lưu vong đã dành thời gian đáng kể ở Thổ Nhĩ Kỳ, và Ankara đã tìm cách xây dựng quan hệ chặt chẽ với Damascus và Tổng thống Syria Ahmed al-Sharaa.

Các nhà phân tích nói với Al Jazeera rằng vụ tấn công hôm thứ Ba thực chất là thông điệp từ Tel Aviv gửi đến giới chức quyền lực ở Ankara.

Tối thứ Ba, Văn phòng Thủ tướng Israel đã ra tuyên bố dường như xác nhận nghi ngờ đó, trong khi không nhận trách nhiệm về vụ tấn công thực tế.

"Israel và Syria đã đồng ý về một hiện trạng trong các vấn đề an ninh, mà Syria sắp vi phạm khi cho phép quân đội Thổ Nhĩ Kỳ triển khai tại một căn cứ không quân gần Aleppo", tuyên bố nêu rõ.

"Israel đã nhiều lần cảnh báo Syria rằng việc triển khai như vậy sẽ đe dọa an ninh của Israel. Syria đã chọn cách phớt lờ những cảnh báo này."

Thổ Nhĩ Kỳ đã lên án mạnh mẽ cách giải thích của Israel.

"Những cáo buộc phi lý do Văn phòng Thủ tướng Israel đưa ra nhằm hợp pháp hóa các cuộc không kích bất hợp pháp của Israel nhắm vào chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Syria", Cục Truyền thông của Thổ Nhĩ Kỳ cho biết.

Ankara cũng cáo buộc Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu theo đuổi "các chính sách bành trướng và gây bất ổn trong khu vực trước thềm bầu cử tại Israel".

Khiêu khích của Israel tại Syria

Đại sứ Mỹ Barrack đã đưa ra ý tưởng về cơ chế giải tỏa xung đột. Cơ chế này sẽ hoạt động như một kênh liên lạc giữa các bên liên quan - Syria, Thổ Nhĩ Kỳ và Israel. Nó sẽ do Mỹ làm trung gian, nhằm ngăn chặn các vụ leo thang quân sự.

Chiến lược này có vẻ tương tự những gì Mỹ đang cố gắng xây dựng ở Lebanon giữa Beirut và Tel Aviv. Thỏa thuận đó nhằm ngăn chặn các cuộc tấn công của Israel vào Lebanon, giải giáp Hezbollah và thuyết phục Israel rút quân khỏi miền nam Lebanon. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng các quá trình này chưa mang lại kết quả, phần lớn do ưu thế quân sự của Israel và sự sẵn sàng của chính phủ Netanyahu trong việc phá hoại các cuộc đàm phán thông qua các hành động quân sự đơn phương.

Về phía mình, chính phủ Syria đã thể hiện sự sẵn sàng mạnh mẽ trong việc tìm kiếm giải pháp với Israel, ngay cả khi nhấn mạnh không sẵn sàng đồng ý bình thường hóa hoàn toàn quan hệ.

Điều đó diễn ra bất chấp việc Israel chiếm giữ lãnh thổ Syria ở Cao nguyên Golan và Jabal al-Sheikh vào tháng 12/2024, cùng việc tiếp tục triển khai các trạm kiểm soát quấy rối và đôi khi bắt cóc công dân Syria.

Sáng sớm thứ Tư, binh sĩ Israel được cho là đã tiến hành một cuộc đột kích ở Quneitra, tây nam Syria và bắt cóc hai người.

Các nhà phân tích cho rằng để bất kỳ cơ chế giải tỏa xung đột nào hoạt động, tất cả các bên phải cam kết hướng tới mục tiêu.

"Nói cách khác, cơ chế giải tỏa xung đột sẽ mang lại giá trị gì khi bất kỳ sự xây dựng quân sự nào của Syria cách biên giới Israel 300 km cũng bị coi là mối đe dọa?", Akil đặt câu hỏi, đồng thời cho biết lực lượng không quân nhỏ bé thời Liên Xô của Syria sẽ không "thực sự đe dọa nghiêm trọng đến Israel".

Netanyahu và sự leo thang trước bầu cử

Galip Dalay, nghiên cứu viên cấp cao tại Chatham House, nói với Al Jazeera rằng để bất kỳ cơ chế nào hoạt động, Mỹ sẽ cần gây áp lực lên chính phủ của ông Netanyahu.

Dalay cho biết ông Netanyahu, người đang tái tranh cử vào tháng 10, có khả năng đang tìm kiếm một sự leo thang với Lebanon hoặc Syria - hoặc ở Palestine - sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump gây áp lực buộc Israel phải lùi bước trong cuộc chiến với Iran.

Tuy nhiên, hồi đầu tháng 8, ông Netanyahu đã công khai bác bỏ kế hoạch giải giáp Gaza do ông Trump công bố, buộc kế hoạch này phải thay đổi - và không nhận được sự phản đối công khai nào từ Mỹ.

"Nếu Mỹ gây áp lực đúng mức lên Israel, họ sẽ lắng nghe", Dalay nói. "Chúng ta đã thấy điều này với Iran. Chính Mỹ là người ra quyết định, và dù Netanyahu không thích, họ vẫn phải tuân theo quyết định đó."

Dalay nói thêm: "Câu hỏi không chỉ là liệu có cần một cơ chế giải tỏa xung đột ở Syria hay không; mà là Mỹ sẵn sàng làm cho nó đáng tin cậy và hoạt động đến mức nào, và liệu Mỹ có sẵn sàng gây áp lực lên Israel hay không."