Gia đình nạn nhân Palestine kêu gọi công lý 16 năm sau vụ sát hại

Ngày 21/8 là Ngày Quốc tế Tưởng niệm và Tri ân các Nạn nhân Khủng bố theo nghị quyết của Liên Hợp Quốc. Nhân dịp này, các gia đình Palestine có người thân bị sát hại vẫn đang đối mặt với những cáo buộc sai trái và sự thiếu công lý từ phía Israel.

Moira Jilani, góa phụ 16 năm của Ziad Jilani, vẫn sống trong căn nhà tại khu Shu’fat ở Đông Jerusalem bị chiếm đóng, nơi bà từng chờ đợi tiếng bước chân của chồng trở về từ công việc mỗi ngày. Người đàn ông 45 tuổi này bị một sĩ quan biên phòng Israel bắn chết vào ngày 11/6/2010 khi đang lái xe tải qua khu Wadi al-Joz. Theo lời kể của các nhân chứng, Ziad bị mắc kẹt giữa cuộc xung đột giữa lực lượng Israel và thanh niên Palestine ném đá. Một hòn đá vỡ kính chắn gió khiến anh đâm vào nhóm cảnh sát, làm hai người bị thương nhẹ. Sau đó, anh bị bắn vào lưng khi rời khỏi xe và bị bắn thêm hai phát vào đầu ở cự ly gần.

Mặc dù các luật sư nhân quyền Israel điều tra cho rằng viên sĩ quan Maxim Vinogradov từng đăng trực tuyến về mong muốn giết người Ả Rập trước đó chưa đầy hai tuần, vụ án chống lại anh ta và cấp chỉ huy đã bị đóng lại vì thiếu bằng chứng. Cả hai không ai phải hầu tòa. Moira cho biết bà và các con gái phải sống với hậu quả khi Ziad bị gắn mác “khủng bố”. “Israel đã tẩy não mọi người để nghĩ rằng Palestine là khủng bố. Nhưng những người Palestine bị đe dọa và giết hại mới là nạn nhân. Với tôi, những kẻ cầm súng mới là khủng bố”, bà nói.

Hussein Abu Khdeir, cha của Mohammed Abu Khdeir, kể về cậu con trai 16 tuổi bị ba người Israel bắt cóc lúc 4 giờ sáng ngày 2/7/2014 trước cửa nhà ở Shu’fat, sau đó bị đánh đập và thiêu sống trong một khu rừng ở Tây Jerusalem. Vụ việc được cho là hành động trả thù cho vụ giết ba thiếu niên Israel trước đó. Kẻ cầm đầu Yosef Haim Ben-David lĩnh án chung thân, hai kẻ đồng phạm vị thành niên nhận án chung thân và 21 năm tù. Dù vậy, Hussein khẳng định: “Họ thừa nhận giết con tôi vì động cơ khủng bố. Vậy khi người ta nói về nạn nhân của khủng bố, Mohammed không phải là nạn nhân sao?”.

Tháng 10/2025, 55 nghị sĩ Israel, trong đó có 11 bộ trưởng nội các như Bezalel Smotrich và Itamar Ben-Gvir, được cho là đã ký thư kêu gọi ân xá cho những người Do Thái bị kết tội giết người Palestine. Điều này khiến Hussein không khỏi phẫn nộ: “Không có công lý dưới chính quyền Israel. Nếu một người Palestine thiêu sống một người Israel, nhà của họ sẽ bị phá hủy và cả gia đình phải vào tù. Còn những kẻ làm điều đó với con tôi lại được chính phủ xin thả tự do”.

Các vụ việc như của Ziad và Mohammed nằm trong danh sách dài những vụ giết người Palestine không được giải quyết thấu đáo. Ahmed Erekat bị bắn chết tại trạm kiểm soát năm 2020 vào ngày cưới của em gái, ban đầu bị buộc tội sai là tấn công bằng xe. Iyad Hallaq, một thanh niên tự kỷ, bị bắn chết cùng năm tại khu phố cổ Jerusalem, kẻ bắn anh đã được tha bổng năm 2023. Awdah Hathaleen, một nhà hoạt động cộng đồng, bị dân định cư Yinon Levi bắn chết tháng 7/2025; đây là lần đầu tiên kể từ 2019 một dân định cư Israel bị truy tố vì giết người Palestine. Nhà báo Al Jazeera Shireen Abu Akleh bị lực lượng Israel tiêu diệt năm 2022 khi đang tác nghiệp mặc áo báo, bốn năm sau không một binh sĩ nào bị truy tố.

Theo nghiên cứu của tổ chức Yesh Din, chỉ khoảng 3% dân định cư Israel bị điều tra vì tội ác chống lại người Palestine ở Bờ Tây từ 2005 đến 2024 bị kết án; 93,8% cuộc điều tra bị đóng mà không có cáo trạng. Kể từ tháng 10/2023, lực lượng Israel đã giết hơn 1.100 người Palestine ở Bờ Tây, trong đó có 242 trẻ vị thành niên, theo B’Tselem. Các vụ đốt nhà, phá hoại tài sản của người Palestine ngày càng trở nên phổ biến.

Yair Dvir, phát ngôn viên B’Tselem, nhận định: “Hệ thống thực thi pháp luật quân sự của Israel không phải là cơ chế thực sự để tìm ra sự thật và đảm bảo trách nhiệm giải trình, mà là cơ chế che đậy được thiết kế để tạo vẻ ngoài của một cuộc điều tra. Trên thực tế, các cuộc điều tra này bảo vệ thủ phạm và cho phép Israel tiếp tục thực hiện các chính sách cũ mà không bị gián đoạn”.

Tahseen Elayyan, phó giám đốc tổ chức Al-Haq nhân quyền Palestine, cho rằng nhãn mác “khủng bố” là một cơ chế tạo sự miễn trừ trách nhiệm: “Đó là một trong những cách mà chính quyền chiếm đóng Israel tước đi sự bảo vệ của luật pháp quốc tế đối với các nạn nhân Palestine. Nếu muốn trốn tránh sự bảo vệ này, cách dễ nhất là nói rằng họ là khủng bố. Đó là con đường ngắn nhất để che chắn thủ phạm khỏi trách nhiệm giải trình”.

Moira vẫn cảm nhận sự kỳ thị qua ánh mắt của người khác mỗi khi đội khăn trùm đầu. Bà tham gia nhóm Parents Circle, nơi kết nối các gia đình Palestine và Israel mất người thân vì bạo lực chính trị để cùng vượt qua đau thương. “Tôi vẫn yêu anh ấy. Tôi nghĩ bây giờ tôi yêu anh ấy nhiều hơn trước, vì khi nhìn lại, bạn thấy mọi thứ anh ấy đã làm cho mình”, bà nói. “Anh ấy đã mở mắt cho tôi về những gì đang xảy ra ở nơi này, và để lại cho tôi nhìn thấy. Và tôi vẫn đang nhìn thấy”.